Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

23 lipca 2018

NR 71 (Kwiecień 2016)

Odpowiedzialność zawodowa fizjoterapeuty na gruncie nowej ustawy o zawodzie fizjoterapeuty

0 423

W dniu 30 listopada 2015 r. została opublikowana w Dzienniku Ustaw ustawa z dnia 25 września 2015 r. o zawodzie fizjoterapeuty (Dz. U. poz. 1994) – dalej u.z.f. Nowe przepisy wejdą w życie 31 maja 2016 r. Tym samym Polska dołączy do grupy 27 państw członkowskich Unii Europejskiej, w których zawód fizjoterapeuty jest zawodem regulowanym. Podstawowym celem ustawodawcy jest utworzenie takich ram prawnych do wykonywania zawodu, które zapewnią, że fizjoterapeutami zostawać będą tylko osoby o odpowiedniej wiedzy i kwalifikacjach, co stanowić będzie gwarancję bezpieczeństwa pacjenta i zwiększać skuteczność leczenia. Omawiana ustawa określa zasady: wykonywania zawodu fizjoterapeuty, uzyskiwania prawa wykonywania tego zawodu oraz kształcenia zawodowego i podyplomowego fizjoterapeuty, a także, co ważne – odpowiedzialności zawodowej, zwiększając tym samym bezpieczeństwo pacjentów.

Odpowiedzialność zawodowa to odpowiedzialność za działania i postawy związane z wykonywanym zawodem. Przynależność do danej grupy zawodowej czy organizacji pociąga za sobą konieczność przestrzegania, poza ogólnymi powszechnymi obowiązkami, również tych obowiązków szczególnych składających się na istotę i funkcję danego zawodu lub wynikających z przynależności do określonej organizacji. W przeciwieństwie do powszechnych form odpowiedzialności, takich jak np. karna czy cywilna, odpowiedzialność zawodowa nie dotyczy wszystkich, a jedynie określonych grup zawodowych, w tym przede wszystkim niektórych zawodów medycznych. Odpowiedzialność ta nie jest ponoszona przed sądami powszechnymi lub organami administracyjnymi, a przed specjalnie do tego powołanymi organami izb. Odpowiedzialność zawodowa jest – tak jak karna czy cywilna – odpowiedzialnością prawną, ponieważ jej zasady określane są przez obowiązujące prawo. Odpowiedzialność zawodową w ochronie zdrowia uregulowaną bezpośrednio w swoich pragmatykach zawodowych ponoszą: lekarze, dentyści, pielęgniarki i położne oraz diagności laboratoryjni, farmaceuci, a teraz także fizjoterapeuci.

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uchwalił 25 września 2015 r. ustawę o zawodzie fizjoterapeuty, która została podpisana przez Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej 26 października 2015 r. Ustawa o zawodzie fizjoterapeuty wejdzie w życie po upływie sześciu miesięcy od dnia jej ogłoszenia. Jest to czas na przygotowanie odpowiednich przepisów wykonawczych (rozporządzeń).

Ustawa o zawodzie fizjoterapeuty reguluje zasady: wykonywania zawodu fizjoterapeuty, uzyskiwania prawa wykonywania zawodu, kształcenia zawodowego i podyplomowego oraz odpowiedzialności zawodowej fizjoterapeutów. Wskazany akt określa, jak już wspomniano na wstępie, organizację i zadania samorządu zawodowego fizjoterapeutów oraz prawa i obowiązki jego członków. Ustawa ta po raz pierwszy powołuje do życia samorząd zawodowy fizjoterapeutów. Samorząd zawodowy fizjoterapeutów reprezentuje osoby wykonujące zawód fizjoterapeuty oraz sprawuje pieczę nad należytym wykonywaniem tego zawodu w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Jednym ze szczegółowych ustawowych oraz tradycyjnych zadań samorządu zawodowego jest prowadzenie postępowań w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej swoich członków. Zgodnie z art. 3 ust. 2 u.z.f. przynależność fizjoterapeutów do samorządu jest obowiązkowa. Jednostką organizacyjną samorządu, posiadającą osobowość prawną, jest Krajowa Izba Fizjoterapeutów (dalej zwana KIF) z siedzibą w Warszawie. Krajową Izbę Fizjoterapeutów tworzą fizjoterapeuci wpisani do Krajowego Rejestru Fizjoterapeutów.

Rozdział 7 u.z.f. dotyczy odpowiedzialności zawodowej. Zgodnie z art. 85 ust. 1 u.z.f. przewinieniem takim jest naruszenie zasad etyki lub przepisów dotyczących wykonywania zawodu. Odpowiedzialność zawodowa fizjoterapeutów jest odpowiedzialnością wewnątrzkorporacyjną – w obrębie samorządowej korporacji zawodowej, 
czyli Krajowej Izby Fizjoterapeutów.

Przesłanki odpowiedzialności oraz strony postępowania

Członkowie każdego samorządu zawodowego, także fizjoterapeuci, mają określone w ustawie kreującej dany samorząd podstawowe obowiązki i prawa. Do podstawowych obowiązków każdego członka samorządu zawodowego ochrony zdrowia należy przestrzeganie zasad etyki zawodowej oraz przestrzeganie przepisów związanych z wykonywaniem zawodu, jak również stosowanie się do uchwał organów samorządu zawodowego.

Zgodnie z art. 85 u.o.z.f. członkowie samorządu podlegają odpowiedzialności zawodowej, zwanej przewinieniem zawodowym, za naruszenie zasad etyki zawodowej lub przepisów dotyczących wykonywania zawodu. Odpowiedzialności zawodowej podlegają także obywatele państw członkowskich Unii Europejskiej wykonujący tymczasowo i okazjonalnie zawód fizjoterapeuty na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jak wcześniej wspomniano, przedmiotem przewinienia zawodowego może być naruszenie etyki lub prawa. Jednakże przedmiot odpowiedzialności, podobnie jak w innych korporacjach ochrony zdrowia, zawężony jest tylko do etyki zawodowej (nie ogólnej) oraz prawa dotyczącego wykonywania zawodu fizjoterapeuty. Każdy samorząd zawodowy uchwala własny kodeks etyki zawodowej, w związku z tym również samorząd fizjoterapeutów będzie musiał takowy ustanowić. Ustanawianie zasad etyki zawodowej należy do jednego z ustawowych zadań Krajowej Izby Fizjoterapeutów (art. 62 u.z.f.). W praktyce poza naruszeniem kodeksu etyki przede wszystkim naruszenie poniższych ustaw może skutkować przewinieniem zawodowym fizjoterapeuty:

  • ustawy o zawodzie fizjoterapeuty z 2015 r.,
  • ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 618 z późn. zm.),
  • ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 159 z późn. zm.).

Naruszenie norm prawnych może dotyczyć w szczególności obowiązków względem pacjenta, jak również prowadzenia dokumentacji medycznej. Przykładowo bowiem do podstawowych ustawowych obowiązków fizjoterapeuty stanowiących korelat praw pacjenta należą: obowiązek informacyjny, obowiązek przestrzegania tajemnicy zawodowej oraz obowiązki w zakresie dokumentacji medycznej (art. 9 u.z.f.). Przewinienia mogą pojawić się także w związku z przekraczaniem zakresu swoich uprawnień przez niektóre grupy fizjoterapeutów (tj. nieuprawnionych do pewnych czynności z uwagi na brak wymaganych ustawą kwalifikacji). Podstawowy przykład to taki, gdzie osoba mająca tylko licencjat z fizjoterapii nie może samodzielnie kwalifikować pacjentów do fizykoterapii i kinezyterapii. Jeśli tego dokona, wówczas stanowić to będzie naruszenie ustawowych zasad wykonywania zawodu i jako takie może być uznane za przewinienie zawodowe.

Organami KIF są m.in. sąd dyscyplinarny, wyższy sąd dyscyplinarny i rzecznik. Sąd dyscyplinarny rozpatruje sprawy dyscyplinarne fizjoterapeutów, wniesione przez rzecznika. Natomiast wyższy sąd dyscyplinarny uchwala regulaminy wewnętrzne sądu dyscyplinarnego i wyższego sądu dyscyplinarnego i rozpatruje odwołania od orzeczeń sądu dyscyplinarnego. Rzecznik:

  • przygotowuje postępowanie dyscyplinarne i wykonuje czynności oskarżyciela przed sądem dyscyplinarnym i wyższym sądem dyscyplinarnym;
  • prowadzi działalność profilaktyczną w zakresie wykroczeń zawodowych i postępowania sprzecznego z zasadami etyki zawodowej.

Zgodnie z art. 88 u.z.f. stronami postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej są pokrzywdzony oraz osoba obwiniona. W postępowaniu przed sądem dyscyplinarnym stroną jest również rzecznik albo jego zastępca (w postępowaniu w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej zastępca rzecznika wykonuje prawa i obowiązki rzecznika). Pokrzywdzonym jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przewinienie zawodowe. Pokrzywdzony ma prawo do korzystania z pomocy pełnomocnika. Należy podkreślić, że pokrzywdzony może ustanowić nie więcej niż dwóch pełnomocników. W przypadku śmierci pokrzywdzonego jego prawa w postępowaniu w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej, w tym prawo dostępu do informacji medycznej oraz dokumentacji medycznej, może wykonywać małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu. Za osobę obwinioną uważa się fizjoterapeutę, wobec którego w toku postępowania wyjaśniającego rzecznik wydał postanowienie o przedstawieniu zarzutu lub przeciwko któremu skierował do sądu dyscyplinarnego wniosek o ukaranie. Osoba obwiniona ma prawo do korzystania z pomocy obrońcy, jednakże może ustanowić nie więcej niż dwóch obrońców. W czasie postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej, na uzasadniony wniosek osoby obwinionej, sąd dyscyplinarny ustanawia jej obrońcę z urzędu spośród fizjoterapeutów, adwokatów lub radców prawnych. Reasumując, obrońcą w postępowaniu w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej może być profesjonalista – adwokat, radca prawny lub inny fizjoterapeuta.

Etapy i przebieg postępowania

Postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej obejmuje:

  • czynności sprawdzające,
  • postępowanie wyjaśniające,
  • postępowanie przed sądem dyscyplinarnym,
  • postępowanie wykonawcze.

Celem czynności sprawdzających jest zbadanie okoliczności koniecznych do ustalenia, czy istnieją podstawy do wszczęcia postępowania wyjaśniającego. W trakcie czynności sprawdzających nie przeprowadza się dowodu z opinii biegłego ani czynności wymagających spisania protokołu, z wyjątkiem przesłuchania w charakterze świadka osoby składającej skargę na fizjoterapeutę.

Celem postępowania wyjaśniającego jest ustalenie, czy został popełniony czyn mogący stanowić przewinienie zawodowe, wyjaśnienie okoliczności sprawy, a w przypadku stwierdzenia znamion przewinienia zawodowego – ustalenie osoby obwinionej oraz zebranie, zabezpieczenie i w niezbędnym zakresie utrwalenie dowodów dla sądu dyscyplinarnego.

Celem postępowania przed sądem dyscyplinarnym jest pociągnięcie do odpowiedzialności sprawcy przewinienia zawodowego oraz ujawnienie okoliczności sprzyjających popełnianiu przewinień zawodowych, a także zapobieganie im oraz umacnianie poszanowania prawa i zasad współżycia społecznego.

Natomiast celem postępowania wykonawczego jest wykonanie orzeczeń zapadłych w toku postępowania przed sądem dyscyplinarnym.

Postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej o ten sam czyn toczy się niezależnie od postępowania karnego w sprawie o przestępstwo, postępowania w sprawie o wykroczenie lub postępowania dyscyplinarnego wszczętego w jednostce organizacyjnej, w której przepisy szczególne przewidują takie postępowanie. Może jednak być ono zawieszone do czasu ukończenia postępowania karnego w sprawie o przestępstwo lub postępowania w sprawie o wykroczenie.

Trzeba też zaznaczyć, że postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej nie wszczyna się, jeżeli:

  • czynu nie popełniono albo nie ma danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie jego popełnienia,
  • czyn nie stanowi przewinienia zawodowego albo przepisy ustawy stanowią, że sprawca nie popełnia przewinienia zawodowego,
  • osoba obwiniona zmarła,
  • nastąpiło ustanie karalności,
  • postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej co do tego samego czynu tej samej osoby zostało prawomocnie zakończone albo wcześniej wszczęte toczy się,
  • szkodliwość społeczna czynu jest znikoma.

Ponadto postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej umarza się, jeżeli wystąpią wyżej wymienione przesłanki. Co ważne, ustawa przewiduje poza umorzeniem także instytucję przedawnienia – nie można wszcząć postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej, jeżeli od chwili popełnienia czynu upłynęły trzy lata. Jednakże bieg przedawnienia przerywa każda czynność rzecznika dotycząca czynu fizjoterapeuty. Natomiast karalność przewinienia zawodowego ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynęło pięć lat. Jeżeli jednak czyn stanowi jednocześnie przestępstwo, ustanie karalności przewinienia zawodowego następuje nie wcześniej niż ustanie karalności przestępstwa.

Rzecznik niezwłocznie po otrzymaniu informacji wskazującej na możliwość popełnienia przewinienia zawodowego jest zobowiązany wydać postanowienie o wszczęciu bądź o odmowie wszczęcia postępowania wyjaśniającego. Postanowienie doręcza się stronom. Pokrzywdzonemu przysługuje zażalenie na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania wyjaśniającego. Stronom przysługuje zażalenie na postanowienie o umorzeniu postępowania wyjaśniającego. Tak jak w innych postępowaniach powszechnych, uprawnionym do złożenia zażalenia przysługuje prawo przejrzenia akt. Zażalenie wnosi się do sądu dyscyplinarnego za pośrednictwem rzecznika w terminie 14 dni od dnia otrzymania odpisu postanowienia.

Jeżeli zebrany w postępowaniu wyjaśniającym materiał dowodowy wskazuje na fakt popełnienia przewinienia zawodowego, wówczas rzecznik wydaje postanowienie o przedstawieniu fizjoterapeucie zarzutów. Jeżeli postępowanie wyjaśniające nie dostarczyło podstaw do sporządzenia wniosku o ukaranie, rzecznik wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania bez konieczności up...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy