Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu , Otwarty dostęp

29 maja 2020

Choroba zwyrodnieniowa stawów okiem fizjoterapeuty

348

Choroba zwyrodnieniowa to schorzenie, o którym napisano wiele publikacji. Czym jest osteoarthritis? Zaliczane jest do chorób reumatologicznych, których przyczyną jest trudny do zdefiniowania proces zapalny aktywujący szereg procesów biochemicznych prowadzących do kaskady procesów degeneracyjnych w chrząstce stawowej.

Zmiany zwyrodnieniowe są szeroko rozpowszechnione w społeczeństwie. Szacuje się, że w 2017 r. dotyczyły 300 mln ludzi na całym świecie [1].
Po 75. roku życia objawy kliniczne pojawiają się u 75% ludności, natomiast zmiany w obrazie RTG są obserwowane w zasadzie u wszystkich badanych [2]. Schorzenie dotyka jednak coraz młodszych i obecnie obserwuje się jego objawy już u młodych ludzi w drugiej i trzeciej dekadzie życia. Często dotyczą one zmian o charakterze pierwotnym, których przyczyny powstania są nieznane, w dużym stopniu są to jednak zmiany najprawdopodobniej o charakterze genetycznym. Mogą one być również sprowokowane wadami wrodzonymi (dysplazja stawu biodrowego w przyszłości daje większe prawdopodobieństwo zachorowania na chorobę zwyrodnieniową stawów biodrowych), przebytymi urazami i złamaniami. Również u intensywnie trenujących sportowców technika wykonywania treningów, nadmierne obciążenia i mikrourazy mogą doprowadzić do powstania i narastania zmian zwyrodnieniowych. 

POLECAMY

R e k l a m a


Z perspektywy fizjoterapeutów istotnych jest kilka pytań.

  • Jaki jest mechanizm powstawania zmian zwyrodnieniowych i jak można wpływać na jego spowolnienie?
  • Jakie są objawy osteoarthritis i jak można je niwelować?
  • W jaki sposób można utrzymywać sprawność aparatu ruchu pomimo nasilających się zmian degeneracyjnych? 
  • Czy istnieje profilaktyka choroby zwyrodnieniowej?

Mechanizm powstawania zmian zwyrodnieniowych

Na początek mechanizm powstawania zmian zwyrodnieniowych. Chrząstka stawowa to – w dużym uproszczeniu – warstwa umożliwiająca amortyzację w obszarze struktur stawowych (odkształca się pod wpływem nacisku). Odporność i elastyczność uciskowa są możliwe dzięki zmianom ciśnienia płynu w jej obrębie. W zasadzie wszystkie stawy (z wyjątkiem stawów mostkowo-żebrowych i skroniowo-żuchwowych) są pokryte chrząstką szklistą.
Zmiany zwyrodnieniowe pojawiają się właśnie w tkance chrzęstnej i pierwsze jej objawy dotyczą warstwy powierzchownej. Proces ich powstawania wygląda następująco:
W wyniku tych procesów chrząstka traci swoje właściwości i zmiany zwyrodnieniowe mogą się nasilać. Niezwykle istotna dla jej prawidłowego funkcjonowania jest systematyczna aktywność fizyczna. W wyniku obciążania stawu dochodzi do zmian ciśnienia w obrębie płynu wewnątrzstawowego, które umożliwiają prawidłowe odżywienie chrząstki stawowej. Praca z pacjentem znajdującym się w grupie ryzyka powstania choroby zwyrodnieniowej lub ze stwierdzoną chorobą zwyrodnieniową stawów w zakresie działania fizjoterapeuty to leczenie niefarmakologiczne. Jest ono istotne na każdym poziomie zmian. Zawsze jednak należy pamiętać, że najważniejszy jest pacjent. Każdy jest inny i tutaj ważne staje się holistyczne spojrzenie na pacjenta i jego problemy. 

Schemat 1. Proces ich powstawania zmian zwyrodnieniowych w tkance chrzęstnej 

Objawy i ich niwelowanie

Odpowiedź na kolejne pytanie dotyczące objawów choroby zwyrodnieniowej to:

  • ból – początkowo dolegliwości pojawiają się na krótko, a stopniowo, wraz z postępem choroby, się nasilają,
  • sztywność poranna, charakteryzująca się stopniowo wydłużającym się okresem porannego rozruchu,
  • ograniczenie zakresu ruchu, dźwięki w trakcie poruszania stawu (trzaski i kliki) oraz zmniejszenie siły mięśniowej,
  • nasilone dolegliwości zwyrodnieniowe prowadzą do deformacji stawowych oraz nasilającego się procesu zapalnego. 

Początkowo ból występuje okresowo w czasie obciążenia, niestety z czasem dolegliwości się nasilają, mają coraz większe natężenie i trwają coraz dłużej. Ważne, aby w takich przypadkach dostosować aktywność fizyczną i obciążanie w trakcie jej trwania do możliwości pacjenta. Uprawianie sportów takich jak tenis czy narciarstwo niesie ze sobą duże ryzyko nasilenia dolegliwości. Natomiast aktywności w wodzie oraz inne formy ruchu w częściowym odciążeniu umożliwiają ruch bez nadmiernego obciążania powierzchni stawowych. 
Podobnie jest z ograniczeniem zakresu ruchu. Początkowo jest ono niezauważalne dla pacjenta. Stopniowo dochodzi do coraz większych ograniczeń, które przebiegają najczęściej w tzw. wzorcu torebkowym (opisanym przez Cyriaxa). Leczenie niefarmakologiczne oparte na utrzymaniu prawidłowego zakresu ruchu polega na dostosowaniu aktywności do pacjenta. 
Leczenie niefarmakologiczne ma również na celu utrzymanie siły mięśniowej na poziomie umożliwiającym prawidłowe funkcjonowanie. Silne mięśnie zabezpieczają staw i zmniejszają siły ścinające powstające na powierzchniach stawowych w trakcie obciążenia, podobnie jak praca w pełnym zakresie ruchu oraz prawidłowa technika wykonania aktywności ruchowej.

Rola prawidłowej masy ciała

Badania naukowe pokazały, że niezwykle istotne w profilaktyce i zmniejszeniu dolegliwości jest uzyskanie/utrzymanie prawidłowej masy ciała. I tutaj znowu ważna rola fizjoterapeutów. Pacjenci trafiający do gabinetu nie zawsze zdają sobie sprawę z istotności tego czynnika. 
Australijskie wytyczne dotyczące leczenia niefarmakologicznego bardzo wyraźnie podkreślają ogromną rolę prawidłowej masy ciała w zapobieganiu postępowi ChZS (szczególnie w przypadku choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego oraz stawu biodrowego). Każde jej obniżenie o 5% wpływa na zmniejszenie poziomu odczuwania dolegliwości bólowych. Podobne zalecenia odnośnie do redukcji nadmiernej masy ciała rekomenduje większość towarzystw naukowych:

  • European League Against Rheumatism (EULAR), 
  • American College of Rheumatology (ACR), 
  • Osteoarthritis Research Society International (OARSI), 
  • National Institute for Healthy and Care Excellence (NICE). 

Badania nad wpływem masy ciała na zmiany zwyrodnieniowe przeprowadzono na University of California w San Francisco. W testach wzięło udział 506 osób z nadwagą. Podzielono je na trzy grupy: pierwsza wcale nie straciła na wadze, druga bardzo niewiele, trzecia zaś zrzuciła 10 proc. wagi ciała. Wszyscy ochotnicy przez cztery lata obserwacji byli poddawani badaniu metodą rezonansu magnetycznego, dzięki czemu naukowcy mogli śledzić zmiany w chrząstce stawowej. Okazało się, że dieta odchudzająca pomaga chronić chrząstkę przed degeneracją, a im wcześniej zaczyna się odchudzanie i im więcej kilogramów udaje się stracić, tym lepiej dla stawów.

Leczenie

Wraz z nasilaniem się procesów degeneracyjnych u pacjenta należy wdrożyć pełne leczenie niefarmakologiczne, a także najczęściej leczenie farmakologiczne. 
Leczenie niefarmakologiczne to cała, szeroko pojęta profilaktyka i fizjoterapia. Najważniejsza jest ocena stanu pacjenta. Musi on zostać poddany pełnemu badaniu fizjoterapeutycznemu uwzględniającemu badanie podmiotowe – wywiad. Powinien on umożliwić uzyskanie informacji na temat historii chorobowej pacjenta, stanu obecnego i objawów, dodatkowo hobby i rodzaju wykonywanej pracy. Następnie ocena przedmiotowa – oglądanie, badanie manualne, zakresy ruchu, siła mięśniowa, testy funkcjonalne. Na tej podstawie określa się plan bliższy terapii, uwzględniający kilka najbliższych tygodni, a także plan dalszy, zmierzający do uzyskania celów ustalonych razem z pacjentem. Może to być zaplanowana wycieczka w góry, jazda na nartach w trakcie najbliższego sezonu zimowego lub coś bardziej prozaicznego, jak wejście po schodach do mieszkania na pierwszym piętrze. 
 

Fizykoterapia
Fizjoterapeuci mają szerokie możliwości pracy nad problemami pacjenta, m.in. duży zakres zabiegów fizykoterapeutycznych takich jak:

  • zabiegi z zakresu elektroterapii,
  • krioterapia – zarówno ta miejscowa, jak i kriokomora (krioterapia ogólnoustrojowa),
  • laseroterapia,
  • magnetoterapia,
  • terapia z zastosowaniem ultradźwięków,
  • laser wysokoenergetyczny.

Kinezyterapia
Dodatkowo mają do dyspozycji cały szereg możliwych działań z zakresu kinezyterapii. Tutaj dostosowują techniki do potrzeb i możliwości pacjenta: 

  • terapia manualna umożliwi poprawę zakresu ruchu i mobilizację struktur stawowych, 
  • metody neurofizjologiczne poprawią propriocepcję, siłę mięśniową i kontrolę nerwowo-mięśniową, 
  • szeroko pojęte usprawnianie umożliwi utrzymanie osiągniętych efektów. 

Wszystkie aktywności ruchowe i dyscypliny sportowe uprawiane przez pacjenta poza gabinetem fizjoterapeutycznym pomogą w szeroko pojętej profilaktyce i leczeniu. To fizjoterapeuta ma uświadomić pacjentowi, jakie dyscypliny sportowe i w jakim natężeniu może uprawiać. Może poprowadzić go przez złożony trening medyczny i fizjoterapeutyczny i ...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy