Dołącz do czytelników
Brak wyników

Nowoczesne metody fizjoterapii

7 lutego 2015

NR 58 (Luty 2015)

FirstBIKE jako innowacyjna metoda terapeutyczna w dysplazji stawów biodrowych u dzieci

19

Powszechny problem u dzieci i niemowląt stanowią zaburzenia w funkcjonowaniu stawów biodrowych. Do tego zjawiska przyczynia się m.in. fizjologiczna niedojrzałość elementów stawu, w wyniku której bardzo łatwo o zaburzenie prawidłowej gry stawowej czyli nieodpowiednie przemieszczanie struktur względem siebie.


W początkowych latach życia dziecka trudno określać to jako niestabilność, ale zaniedbane może mieć poważne konsekwencje w przyszłości. Dlatego warto już na samym początku (tj. w pierwszym roku życia) zadbać o odpowiednie ułożenie stawów biodrowych, tak aby pozwolić im na systematyczny rozwój.

POLECAMY

W rzeczywistości jest to problem niedorozwoju stawów biodrowych określany mianem dysplazji. Dotyka ona aż 5% populacji noworodków, gdzie w przypadku 1% można mówić o wrodzonych zwichnięciach stawów biodrowych [4].

Dysplazja stawów biodrowych (dysplasia coxae congenita) rozumiana jest jako choroba uwarunkowana genetycznie o nie do końca wyjaśnionej etiologii, związana z niedorozwojem panewki stawowej (zbyt płytka panewka), a także słaby rozwój pozostałych struktur okołostawowych. W miarę upływu czasu na skutek wzmacniania się miękkich elementów stawu i wzmożenie napięcia w jego obrębie dochodzi do wysunięcia głowy kości udowej z panewki. Taki obrót sprawy predysponuje do zwichnięcia stawu biodrowego i problemu w lokomocji dziecka, a także wpływa na jego późniejszy rozwój.

Dysplazja stawu biodrowego

Przy podejrzeniu tego typy nieprawidłowości zaleca się sprawdzenie następujących objawów:

  1. Objaw Ortolaniego (przeskakiwania) – wykonuje się go jednocześnie dla obu stawów biodrowych. Podczas ruchu biernego zgięcia do kąta prostego z lekkim uciskiem skierowanym do osi długiej ud, a następnie wykonaniem odwodzenia i skręcenia do wewnątrz i na zewnątrz. Powoduje to wyczuwalne przeskoczenie głowy kości udowej z panewki. W trakcie odwodzenia kończyny wraz z równoczesnym dociśnięciem krętarza głowa kości udowej wślizguje się na miejsce z typowym trzaskiem (czasem podczas normalnej pielęgnacji, choć zazwyczaj dopiero w trakcie badania lekarskiego) [1].
  2. Objaw Barlowa (wyważania) – badaniu podlega oddzielnie każdy staw biodrowy, technika polega na wykonaniu ruchu uciśnięcia kciukiem wewnętrznej części uda ku tyłowi i na zewnątrz przez lekarza mającego na celu przemieszczenie główki kości udowej z panewki wyczuwalne pod palcami [1].
  3. Po okresie noworodkowym dominuje ograniczenie odwiedzenia nóżek w biodrach (czyli trudności w ich odchyleniu na boki).

Objawy wskazujące na dysplazję stawu biodrowego lekarz powinien zauważyć w trakcie obowiązkowego badania bioder na oddziale noworodkowym oraz podczas okresowych wizyt profilaktycznych w pierwszym roku życia.

Jedną z najskuteczniejszych metod przeciwdziałania rozwojowi zaburzeń w stawach biodrowych u dzieci jest wykonywanie badania ultrasonograficznego (USG).

Wynik badania lekarskiego stawów biodrowych na oddziale noworodkowym powinien być zapisany w książeczce zdrowia dziecka – to ważna wskazówka dla lekarza podstawowej opieki zdrowotnej (pediatry lub lekarza rodzinnego). Zarówno badanie stawów biodrowych, jak i sama dysplazja są niebolesne.

Profilaktyka

Jedną z najskuteczniejszych metod przeciwdziałania rozwojowi zaburzeń w stawach biodrowych u dzieci jest wykonywanie badania ultrasonograficznego (USG). Powinno być ono wykonywane tuż po urodzeniu, a gdy neonatolog nie stwierdzi żadnych patologii w stawach, dopiero za 6 miesięcy w celu kontroli. Zwracanie uwagi na istotną rolę profilaktyki spowodowało coraz częstsze badania wśród najmłodszych. Nie jest to jeszcze jednak tak rozwinięta świadomość jak w Niemczech, Austrii czy Szwajcarii, gdzie wyniki diagnostyczne oraz leczenie są na bardzo wysokim poziomie [4].

W badaniu USG wyróżnia się kilka typów stawów biodrowych wg Grafa:

  • typ I – staw biodrowy prawidłowo ukształtowany, zdrowy, w skład którego wchodzą (Ia – wąski i długi dach chrzęstny obejmujący szeroko głowę kości udowej; Ib – krótki szeroki dach chrzęstny z szeroką podstawą);
  • typ II – staw biodrowy niedojrzały, niewymagający leczenia, konieczność kontroli, u części dzieci może dojść do samoistnej poprawy lub też rozwinięcia biodra dysplastycznego (IIa – do 3. miesiąca życia i IIb – po 3. miesiącu życia.; IIc – staw biodrowy nieprawidłowy, istnieje ryzyko przemieszczenia głowy kości udowej;
  • typ III – biodro dysplastyczne, z decentracją głowy kości udowej (IIIa i IIIb – staw biodrowy podwichnięty);
  • typ IV – biodro zwichnięte [5].

Niezwykle istotne wydaje się zadanie pytania, czy badanie USG powinno być wykonywane jako badanie przesiewowe w celu diagnozowania dysplazji stawów biodrowych u dzieci. Otóż według przeglądu dokonanego przez N.F. Woolacott, M.A. Puhan, J. Steurer, J. Kleijnen w „Ultrasonography in screening for developmental dysplasia of the hip in newborns” ze względu na niejednoznaczność wyników można wnioskować, że owo badanie nie jest kluczowe w kierunku diagnozowania u wszystkich dzieci dysplazji stawów biodrowych.

Krzysztof Bik z Kliniki Ortopedii i Traumatologii Instytutu Centrum Zdrowia Matki Polki w Łodzi w komentarzu do wyżej wspomnianego artykułu pisze, że badanie kliniczne wraz z oceną czynników ryzyka połączone z USG stanowi kompletną formę testu przesiewowego w diagnostyce tego schorzenia. Świadczy o tym zmniejszenie liczby dzieci z późno rozpoznaną rozwojową dysplazją stawu biodrowego (RDSB). Jednocześnie autor zwraca uwagę, że w przypadku pierwszych trzech miesięcy życia występuje tzw. dysplazja fizjologiczna, a także typowa dla jej rozwoju duża chwiejność parametrów stawów biodrowych u noworodka [2].

Nieinwazyjne metody leczenia

Nieinwazyjne metody leczenia (korygowania dysplazji) to:

  • uprząż Pawlika,
  • szyna Koszli,
  • poduszka Frejki,
  • szerokie pieluchowanie.

Warto przypomnieć, że poza spotkaniami w gabinecie fizjoterapeutycznym rodzice sami mogą kontrolować i mieć wpływ na prawidłowy rozwój dziecka, w tym stawów biodrowych. Należy jednak zwrócić uwagę, że ich zamysły są bardzo różne: rowery trójkołowe, doczepianie dodatkowych kółek do rowerów dwukołowych. Niekiedy jeszcze do tej ciekawej kompilacji mającej na celu asekurację dochodzi kijek wetknięty za siodełko. Trzeba zadać sobie pytanie, czy te wszystkie czynności na pewno prowadzą do wypracowania równowagi, siły mięśniowej i koordynacji u malucha. Poniżej zostaną przedstawione różnice pomiędzy tradycyjnymi rowerkami oraz rowerkami biegowymi, a także znaczenie terapeutyczne dla rozwoju bioderek oraz wpływ na cały aparat ruchu w okresie rozwoju dziecka.

Rowerki tradycyjne

Rower trójkołowy spełnia swoją funkcję ściśle rekreacyjną. Rozwija aspekty wzrokowe i wnikliwe analizowanie otaczającej dziecko przestrzeni. Nie ma natomiast żadnego waloru dydaktycznego w zakresie nauki równowagi bądź też stabilizacji i pracy nad utrzymaniem prawidłowej postawy. Charakterystyczne dla rowerków z doczepianymi kółkami bocznymi jest ich unoszenie wraz z upływem czasu i postępem w na...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy