Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp , Liga artykułów studenckich

26 lipca 2021

NR 128 (Lipiec 2021)

Aktywność fizyczna jako niezbędny element w usprawnianiu osób z zaburzeniami psychicznymi

65

Artykuł ten poświęcony jest aktywności fizycznej osób z zaburzeniami psychicznymi. Zawiera on wiele cennych informacji oraz propozycji ćwiczeń dla fizjoterapeutów, którzy pracują z osobami dotkniętymi chorobami psychicznymi. Przedstawione propozycje aktywności fizycznej, metod terapii i rehabilitacji są niezbędnym elementem w usprawnianiu takich osób. Pozytywnie wpływają na dobre samopoczucie i funkcjonowanie pacjentów z zaburzeniami psychicznymi, którzy korzystają z bogatej propozycji zabiegów fizjoterapeutycznych.

Aktywność fizyczna jest fundamentem w utrzymaniu zdrowia fizycznego i psychicznego. Poprawia wydolność i sprawność całego aparatu ruchowego człowieka, jak również pomaga eliminować negatywne stany emocjonalne. Ruch fizyczny pobudza wewnętrzne możliwości osoby dotkniętej zaburzeniami psychicznymi, poprawiając jej rolę w życiu osobistym, w kontaktach społecznych oraz zawodowych, jakże ważnych dla osób dotkniętych chorobami psychicznymi. 
Zaburzenia psychiczne to wszelkie skrajne odstępstwa odbiegające od ustalonych norm społeczno-kulturalnych i norm medycznych. Wszelkie niepokojące sygnały narastają z czasem, dotykając chorego [3]. Mają one ogromny wpływ na funkcjonowanie w życiu codziennym, rodzinnym oraz zawodowym. Zaburzenia to nadmierne kontrastowanie od wzorca zachowań społecznych oraz kulturowych [6]. Zaburzenia psychiczne cechuje metodyka zachowania, często przybierając postać lęków, stanów panicznych, jak również nadmiernej radości przeplatanej z euforią nieznanego pochodzenia [11]. Często u osób z zaburzeniami psychicznymi występuje nadpobudliwość, jak również stany otępienne [5].
Dzieje się tak z powodu spożywania nadmiernej ilości alkoholu lub zażywania substancji psychoaktywnych. Można także u takich osób zaobserwować stany depresyjne i niechęć w kontaktach interpersonalnych [10]. Niejednokrotnie u osób chorych psychicznie mogą występować zaburzenia w odżywianiu [4]. 
Doświadczanie odczuwania świata zewnętrznego również jest istotnym elementem postrzegania całokształtu osoby dotkniętej zaburzeniami psychicznymi [10]. Ważne jest oddzielenie tej przestrzeni zewnętrznej od własnych odczuć, często tych niepożądanych. Istotny wpływ mają relacje międzyludzkie, jakość i więź z osobami żyjącymi w otoczeniu chorych. Ważne jest, aby zaburzenia psychiczne dobrze zdiagnozować, a każdy przypadek traktować indywidualnie. Dobrze postawiona diagnoza może pozytywnie rokować na dalsze postępowanie leczenia [5].
Zaburzenia psychiczne mogą być uwarunkowane czynnikami genetycznymi, ale mogą też korelować z innymi zespołami chorobowymi. Często zależą od wcześniejszych traumatycznych przeżyć osobistych, przybierając postać zaburzeń nabytych. Zaburzenia psychiczne mogą być następstwem źródeł temperamentu i osobowości człowieka [3].
Wszelkie powstające nieprawidłowości psychiczne silnie oddziałują na ośrodkowy układ nerwowy, który z kolei współpracuje z obwodowym układem nerwowym. Warto zaznaczyć, że choroby psychiczne nie są chorobami układu nerwowego, jedynie upośledzają jego funkcjonowanie, a to z kolei przekłada się na funkcjonowanie każdego układu i wszelkich procesów biochemicznych i biomechanicznych zachodzących wewnątrz ustroju. 
Epicentrum ośrodkowego układu nerwowego w organizmie jest mózg, który dzieli się na dwie części: prawą i lewą półkulę. Oddziela je szczelina środkowa mózgu. Jest ona pokryta licznymi bruzdami, w których znajdują się zakręty. Zewnętrzna warstwa zbudowana jest z istoty szarej, która zawiera ciała komórek nerwowych. Substancja szara ściśle współpracuje z substancją białą, położoną w głębszych skupiskach mózgowia. W półkuli znajdują się jądra podstawne i hipokamp. Przedłużeniem ośrodkowego układu nerwowego jest rdzeń kręgowy, który zbiera informacje z zewnątrz do ośrodkowego układu nerwowego, a następnie przekazuje informacje zwrotną do poszczególnych układów [6].
Upośledzenie funkcji dotyczącej prawej półkuli mózgu może się objawiać zaburzeniem percepcji wzrokowo-słuchowej, apraksją, trudnością w rozpoznawaniu emocji, jak również trudnymi relacjami społecznymi. Objawia się także obniżonym stanem emocjonalnym (smutek, wyrzuty sumienia, depresja). Natomiast zachwianie funkcji lewej półkuli daje takie objawy jak: trudności w myśleniu, zaburzone odbieranie bodźców zewnętrznych, problemy z koncentracją, pisaniem i czytaniem. Pojawiają się także uczucia związane z paniką [6].
Osoby dotknięte chorobami psychicznymi często mają zaburzoną równowagę oraz zaburzone odczucie propriocepcji. Ruchy chorego są nieplastyczne, nieskoordynowane, a sama jakość ruchu bywa nieprecyzyjna i spowolniona [8]. Sylwetka chorego staje się zgarbiona i przykurczona, co jest prawdopodobnie spowodowane mechanizmem obronnym na bodźce zewnętrzne. Stwarza to realne szanse na powstanie wadliwej postawy ciała i osłabienie mięśni posturalnych. Duży odsetek ludzi cierpiących na zaburzenia emocjonalne ma tendencje do otyłości. Powodem tego jest spadek aktywności fizycznej oraz źle dobrana dieta, jak również leczenie farmakologiczne [5]. Osoby chore na zaburzenia psychiczne mają problem z motywowaniem się do aktywności fizycznej. Jest to zależne od niskiej samooceny, stanu emocjonalnego i od epizodu pogorszenia choroby (często w okresie jesienno-zimowym). Ważnym aspektem jest przyjmowanie leków przeciwpsychotycznych (neuroleptyki) o charakterze wyciszającym i uspokajającym [5]. Dysfunkcje pogarszają stan fizyczny człowieka, upośledzając jego zdolności sprawnościowe, motoryczne, wytrzymałościowe, koordynacyjne i intelektualne [8].
 

POLECAMY

Tabela 1. Funkcja półkul mózgowych
Lewa półkula mózgowa Prawa półkula mózgowa
Myślenie logiczne, „intelekt” Myślenie intuicyjne
Myślenie analityczne Myślenie abstrakcyjne
Mowa Mimika
Rozumienie Emocje
Zmysły: dotyk, węch, słuch, smak Zmysł wzroku
Pisanie Zdolności muzyczne, artystyczne
Odczuwanie emocji pozytywnych Odczuwanie emocji negatywnych
Komunikacja werbalna Komunikacja niewerbalna
Wykonywanie złożonych poleceń Wykonywanie prostych poleceń
Optymalizowanie wysiłku Zaburzona równowaga optymalizacji wysiłku


Leczenie ruchem jako niezbędny element w usprawnianiu osób z zaburzeniami psychicznymi 

Aktywizacja ruchowa jest wielokierunkową i wielozadaniową formą rehabilitacji osób dotkniętych zaburzeniami psychicznymi. 
Do najważniejszych form usprawniania chorego należy m.in. kinezyterapia (leczenie ruchem). Jest ona integralną częścią usprawniania poprzez dobranie odpowiednich ćwiczeń do możliwości każdego pacjenta oraz jego stanu fizycznego i emocjonalnego [7]. Są to ćwiczenia gimnastyczne w formie ćwiczeń porannych (ogólnousprawniających), które ożywiają i pobudzają organizm (zdj. 1, 2).
Istotnym elementem są ćwiczenia oddechowe mające na celu naukę prawidłowej techniki oddychania. Ćwiczenia oddechowe (zdj. 3–5) wraz z elementami chromoterapii i muzykoterapii korzystnie wpływają na układ nerwowy. Pomagają wyciszyć organizm, redukując stres i napięcie [1]. 
 

1-2. Ćwiczenia poranne

 

3-5. Ćwiczenie oddechowe

 

6-9. Ćwiczenia poprawiające koordynację ruchową


Kolejnym elementem są ćwiczenia poprawiające koordynację i równowagę mięśniową (zdj. 6–12). Pozwalają one na uzyskanie płynności i jakości wykonywanego ruchu, a także poprawiają utrzymanie równowagi w różnych położeniach ciała, minimalizując ryzyko upadku [8]. 
Ćwiczenia wzmacniające mięśnie posturalne (zdj. 13–18) są następną ważną kwestią w rehabilitacji, ponieważ umożliwiają utrzymanie ciała w pozycji pionowej. Wzmocnienie mięśni barków, pleców i brzucha pozwala na zminimalizowanie wystąpienia postawy wadliwej [7]. Często u osób niepełnosprawnych emocjonalnie można zauważyć, iż ich ramiona są w protrakcji, głowa jest wysunięta do przodu, uwidaczniają się plecy okrągłe, które prowadzą do powstania nieprawidłowego wzorca statycznego ciała. Taka postawa chorego pokazuje nam obraz osoby skrytej oraz zawstydzonej, jak również pełnej lęku. 

 

10A. Ćwiczenie wzmacniające balans ciała (równoważne). Wznos na palcach

 

10B. Ćwiczenie wzmacniające balans ciała. Stanie na piętach

 

11. Ćwiczenie wzmacniające balans ciała. Stanie na jednej nodze

 

12. Ćwiczenie wzmacniające balans ciała. Wykonanie ruchów okrężnych bioder

 

13. Wzmocnienie górnej części obręczy barkowej

 

14. Wzmocnienie dolnej obręczy biodrowej i kończyn dolnych


Kolejnym elementem są ćwiczenia poprawiające koordynację i równowagę mięśniową (zdj. 6–12). Pozwalają one na uzyskanie płynności i jakości wykonywanego ruchu, a także poprawiają utrzymanie równowagi w różnych położeniach ciała, minimalizując ryzyko upadku [8]. 
Ćwiczenia wzmacniające mięśnie posturalne (zdj. 13–18) są następną ważną kwestią w rehabilitacji, ponieważ umożliwiają utrzymanie ciała w pozycji pionowej. Wzmocnienie mięśni barków, pleców i brzucha pozwala na zminimalizowanie wystąpienia postawy wadliwej [7]. Często u osób niepełnosprawnych emocjonalnie można zauważyć, iż ich ramiona są w protrakcji, głowa jest wysunięta do przodu, uwidaczniają się plecy okrągłe, które prowadzą do powstania nieprawidłowego wzorca statycznego ciała. Taka postawa chorego pokazuje nam obraz osoby skrytej oraz zawstydzonej, jak również pełnej lęku. 
 

15. Wzmacnianie dolnej obręczy biodrowej, kręgosłupa i kończyn dolnych

 

16. Wzmacnianie mięśni przywodzących ud

 

17. Wzmacnianie mięśni tłoczni brzusznej

 

18. Wzmacnianie mięśni pośladków


Bardzo dobrym sposobem podejmowania aktywności fizycznej są wszelkiego rodzaju spacery, marsz z kijkami nordic walking, jazda na rowerze oraz ćwiczenia na sali gimnastycznej na odpowiednio dobranym sprzęcie, pod okiem fizjoterapeuty (zdj. 19–21). W placówkach dostosowanych do leczenia zaburzeń psychicznych aktywność chorego jest wzbogacana o różnego rodzaju zabawy zręcznościowe, jak również gry i zawody sportowe. Mają one na celu zachęcenie chorego do podjęcia aktywności ruchowej oraz współdziałania z innymi uczestnikami, poprawiając istotę własnej osoby w społeczeństwie. 
 

19. Marsz na bieżni

 

20. Ćwiczenia samowspomagane

 

21. Nauka chodu

 

22. Zajęcia kulinarne

 

23. Zajęcia porządkowe

 

24. Zajęcia ze sztuki strunowej String Art

 

25. Zajęcia plastyczne


Terapia zajęciowa

W usprawnianiu chorego warto wdrożyć komponent terapii zajęciowej, która jest ważnym elementem rehabilitacji ruchowej, społecznej, kulturowej i intelektualnej [5]. Terapia zajęciowa jest ważną formą usprawniania, działającą poprzez bodźce zewnętrznoestetyczne [1]. Leczenie obejmuje także wykonywanie różnych prac związanych z życiem codziennym (zdj. 22, 23). Mogą to być np. prace kulinarne, dbanie o porządek, szycie, majsterkowanie czy też prace w ogrodzie [1, 2]. Terapia zajęciowa zwiększa u chorego samoakceptację, rozwija kompetencje zawodowe oraz pobudza rezerwę wewnętrznych możliwości, a także uczy współpracy z innymi ludźmi. 
Jest wiele rodzajów terapii zajęciowej, w tym bardzo istotna arteterapia, która wspomaga osoby z zaburzeniami psychicznymi [5]. Do metod arteterapii w usprawnianiu chorych należą: zajęcia plastyczne z rysunku, malarstwa, rzeźbiarstwa, biblioterapii, a także choreoterapia z muzykoterapią oraz teatroterapią (zdj. 24–28). Rola terapii ściśle zależy od wyznaczonego celu i formy podjęcia aktywności przez chorego, jak również od liczby uczestników na zajęciach [1]. 
Usprawnianie osób z dysfunkcją psychiczną wymaga współpracy wielu...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy