Dołącz do czytelników
Brak wyników

Nowoczesne metody fizjoterapii

25 października 2018

NR 98 (Październik 2018)

Zastosowanie elektrostymulacji wysokonapięciowej we wspomaganiu gojenia ran odleżynowych - Opis przypadku

0 18

Przewlekłe rany, w tym odleżyny, stanowią problem medyczny oraz społeczny. Obecność odleżyn obniża jakość życia pacjentów. Są one źródłem bólu, mają niekorzystny wpływ na psychikę pacjenta, ograniczają funkcjonowanie i opóźniają jego powrót do sprawności [1]. Najczęstszą grupą chorych, którzy cierpią z powodu odleżyn, są osoby w wieku przekraczającym 65 lat. W piątej dekadzie życia wskaźnik zachorowań mężczyzn w stosunku do kobiet wynosi 1:2. Po przekroczeniu 80. roku życia rośnie i wynosi 1:7 [2].

Doniesienia mówiące o częstotliwości występowania odleżyn są rozbieżne. Zależy to od ośrodka, wieku chorych, ich chorób lub oddziałów, na których przebywają pacjenci. Agencja do spraw Polityki Zdrowotnej i Badań w Stanach Zjednoczonych szacuje, że odleżyny występują u 23% osób przebywających w zakładach dla przewlekle chorych, u 3–29% chorych przebywających w szpitalach i u 2,4–23% pacjentów przebywających w zakładach opiekuńczych lub ośrodkach dla przewlekle chorych [2].
Dane epidemiologiczne pochodzące z Europy szacują częstość występowania odleżyn na oddziałach intensywnej opieki medycznej na mniej więcej 20% [3]. 
W Polsce nie ma pełnych danych szacujących częstość występowania ran odleżynowych w placówkach ochrony zdrowia. Uniemożliwia to ocenę ryzyka występowania odleżyn, skuteczności profilaktyki i leczenia oraz oszacowania kosztów opieki [4].
Leczenie przewlekłych ran jest wyzwaniem dla lekarzy i fizjoterapeutów. Jest to proces długotrwały, co wiąże się z dużymi nakładami finansowymi. Pobyt pacjentów z odleżynami jest trzykrotnie dłuższy niż pacjentów bez odleżyn. W Stanach Zjednoczonych koszty leczenia odleżyn przekraczają 11 mld dolarów [5]. 
Z myślą o chorych oraz ze względów ekonomicznych istotne jest skuteczne i szybkie leczenie przewlekłych ran. Klasyczne postępowanie w tego typu przypadkach polega na ocenie stanu odleżyny, wprowadzeniu właściwego leczenia ogólnego i miejscowego w zależności od stanu rany [6]. 
Istotne są wszystkie czynności, które wspomagają proces gojenia. Dlatego poszukuje się metod wspomagających gojenie, które są tanie i przynoszą szybki efekt. Wśród nich znajdują się metody medycyny fizykalnej, takie jak elektrostymulacja, sonoterapia, laseroterapia oraz megnetoterapia. Elektrostymulacja wysokonapięciowa (high voltage stimulation – HVS) jest metodą powszechnie stosowaną we wspomaganiu gojenia ran przewlekłych.

Elektrostymulacja wysokonapięciowa – działanie biologiczne

Elektrostymulacja wysokonapięciowa jest prądem, na który składa się podwójny impuls trójkątny. Charakteryzuje się krótkim czasem trwania (50‑300 µs) oraz wysoką amplitudą (100–500 V) [7]. Suma czasu trwania impulsów wynosi ok. 1% całego czasu trwania zabiegu, przerwy stanowią 99% zabiegu [8]. Przypuszcza się, że ładunek zgromadzony w tkankach w trakcie elektrostymulacji zostaje znacznie zneutralizowany podczas przerwy w impulsach. Optymalne efekty leczenia osiąga się dzięki polaryzacji elektrod – w praktyce wykorzystuje się zmienną polaryzację bądź stymulację wyłącznie katodą lub anodą [9, 10, 11].
Krótki czas trwania impulsu, długa przerwa pomiędzy impulsami oraz brak powstania odczynów kwaśnych i zasadowych umożliwiają zastosowanie dużych wartości natężenia. W przypadku elektrostymulacji wysokonapięciowej możliwe jest zastosowanie większego natężenia niż w innych rodzajach elektrostymulacji – w tkankach nie występują zjawiska, które mogłyby spowodować uszkodzenie tkanek. Amplituda prądu elektrycznego w HVS jest blisko 25 razy większa niż w przypadku stymulacji niskonapięciowej [8]. 
Głównym działaniem HVS jest efekt analgetyczny [12, 13]. Autorzy donoszą również o działaniu rozluźniającym mięśnie [7]. Literatura podaje, że po stosowaniu elektrostymulacji wysokonapięciowej następuje zmiana przepuszczalności błon granicznych skóry i ścian naczyń krwionośnych. Dochodzi do wzrostu przemiany materii oraz procesów osmozy i dyfuzji. Obserwuje się wzrost podziału fibroblastów oraz wzrost syntezy kolagenu [12, 14, 15]. HVS pobudza układ wegetatywny, wpływa korzystnie na napięcie ścian naczyń krwionośnych, obniża ciśnienie śródtkankowe, poprawia mikrokrążenie, powoduje wzrost nasycenia tkanek tlenem [9]. Asadi i wsp. [16] dowodzą zwiększenia poziomu czynnika wzrostu śródbłonka naczyniowego.
Thakral i wsp. [17], a także Szuminsky i wsp. [18] dowodzą bakteriobójczego działania HVS. Po zastosowaniu stymulacji zaobserwowano zahamowanie rozwoju gronkowca złocistego oraz pałeczek ropy błękitnej i okrężnicy. Podobne spostrzeżenia ma Taradaj [15]. Autor zaobserwował zniszczenie bakterii gronkowca złocistego, pałeczki ropy błękitnej, paciorkowca beta-hemolizującego, paciorkowca kałowego, pałeczki okrężnicy, bakterii pakietowca, Citrobacter freundii oraz Acinetobacter bowmanii. 

Zastosowanie elektrostymulacji wysokonapięciowej we wspomaganiu gojenia ran

Skuteczność elektrostymulacji wysokonapięciowej potwierdzono wieloma badaniami klinicznymi. Niektóre z doniesień naukowych potwierdzają, że metoda HVS powoduje szybsze gojenie ran niż inne metody elektryczne [19–26]. 
W przypadku leczenia ran stosowany jest impuls podwójny o czasie 50‑100 µs. Aby wywołać reakcje komórkowe w tak krótkim czasie, należy połączyć impuls z zastosowaniem wysokiego napięcia przekraczającego 100 V. Literatura na temat leczenia ran HVS podaje również wartości napięcia 80–100, 100–150 oraz 150–200 V. Częstotliwość wynosi zazwyczaj 100 Hz [24, 14], chociaż badacze stosują również 30, 50, 60–64, 80, 100, 105 lub 120–150 Hz [9, 21, 25].
Dobierając natężenie elektrostymulacji wysokonapięciowej w leczeniu ubytków tkanek miękkich, w tym ran, należy się sugerować indywidualnymi odczuciami pacjenta. W trakcie zabiegu powinno występować odczucie mrowienia, natężenie nie powinno wywoływać skurczu mięśni [21]. 
Tak dobrane parametry wywołują przede wszystkim efekty elektrofizjologiczne bez intensywnych odczynów elektrochemicznych. Zaletą stosowania elektrostymulacji wysokonapięciowej jest dobra tolerancja czuciowa, ponieważ tak krótki impuls utrudnia pobudzanie aksonów bólowych. Zabiegi wykonuje się zwykle raz dziennie, przez pięć–sześć dni w tygodniu. Czas trwania pojedynczego zabiegu przeważnie wynosi 45–60 min. 
Elektroda czynna ułożona na podkładzie z gazy jałowej jest nasączona roztworem soli fizjologicznej. W przypadku terapii HVS elektroda czynna powinna być umieszczona bezpośrednio na ranie. Wiąże się to z właściwościami prądu wysokonapięciowego. Elektroda bierna jest ułożona w odległości od kilku do kilkunastu centymetrów od elektrody czynnej. Stosując stymulację obiema elektrodami czynnymi, układa się je po przeciwnych brzegach rany. 
W pierwszym etapie leczenia zalecana jest stymulacja katodą. Taradaj [14], Materniak i wsp. [9] oraz Franek i wsp. [26] podają, że katoda ma silne działanie przeciwbakteryjne, zmniejsza stan zapalny, rozpuszcza skrzepy i skoagulowane fragmenty morfologiczne krwi. Są to czynniki wpływające na opóźnienie procesu gojenia. Zdaniem autorów stymulacja katodowa pobudza proliferację i przyspiesza proces naskórkowania. Fra...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy