Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

5 grudnia 2014

NR 56 (Grudzień 2014)

Wykorzystanie zmotoryzowanych urządzeń mechanicznych – terapeutycznych CPM i CAM w procesie rehabilitacji narządu ruchu cz. 3 – kończyna górna

17


Staw ramienny (ramienno-łopatkowy) jest najbardziej mobilnym stawem w obrębie ludzkiego ciała. Ma on 3 stopnie swobody, co pozwala przemieszczać kończynę górną w trzech płaszczyznach i względem trzech głównych osi, wokół:

POLECAMY

  1. Osi poprzecznej, 
  2. Osi przednio-tylnej,
  3. Osi pionowej (ryc. 1, 2).
Ryc. 1. Staw ramienny, ruch obwodzenia, ruchy zachodzą we wszystkich trzech płaszczyznach w tym samym czasie. Ruch odbywa się po obwodzie podstawy stożka. Wyznaczają ten ruch trzy osie: strzałowa (A – ruch zgięcia i wyprostu), czołowa (B – ruch przywodzenia i odwodzenia), poprzeczna (C – zgięcie i wyprost horyzontalny)

 

Ryc. 2. Staw barkowy

 

Wskazania do stosowania szyn na staw ramienny (zdj. 1, 2):

  • po urazach stawu barkowego, takich jak skręcenia i urazy sportowe, 
  • w uszkodzeniach tkanek miękkich, 
  • po artroplastii i myoplastii z implantacją i wszczepieniem endoprotezy, 
  • po osteotomii oraz po złamaniach i stawach rzekomych leczonych operacyjnie, 
  • po leczeniu nowotworów w obrębie stawu barkowego [6].

Szyna typu CPM (ang. continuous passive motion – ciągły ruch bierny) znajduje zastosowanie w rehabilitacji ręki przy uszkodzeniach kostno-więzadłowych, w leczeniu oparzeń, dystrofinach mięśniowych oraz urazach typu crush i w terapii obrzękowej [28, 29]. Przywrócenie pełnego biernego zakresu ruchu w stawie ramiennym po zabiegu operacyjnym stożka rotatorów, zespolenia ścięgna mięśnia biceps brachii, acromioplastyce oraz kaletki podbarkowej powoduje zdecydowane zmniejszenie ryzyka powstania przykurczów [11].

Staw łokciowy anatomicznie jest rodzajem stawu zamkniętego wewnątrz jednej jamy stawowej. Fizjologicznie posiada on dwie istotne funkcje: funkcję zgięcia i wyprostu (ryc. 3), funkcję pronacji i supinacji (ryc. 4). Funkcje stawu dają możliwości transportowania pożywienia do ust. 

Ryc. 3. Zgięcie i wyprost w stawie łokciowym 

 

Ryc. 4. Supinacja i pronacja w stawie łokciowym

Wskazania do stosowania szyn na staw łokciowy (zdj. 3, 4):

  • skręcenia i urazy sportowe, 
  • uszkodzenia tkanek miękkich, 
  • po artroplastii i myoplastii z implantacją i wszczepieniem endoprotezy, 
  • po osteotomii oraz po złamaniach i stawach rzekomych leczonych operacyjnie, 
  • po leczeniu nowotworów w obrębie stawu łokciowego,
  • u pacjentów po przebytym udarze niedokrwiennym mózgu, sprzyja redukcji spastyczności w obrębie kończyny górnej [10, 12], a także u pacjentów po uszkodzeniu rdzenia kręgowego [13].

Ręka człowieka stanowi szczególny instrument, posiadający niezliczone funkcje, a przede wszystkim funkcje chwytne. Można ją traktować jako efektor kończyny górnej. Stanowi też czuciowy receptor do wykonywania funkcji motorycznych, który pełni już od narodzin funkcje poznawcze.

Staw nadgarstkowy to dystalny staw kończyny dolnej. Ruchy wykonywane w tym stawie to ruch zgięcia i wyprostu, przywodzenia i odwodzenia (ryc. 3) oraz ruch obwodzenia (ryc. 4).

Ryc. 6. Ruch obwodzenia to kombinacja ruchów zgięcia-wyprostu oraz odwodzenia-przywodzenia. Ruch ten zachodzi jednocześnie względem dwóch osi przebiegających przez nadgarstek: O) środek położony w centrum nadgarstka, F, R, E, C odwzorowuje 
ruchy nadgarstka. Ruchy zachodzą względem osi przedramienia OO, natomiast FOE to największy zakres ruchu w płaszczyźnie strzałkowej, a ROC prezentuje najmniejszy zakres ruchu w płaszczyźnie czołowej

Wskazania do stosowania szyn na staw nadgarstka (zdj. 5): 

  • po dystalnym złamaniu kości promieniowej, a także przy zespole cieśni nadgarstka, 
  • w stanach po artroskopii oraz przy reumatologiczno-neurologicznych zesztywnieniach i zapaleniach stawów,
  • często wykorzystywanie po operacyjnej rekonstrukcji ścięgien i więzadeł, a także po osteotomii nadgarstka [6].

Szyna typu CPM znajduje zastosowanie w rehabilitacji ręki przy uszkodzeniach kostno-więzadłowych, w leczeniu oparzeń, dystrofinach mięśniowych oraz urazach typu crush i w terapii obrzękowej [28, 29].

Kości palców ręki składają się z paliczków. Cztery palce od strony łokciowej składają się 
z trzech paliczków: bliższego, środkowego i dalszego, natomiast kciuk, czyli palec pierwszy, tylko z dwóch: bliższego i dalszego paliczka. Podczas zbliżania lub oddalania palców od siebie w płaszczyźnie czołowej zachodzą ruchy odwodzenia (ryc. 5) i przywodzenia (ryc. 6), natomiast w płaszczyźnie strzałkowej odbywają się ruchy zgięcia (ryc. 7) i wyprostu (ryc. 8).

Ryc. 5. Ruchy nadgarstka w pozycji anatomicznej w pełnej supinacji odbywają się wokół dwóch osi: a) wokół osi poprzecznej (AA), zachodzące ruchy to zgięcie (1) 
i wyprost (2) w płaszczyźnie strzałowej (S), b) wokół osi przednio-tylniej (BB) odbywające się ruchy to przywodzenie (3) i odwiedzenie (4) w płaszczyźnie czołowej (F)
Ryc. 7. Ruch odwodzenia palców

 

Ryc. 8. Ruch przywodzenia palców

 

Ryc. 9. Zgięcie w stawach palców

 

Ryc. 10. Wyprost w stawach palców

Wskazania do stosowania szyn na stawy palców ręki  (zdj. 5): 

  • w urazach ręki bez złamań i dyslokacji, 
  • po leczeniu operacyjnym przykurczu Dupuytrena, 
  • po oparzeniach dłoni,
  • w zespole Sudecka, 
  • algodystrofiach oraz po synowektomii zginaczy i prostowników, 
  • po otwartych repozycjach i po zespoleniach śródstawowych i okołostawowych złamań paliczka i kości śródręcza,
  • po operacyjnych zrostach i zesztywnieniach stawów MPC i PIP, jak również w protetyce stawów MP i PIP [7]. 

Wszystkie typy szyn można stosować do pozabiegowej i pooperacyjnej rehabilitacji zarówno w warunkach szpitalnych, jak i ambulatoryjnych. Jeżeli pacjent ma takie możliwości finansowe, można wypożyczać mu do domu szynę, która jest cennym uzupełnieniem stosowanego procesu usprawniania pacjenta. Warunkiem najlepszej skuteczności terapii szyną CPM jest wczesne i trwające przynajmniej 3–4 godziny dziennie zastosowanie przez okres 2–3 tygodni po zabiegu operacyjnym, jak również precyzyjne ustawienie amplitudy i częstotliwości ruchu, tak aby nie wywoływać uczucia bólu w danym stawie.

Celem terapii szyną CPM (ciągły ruch bierny) oraz CAM (ang. controlled active motion – kontrolowany ruch czynny) jest przede wszystkim uniknięcie ryzyka związanego z unieruchomieniem, wczesne uzyskanie bezbolesnej ruchomości danego stawu, jak również przyspieszenie gojenia tkanek oraz uzyskanie dobrych wyników czynnościowych danego stawu. Zachodzą tutaj zjawiska mechanotransdukcji – międzykomórkowej komunikacji z jądrem komórkowym w celu aktywacji syntezy protein jako stymulatora odbudowy tkanek miękkich. Dlatego podjęte ćwiczenia lecznicze stanowią część rehabilitacji, ale mogą również działać jako terapia sama w sobie [16].

Korzyści wynikające z zastosowania szyn

  1. Pobudzenie procesu regeneracyjnego tkanek miękkich, które w wyniku urazu uległy mechanicznemu uszkodzeniu.
  2. Przyspieszenie leczenia struktur tworzących staw.
  3. Przyspieszenie procesu regeneracyjneg...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy