Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

12 września 2019

NR 108 (Wrzesień 2019)

Zastosowanie kinesiotapingu w terapii dolegliwości bólowych kręgosłupa w odcinku lędźwiowo- -krzyżowym u ciężarnych

385

U kobiet w ciąży bóle kręgosłupa są jednymi z najczęściej występujących dolegliwości. Zdecydowanie ograniczają one codzienne funkcjonowanie ciężarnych, zmniejszają ich aktywność społeczną, rodzinną i zawodową. Kinesiotaping może wspomóc pracę mięśni brzucha, co pozwoli odciążyć odcinek lędźwiowy kręgosłupa, a przez to zmniejszyć dolegliwości bólowe pacjentek.

Do głównych czynników ryzyka bólów kręgosłupa u kobiet ciężarnych i w okresie połogu zalicza się:

POLECAMY

  • czynniki fizyczne: wiek, waga, wzrost, BMI, liczba ciąż, przyjmowanie doustnej antykoncepcji przed ciążą, palenie tytoniu, poziom socjalny;
  • czynniki psychologiczne: stres, satysfakcja z pracy, intensywny i wydłużony tryb pracy;
  • czynniki związane z przebiegiem ciąży i porodem: duża masa płodu, przedłużający się czas porodu, komplikacje podczas porodu, nadmierne odwiedzenie stawów biodrowych podczas porodu, osteoporoza ciążowa, infekcje podczas ciąży;
  • inne: bóle kręgosłupa występujące przed ciążą, bóle kręgosłupa występujące podczas menstruacji, urazy kręgosłupa, dyskopatie, choroby nerwowo-mięśniowe, bóle kręgosłupa występujące w poprzedniej ciąży [1, 2].

Z wielu prowadzonych badań wynika, że jedna na trzy ciężarne uskarża się na bóle kręgosłupa. W tym 45% ciężarnych i 25% kobiet po porodzie ma dolegliwości bólowe kręgosłupa w odcinku lędźwiowo-krzyżowym i miednicy [1]. Według badania Bishopa i wsp. prowadzonych na terenie Australii tylko 25% ciężarnych jest poddawanych ogólnie pojętej terapii przeciwbólowej. Autor podkreśla, że jest to związane z powszechnością i akceptowalnością tego zjawiska u kobiet w ciąży. 20–23% kobiet z bólami w odcinku lędźwiowym czuje się chorych i gorzej ocenia swój stan zdrowia [3].
Dolegliwości bólowe kręgosłupa najczęściej mogą się pojawić między trzecim a piątym miesiącem ciąży, co jest spowodowane aktywnością hormonalną i rozluźnieniem więzadeł. Maksymalne nasilenie dolegliwości obserwuje się w 38.–42. tygodniu ze względu na najwyższą masę płodu [1].
Bóle w odcinku lędźwiowo-krzyżowym można podzielić ze względu na umiejscowienie pierwotnego ogniska bólu.

  • Bóle pochodzące z obręczy miednicznej (pelvic girdle pain, PGP)
    Bóle te są związane z dysfunkcjami w obrębie spojenia łonowego, rozluźnieniem więzadeł miednicy, a nawet całkowitym rozejściem się spojenia. Towarzyszy im zmniejszona ruchomość stawów krzyżowo-biodrowych i biodrowych. Wraz z powiększającą się lordozą lędźwiową i przemieszczaniem się środka ciężkości zwiększają się siły ścinające działające na stawy oraz napięcie mięśni odpowiedzialnych za ruch w stawach biodrowych i stabilizację odcinka lędźwiowego kręgosłupa. Rozluźnienie więzadeł stawów krzyżowo-biodrowych prowadzi do braku stabilności pierścienia miednicy, a co za tym idzie – do nieprawidłowego ustawienia kręgosłupa, które warunkuje wadliwą postawę i jest przyczyną bólów samego odcinka lędźwiowego kręgosłupa [1].
    Charakter bólów PGP jest niejednorodny. Można go opisać od bólu tępego przez kłujący, piekący do promieniującego w inne obszary ciała, np. pośladek, kończynę dolną [1].
  • Bóle pochodzące z odcinka lędźwiowego kręgosłupa (pregnancy-related low back pain, PLBP)
    Jest to ból głównie tępy, o lokalizacji ograniczonej przeważnie do odcinka lędźwiowego kręgosłupa i jego dermatomów. Ból ten pojawia się zazwyczaj wówczas, gdy pacjentka wykonuje ruch zgięcia tułowia w przód. Podczas palpacji wyczuwane jest wyraźne napięcie mięśnia prostownika grzbietu w odcinku lędźwiowym. Bóle PLBP często występują jako wtórna odpowiedź na dysfunkcje w miednicy i nakładają się na bóle PGP, co sprawia, że diagnoza jest trudniejsza i opóźnia dobranie skutecznej terapii [1].

Zastosowanie kinesiotapingu w dolegliwościach ciążowych

Kinesiotaping (KT), inaczej plastrowanie dynamiczne, jest techniką, która rozwija się od ponad 30 lat. W Polsce rozpowszechniona została jednak dopiero w 2004 r. Twórcą metody jest dr Kenzo Kase, który w swoich badaniach skupiał się głównie na założeniu, że bardzo często ból jest wynikiem zaistnienia dysfunkcji struktur mięśniowo-powięziowych i więzadeł wokół stawów [4, 5, 6].
W przypadku ciężarnych za pomocą KT można wspomóc pracę mięśni brzucha, co pozwoli odciążyć odcinek lędźwiowy kręgosłupa. Obkleja się głównie mięśnie skośne zewnętrzne i proste brzucha. Do terapii wykorzystuje się techniki mięśniowe wspomagające lub hamujące w zależności od odczuć pacjentek. W tych aplikacjach oddziałuje się także na skórę, taśmy zmniejszają jej rozciągnięcie, co wpływa na zmniejszenie ryzyka powstawania rozstępów. Bezpośrednio w obrębie kręgosłupa najczęściej stosuje się technikę stabilizacji więzadeł połączoną z techniką mięśniową na mięśniu prostowniku grzbietu odcinka lędźwiowego lub z aplikacją na powłokach brzusznych, aby uzyskać lepszy rezultat terapeutyczny. Z kolei w dolegliwościach bólowych spowodowanych dysfunkcją stawów krzyżowo-biodrowych stosuje się aplikację składającą się z dwóch skrzyżowanych wachlarzy, aby poprawić przepływ limfy w tym obszarze, oraz dodaje się aplikację stabilizującą stawy krzyżowo-biodrowe, aby zabezpieczyć przed nadmiernymi ruchami wywołującymi ból [7, 8, 9].
Celem pracy była analiza i porównanie skuteczności dwóch aplikacji taśm kinesiotape w leczeniu dolegliwości bólowych kręgosłupa u kobiet w ciąży oraz określenie wpływu aplikacji na redukcję bólu kręgosłupa.

Materiał i metody

Grupa badana
Badanie na potrzeby pracy zostało przeprowadzone w Klinice Patologii Ciąży I Katedry Ginekologii i Położnictwa mieszczącej się w Ośrodku Szpitalnym im. Maurycego Madurowicza Wojewódzkiego Specjalistycznego Szpitala im. Mikołaja Pirogowa w Łodzi przy ul. Wileńskiej 37, na które lekarz naczelny 
ww. ośrodka oraz Komisja Bioetyki ds. Badań i Eksperymentów na Ludziach wyrazili zgodę.
Badaniem objęto 32 pacjentki w wieku ciążowym od 12. do 40. tygodnia. Były to kobiety z dolegliwościami bólowymi odcinka lędźwiowo-krzyżowego kręgosłupa, które zostały podzielone na dwie grupy.

  • I grupę stanowiły kobiety w ciąży z dolegliwościami bólowymi kręgosłupa, u których zastosowano aplikację mięśniową techniką wspomagającą z wykorzystaniem dwóch fragmentów taśmy o kształcie „I” w odcinku lędźwiowym, połączoną z aplikacją więzadłową w okolicy krzyżowej (zdj. 1). Liczebność grupy to 16 pacjentek.
  • II grupę stanowiły kobiety w ciąży z dolegliwościami bólowymi kręgosłupa, u których zastosowano aplikację mięśniową techniką wspomagającą o kształcie taśmy „Y” oraz aplikację więzadłową w okolicy krzyżowej tak jak w grupie I (zdj. 2). Liczebność grupy to 16 pacjentek.

Kryteria, które wykluczały pacjentki z uczestnictwa w badaniu:

  • czas trwania ciąży poniżej 12. tygodnia,
  • niewystępowanie dolegliwości bólowych odcinka lędźwiowo-krzyżowego kręgosłupa,
  • zły stan pacjentki,
  • występowanie przeciwwskazań lekarskich (nieunormowane nadciśnienie tętnicze indukowane ciążą, ciężkie arytmie, zmniejszone ruchy płodu, przewlekłe i ropne zapalenie skóry itp.).
     
1. Aplikacja zastosowana w I grupie badawczej (źródło własne autora)

 

2. Aplikacja zastosowana w II grupie badawczej (źródło własne
autora)


Metody badań

Jako metodę badawczą zastosowano kwestionariusz ankiety zawierającej 16 pytań. Kwestionariusz składał się z dwóch części: metryczki zawierającej dziewięć pytań i części dotyczącej aktywności fizycznej zawierającej siedem pytań.
Innymi metodami zastosowanymi w badaniach na potrzeby pracy były:

  • badanie fizykalne – palpacyjna ocena ucieplenia tkanek w okolicy lędźwiowo-krzyżowej, ocena ruchomości tkanek i zmian odruchowych z wykorzystaniem techniki fałdu skórnego Kiblera w pozycji leżenia na boku, testu Schobera według A. Zębatego, test Piedellu, test Bragarda (Straight Leg Rise teset – SLR);
  • skala natężenia bólu VAS;
  • zmodyfikowany na potrzeby pracy przez autora kwestionariusz bólu krzyża Roland-Morris.

Zaklasyfikowanie do odpowiedniej grupy było oparte na badaniach M. Topolskiej i wsp. z 2011 r., gdzie:

  • niski stopień niepełnosprawności spowodowany bólami kręgosłupa – od 4 do 10 pkt,
  • średni stopień niepełnosprawności spowodowany bólami kręgosłupa – od 11 do 17 pkt,
  • wysoki stopień niepełnosprawności spowodowany bólami kręgosłupa – od 18 do 24 pkt,
  • brak niepełnosprawności – od 0 do 3 pkt [10].

Statystyka
Analizę statystyczną uzyskanych wyników przeprowadzono przy użyciu programu Microsoft Office Excel 2010 oraz kalkulatora internetowego Social Science Statistics. Podczas oceny istotności statystycznej uzyskanych wyników w poszczególnych grupach przeprowadzono test t-studenta oraz korelację r – Persona. Za istotne uznano te wyniki, dla których wartości w zastosowanym teście należały do obszaru krytycznego odpowiedniego rozkładu przy poziomie istotności p < 0,05.

Wyniki

Charakterystyka grupy badanej
Średni wiek pacjentek to 30,5 roku (SD +/–4,91). Najmłodsza pacjentka miała 21 lat, najstarsza – 42 lata. Przedział wieku ciążowego badanych ciężarnych mieścił się między 12. a 40. tygodniem, średnia wartość – 32,1 (SD +/–6,7). Zapytano pacjentki o liczbę dotychczasowych porodów. Dane przedstawiono na wykresie 1. Największa liczba ciężarnych to pierwiastki 15 (47%), 11 pacjentek (34%) miało już jedno dziecko, a sześć pacjentek (19%) posiadało dwoje lub więcej dzieci.
 

Wykres 1. Liczba posiadanych dzieci


Aktywność fizyczna

46,9% pacjentek określiło swój tryb życia sprzed ciąży jako aktywny, 34,4% jako raczej aktywny, a 18,8% jako mało aktywny (wykres 2).
78% pacjentek zadeklarowało, że przed ciążą podejmowały dodatkową aktywność fizyczną. 22% przyznało, że nie podejmowało żadnej aktywności fizycznej. 8% badanych ćwiczyło raz w tygodniu, 24% – dwa razy w tygodniu, 44% – trzy razy w tygodniu, a 24% zadeklarowało, że było to częściej niż trzy razy w tygodniu (wykres 3).
Na pytanie, jak ciąża wpłynęła na częstość ćwiczeń, 15 pacjentek (60%) odpowiedziało, że przestały ćwiczyć. 10 pacjentek (40%) ćwiczy rzadziej niż przed ciążą. Siedem pacjentek (22%) nie ćwiczyło przed ciążą i nie ćwiczy nadal.
 

Wykres 2. Tryb życia prowadzony przez badane przed ciążą

 

Wykres 3. Częstość podejmowania aktywności fi zycznej przed ciążą

 

Wykres 4. Rodzaj bólu

 

Wykres 5. Możliwość utworzenia fałdu skórnego Kiblera

 

Wykres 6. Ocena bólu w skali VAS podczas trzydniowej terapii

 

Wykres 7. Wyniki kwestionariusza Roland-Morris


Dolegliwości bólowe

Dziewięć pacjentek (28,1%) okreś...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy