Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

10 lipca 2018

NR 90 (Styczeń 2018)

BHP akupunkturzysty, czyli zasady do przestrzegania na co dzień

0 278

Podczas ostatnich miesięcy mieli Państwo możliwość zapoznania się z wybranymi systemami akupunktury. Jednak aby nakłuwać pacjentów, nie wystarczy wiedzieć gdzie, trzeba też wiedzieć, jak robić to poprawnie i bezpiecznie. I terapeutom, i pacjentom zależy na jak najmniejszej liczbie powikłań w procesie leczenia, gdyż świadczy to o naszej skuteczności i przekłada się na zadowolenie osób poddawanych zabiegom.

Postanowiliśmy opisać BHP akupunkturzysty, opowiedzieć o podstawowych regułach dotyczących nakłuwania, o najczęstszych powikłaniach i o tym, w jaki sposób można i należy się ich wystrzegać. 

Konieczność właściwej diagnozy, która zmienia sposoby nakłucia

Jednym z kluczowych elementów skutecznego leczenia pacjenta jest ustalenie właściwego rozpoznania. Niezbędna jest do tego umiejętność przeprowadzenia dokładnego wywiadu i zbadania pulsu. Określenie, z jakich technik chce się korzystać – z redukujących czy wzmacniających – jest ważnym aspektem leczenia za pomocą akupunktury. Techniki wzmacniające mają na celu poprawienie określonej funkcji ciała pacjenta, np. poprawienie wchłaniania, doprowadzenie do głębszej wentylacji płuc, zaś techniki redukujące są najczęściej używane w leczeniu początkowych etapów przeziębień oraz ostrego bólu. Myśl, która się za tym kryje, jest następująca: ostry ból (zwłaszcza po urazie) i infekcja są niejako nadmiarem czegoś (patogenu, komórek stanu zapalnego, ocieplenia itp.) w określonym miejscu, a zaburzenie funkcji danego narządu czy przewlekły, tępy ból świadczą o niedoborze funkcji albo prawidłowego działania tkanek w danym obszarze. 

Jeśli chodzi o rodzaje manipulacji igłą wykonywane dla zastosowania jednej z dwóch technik, akupunkturzysta ma kilka możliwości.

Pierwsza z nich to wybór kierunku nakłucia. Większość punktów jest nakłuwana prostopadle, jednak w celu wzmacniania lub redukcji można wybrać nakłucie pod kątem około 45 stopni odpowiednio zgodnie z kierunkiem przebiegu meridianu lub przeciwnie do niego. Inną techniką wzmacniającą jest rotowanie igły szybko, gdy kierunek jest zgodny z ruchem wskazówek zegara, i wolno, gdy obraca się ją w kierunku przeciwnym (zawsze należy rotować igłę w obie strony, aby uniknąć nawinięcia włókien mięśniowych na igłę, a tym samym spowodowania bólu przy poruszaniu igłą). Analogiczna technika redukująca polega na szybkim rotowaniu igły odwrotnie do ruchu wskazówek zegara i wolniejszym powrocie. Przy technice redukującej nakłucie jest zazwyczaj dłuższe – igły są pozostawiane w ciele pacjenta na 30–40 minut. W technice wzmacniającej czas stymulacji punktu jest krótszy i wynosi 15–20 minut.

Przy braku pewności co do tego, którą technikę należy zastosować, można po uzyskaniu odczucia Da Qi nie wykonywać żadnych ruchów igłą akupunkturową. Jest to tak zwane „równe nakłuwanie”, czyli nakłuwanie bez redukcji i wzmacniania.

Czym jest Da Qi i jak je uzyskać

Da Qi jest odczuciem powodowanym przez „dotarcie” energii do punktu akupunkturowego. Może być odczuwane na wiele sposobów, m.in. jako drętwienie, impuls elektryczny wzdłuż meridianu, ciepło lub ciężar dookoła igły. Odczucie to może być różne u różnych pacjentów przy nakłuciu tego samego punktu, a także zmieniać się między punktami u tej samej osoby. Uzyskanie Da Qi jest kluczowe dla powodzenia terapii. W klasycznych tekstach chińskich znajduje się następujący zapis: „Jeśli w trakcie nakłucia igły nie udaje się uzyskać odpowiedzi Da Qi, leczenie powinno być kontynuowane tak długo, jak jest to niezbędne. Terapia akupunkturą nie będzie dawała rezultatów do czasu pojawienia się Da Qi”. Da Qi uzyskuje się poprzez delikatne manipulacje igłą po nakłuciu punktu – obracanie lub naprzemienne wyjmowanie i wkładanie igły. Dopiero po uzyskaniu tego odczucia można wykonać właściwe manipulacje opisane wyżej.

Do głównych przyczyn niepowodzenia w uzyskaniu Da Qi oraz efektów po akupunkturze należą:

  • niewłaściwe zlokalizowanie punktu,
  • niewłaściwa głębokość wkłucia igły,
  • zła manipulacja,
  • osłabienie obecne u pacjenta i słabe odczucie zabiegu.

Jak dobrać odpowiednie igły

Przede wszystkim należy pamiętać, że igły przebijają powierzchnię skóry i są wprowadzane do ciała pacjenta, więc muszą być sterylne i pochodzić z wiarygodnego źródła. Warto poinformować o tym pacjenta, ponieważ wiele osób wyraża obawy o możliwość zarażenia się podczas nakłucia. Sterylizowanie igieł i ich ponowne użycie nie jest wskazane, ponieważ igły są z założenia jednorazowe, a z każdym nakłuciem stawałyby się coraz bardziej tępe.

Kolejnym istotnym zagadnieniem jest wybranie odpowiedniej długości i średnicy igieł. Dokonując tego wyboru, praktyk zazwyczaj kieruje się miejscem nakłucia. Zazwyczaj średnica igły jest wprost proporcjonalna do jej długości. Najkrótsze igły, czyli igły 15-milimetrowe, są używane do nakłuwania dzieci, a także do akupunktury ucha i akupunktury twarzy. Najczęściej wykorzystywane są igły 25–30-milimetrowe, które sprawdzają się przy nakłuwaniu kończyn pacjenta, klatki piersiowej oraz górnej części pleców. Dłuższe igły, czyli igły 40 mm, są używane do nakłuwania dolnej części placów lub brzucha. Istnieją również igły 50, a nawet 75 mm, których użycie można rozważyć przy nakłuwaniu otyłych pacjentów lub głęboko położonych punktów, takich jak Gb 30, jednak nie są powszechnie stosowane. Jeśli chodzi o średnicę igieł, do akupunktury kosmetycznej oraz przy nakłuwaniu dzieci wybiera się cieńsze igły (0,18–0,20 mm), a do innych typów akupunktury oraz u dorosłych pacjentów grubsze (0,22–0,25 mm).

Kwestia dezynfekowania skóry pozostaje otwarta. Część terapeutów przeciera ją wacikiem nasączonym spirytusem salicylowym lub innym roztworem przeznaczonym do dezynfekcji, część umieszcza taki roztwór bezpośrednio na skórze, a zdecydowana większość nie dezynfekuje skóry przed nakłuciem. Na chwilę obecną nie ma badań wskazujących na konieczność dezynfekowania skóry przy używaniu igieł akupunkturowych ani takich, które donosiłyby o występujących infekcjach i zapaleniach w razie nakłuwania skóry bez uprzedniej dezynfekcji.

Jak wybrać właściwy kąt nakłucia

Większość punktów akupunkturowych nakłuwa się pod kątem 90 stopni. Niektóre punkty nakłuwa się skośnie, pod kątem około 45 stopni, a jeszcze inne pod bardzo niewielkim kątem wynoszącym 30 stopni. Nakłucie pod kątem 30 stopni stosuje się je przy punktach leżących na kościach, w okolicach, w których nie ma zbyt wiele tkanki tłuszczowej. Do punktów takich należą m.in. Lu 7, Ren 17 czy Yin Tan. Kąt 45 stopni wybiera się w przypadku chęci skorzystania z techniki redukcji bądź wzmacniania, a także przy nakłuwaniu punktów znajdujących się nad polami płucnymi. 

Jakie są przeciwwskazania do wykonania zabiegu akupunktury

Nadrzędną zasadą każdej osoby zajmującej się leczeniem powinno być „po pierwsze nie szkodzić”, dlatego zawsze przed wykonaniem akupunktury należy odpowiedzieć sobie szczerze na pytanie, czy wiemy, w jaki sposób i dlaczego chcemy leczyć danego pacjenta. Przed zabiegiem należy upewnić się, że nie ma żadnych przeciwwskazań do jego wykonania. Najczęstszym przeciwwskazaniem jest stan pacjenta – bycie pod wpływem substancji odurzającej lub po spożyciu alkoholu, ostry atak paniki, złość pacjenta (w danym momencie), brak posiłku przez ponad 8 godzin i brak snu przez ponad dobę. Istnieją punkty akupunkturowe i regiony ciała, których nakłuwanie jest przeciwwskazane, wobec czego nigdy nie należy tego robić. Są to Ren 8 leżący w środku pępka, St 21 na brodawkach sutkowych, genitalia i punkty leżące w niezagojonych ranach. U pacjentek w ciąży należy pamiętać o punktach, których nie wolno nakłuwać w tym stanie – czyli o punktach kierujących energię do dołu (Gb 21, LI 4, Bl 60), punktach na brzuchu (Ren 3-8) i punktach wymienionych w niektórych opracowaniach z powodów empirycznych (Sp 6, Bl 31-34, Bl 67). Bardzo często akupunkturzyści niezajmujący się ginekologią wstrzymują się całkowicie od wykonywania akupunktury w ciąży. Nie nakłuwa się również pacjentów, którzy bardzo boją się igieł, ponieważ stres spowodowany zabiegiem może przewyższać potencjalne korzyści, oraz pacjentów, których sytuacja kliniczna jest niezrozumiała (np. puls pacjenta niezgodny z diagnozą ustaloną na podstawie wywiadu). U małych dzieci z niezarośniętym ciemiączkiem nie można nakłuwać punktów leżących na szczycie czaszki. Dodatkowo nie nakłuwa się dzieci, które nie są skłonne do współpracy i nie będą spokojnie leżały z igłami przez wymagany czas.

Ważny jest też aspekt zdroworozsądkowy. Jeśli na zabieg przychodzi pacjent, którego nie wiadomo, jak leczyć, którego...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy