Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ćwiczenia korekcyjne w koślawości stawów kolanowych u dzieci

Artykuły z czasopisma | 19 lipca 2018 | NR 68
969

Wady dotyczące stóp oraz kolan, mimo że nie są tematem tak medialnym jak skoliozy, stanowią ważny problem. Szczególnie, że dotyczy on coraz większej liczby dzieci.

Postawa ciała zależy od bardzo wielu czynników. Podczas życia ulega ona ciągłym zmianom. Znajomość tych zmian ma duże znaczenie zarazem w profilaktyce, jak i korekcji wad postawy. Koślawość kolan u dzieci to wada, której nie sposób przeoczyć. Kolana w tej wadzie układają się w kształcie litery X. Jest to wada kończyn dolnych, która występuje u dzieci w wieku przedszkolnym oraz podstawowym. Pojawia się częściej u dziewczynek aniżeli u chłopców ze względu na ich charakterystyczną budowę miednicy. W wadzie tej odstęp między przyśrodkowymi kostkami, mierzony przy zwartych i wyprostowanych kolanach, jest większy niż 4–5 cm. Pisząc prościej, kolana koślawe stwierdza się, gdy udo nie przechodzi prosto w goleń i powstaje między nimi kąt ze szczytem zwróconym do wewnątrz. 

POLECAMY

Skąd się biorą koślawe kolana? 

Czynnik etiologiczny, który spowodował rozwój wady, nie zawsze da się ustalić. Zmiany patologiczne występujące w przebiegu wady związane są z mięśniami, więzadłami oraz układem kostnym. Koślawe kolana często pojawiają się dopiero po pewnym czasie od rozpoczęcia chodzenia. Wada może wynikać z przeciążenia kończyn dolnych w okresie szybkiego wzrostu, gdy aparat mięśniowo-więzadłowy jest jeszcze słaby. Koślawość może być także następstwem płaskostopia oraz nadwagi. 

Krzywica jest czynnikiem, który również może wpływać na powstanie koślawych kolan. Jest to choroba wynikająca z zaburzeń gospodarki wapniowo-fosforowej i jest spowodowana niedoborem witaminy D. 

Ponadto sposobnością tworzenia się koślawych kolan mogą być: złamania i urazy w obrębie stawu kolanowego, porażenia mięśni oraz obniżenia napięcia mięśniowego. Koślawe kolana mogą być też wynikiem wrodzonej wady stawów kolanowych. Wówczas koślawość widoczna jest u niemowląt lub dzieci małych. Kolana koślawe jednak rzadko są wadami wrodzonymi. Koślawość kolan zalicza się do wad postawy, ponieważ wpływają na pogorszenie w znacznym stopniu statyki ciała oraz zmieniają postawę. Następuje zwiększenie nacisku na chrząstki wzrostowe po stronie przyśrodkowej. Chód dziecka z koślawością kolan jest niezgrabny i niepewny, czasem dochodzi do tego, że dziecko potyka się o własne nogi oraz podczas chodzenia szybciej się męczy. 

Zmiany patologiczne

Kolana koślawe prowadzą do zmian patologicznych dotyczących:

  • więzadeł (skrócenie w. pobocznego strzałkowego, rozciągnięcie w. pobocznego piszczelowego), 
  • mięśni (przykurcze mięśnia dwugłowego uda i mm biodrowo-piszczelowych, rozciągnięcie m. smukłego, półścięgnistego, półbłoniastego, krawieckiego i głowy przyśrodkowej m. czworogłowego uda),
  • układu kostnego (szybszy rozrost kłykci wewnętrznych kości udowej niż zewnętrznych, co powoduje pochylenie do wewnątrz powierzchni stawów kolanowych). 

Diagnostyka

Przymierzając się do diagnostyki kolan koślawych, warto byłoby wcześniej zaznajomić się z wiedzą, jak wyglądają prawidłowo ukształtowane kończyny dolne. Oś mechaniczna kończyny dolnej w warunkach prawidłowych przebiega przez środek odległości między spojeniem łonowym a kolcem biodrowym przednim górnym, środek rzepki, środek stawu skokowego i rzutuje na drugi palec. 

Wygięcie kończyn dolnych w stawie kolanowym do wewnątrz w literę X, czyli kolana koślawe, są dość często spotykanymi nieprawidłowościami. Budowa kończyn dolnych w różnych okresach życia dziecka zmienia się. Należy pamiętać, że niemowlęta rodzą się ze szpotawością kolan. Kolana szpotawe jest to ułożenie kolan w kształcie litery O. Zazwyczaj szpotawe kolana u dzieci są wynikiem braku miejsca w jamie macicy. Szpotawość u niemowląt ulega z biegiem czasu samoistnej korekcji. Większość dzieci na bilansie dwulatka bądź najpóźniej w wieku trzech lat ma już prawidłowo zbudowane kończyny dolne. Wiedza na temat fizjologicznych różnic rozwojowych jest niezbędna do dokonania właściwego rozpoznania. Dodatkowo pozwoli ustrzec przed zbędną i szkodliwą integracją terapeutyczną, a także przed przeoczeniem stadium początkowego rozwijającej się wady. Wczesne wykrycie odchyleń od normy w postawie dziecka to gwarancja skutecznego leczenia.

Diagnozę zwykle stawia się na podstawie badania przedmiotowego.

Badanie przedmiotowe kolan koślawych

1. Badanie kolan pionem. Polega na tym, że pion spuszczony ze środka rzepki, przy prawidłowo ukształtowanych kolanach i stopach, powinien trafić pomiędzy pierwszą a drugą kość śródstopia. W przypadku koślawości kolan pion pada po wewnętrznej stronie stopy.

2. Badanie kolan taśmą centymetrową, linijką. Koślawość ocenia się poprzez rozstęp między kostkami przyśrodkowymi mierzonym taśmą centymetrową lub linijką przy zwartych i wyprostowanych kolanach. Zostaje mierzona odległość pomiędzy kostkami przyśrodkowymi przy złączonych kolanach. Dziecko stoi boso na płaskiej, równej powierzchni z kończynami dolnymi wyprostowanymi w stawach kolanowych z zwartymi przyśrodkowymi powierzchniami kolan. Koślawość występuje wtedy, kiedy przy złączonych i wyprostowanych kolanach między stopami tworzy się odległość większa niż 4–5 cm. Jest to nieduża koślawość, jednak nie powinno się tego bagatelizować. Lekceważenie nawet niewielkich zaburzeń postawy u dzieci może wpłynąć negatywnie na ich zdrowie, a także sprawność. 

(...) dobrze ukształtowanego dziecięcia trzeba pilnować, aby równie dobrze rosło, aby tej pierwiastkowej budowy nie nadwyrężało, słabych zaś i źle utworzonych tak należy kierować i prowadzić, aby te zboczenia sprostować i uchybienia ile można naprawić.

Jędrzej Śniadecki

Koślawość powyżej 10 cm uważana jest za chorobę i nadaje się tylko do leczenia operacyjnego. Koślawość poniżej 10 cm można zniwelować, wykonując ćwiczenia korekcyjne. Dodatkowo dziecko powinno nosić buty korekcyjne z obcasami Thomasa lub specjalistycznymi wkładkami. Ponadto ważna jest również odpowiednia dieta, bogata w witaminy i substancje mineralne odpowiadające za zdrowe i mocne kości, takie jak: witamina D i wapń. 

Aby zdrowe nogi mieć…

W profilaktyce i korygowaniu błędów i wad postawy kluczową rolę odgrywają odpowiednio dobrane i dozowane ćwiczenia korekcyjne. Każde dziecko z wadą postawy wymaga odpowiedniego doboru ćwiczeń. Podczas zajęć fizjoterapeuta pilnuje, aby dziecko wykonało ćwiczenia prawidłowo, a jeżeli wystąpią nieprawidłowości – koryguje je. W trakcie ćwiczeń ciężar ciała nie może obciążać stawów kolanowych. Ćwiczenia wykonywane powinny być 5 razy w tygodniu po 45 minut. Ćwiczenia wykonywane są w 2–3 seriach po 10 – 15 – 20 powtórzeń. Intensywność ćwiczeń oraz stopień trudności dobiera się indywidualnie do wieku dziecka. Okres leczenia jest długotrwały, indywidualny i może trwać latami. Im szybciej wada zostanie zauważona, a dziecko poddane rehabilitacji, tym szybciej przy wzroście kośćca będzie widać efekty i co najważniejsze –nie będz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy