Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

4 września 2018

NR 86 (Wrzesień 2017)

Hallux valgus – postępowanie fizjoterapeutyczne

0 14

Haluks (hallux valgus) to koślawe zniekształcenie palucha w stawie I śródstopno-paliczkowym (metatarsophalangeal – MTP). Polega na koślawym ustawieniu palucha i szpotawym ustawieniu I kości śródstopia. Kąt pomiędzy osią palucha a osią I kości śródstopia przekracza 20°. Skutkiem tego jest uwydatnienie po stronie przyśrodkowej stopy głowy I kości śródstopia. 

Haluks jest najczęściej występującą deformacją w obrębie stopy dotykającą 2–4% populacji. Znacznie częściej występuje u kobiet (7–9 razy częściej). Może mieć początek już w wieku młodzieńczym i występować obustronnie w różnym stopniu zaawansowania.

Obraz kliniczny

Na obraz kliniczny haluksa składają się:

  • dolegliwości bólowe przyśrodkowej części stopy w okolicy I stawu śródstopno-paliczkowego,
  • dolegliwości bólowe wywołane zniekształceniem pozostałych palców poprzez napierający paluch,
  • tkliwość uciskowa,
  • metatarsalgia (może, choć nie musi występować),
  • młoteczkowe lub szponiaste ustawienie pozostałych palców,
  • występowanie odcisków i modzeli,
  • ograniczenie zgięcia grzbietowego palucha,
  • sztywność poranna,
  • podrażnienie nerwu skórnego grzbietowego przyśrodkowego (drętwienie, mrowienie, pieczenie grzbietowej części stopy),
  • nieestetyczny wygląd,
  • problemy z doborem obuwia,
  • zmniejszenie aktywności fizycznej.

Etiologia

Najczęstszą przyczyną powstawania koślawości palucha jest zaburzenie ustawienia kończyny dolnej (np. koślawość kolan), co znacznie wpływa na nieprawidłowe obciążenie stopy. Analizując różne przypadki, można zauważyć, że zdecydowana większość pacjentów ma koślawość kolan. Skutkiem tego zburzenia jest obniżenie poprzecznego łuku stopy, co powoduje nadmierne obciążenie MTP I (jeden z trzech punktów podparcia stopy).

Łuk poprzeczny stabilizowany jest przez więzadła podeszwowe śródstopia, które są słabe, oraz przez m. przywodziciel palucha. Jest on słabym mięśniem, który łatwo ulega przeciążeniom. Dodatkowymi mięśniami umożliwiającymi utrzymanie łuku są m. strzałkowy długi (oddziałuje również na pozostałe łuki stopy) oraz wypustka podeszwowa m. piszczelowego tylnego.

Równie ważne są łuki boczny i przyśrodkowy. Łuk boczny stabilizowany jest przez m. strzałkowy krótki, m. strzałkowy długi, m. odwodziciel palca małego. Łuk przyśrodkowy stabilizują m. piszczelowy tylny, m. strzałkowy długi, m. zginacz długi palucha i m. odwodziciel palucha.

Obniżenie łuku poprzecznego stopy powoduje rozkład obciążenia na wszystkie głowy kości śródstopia. W niektórych przypadkach może dojść do odwrócenia wygięcia łuku poprzecznego. Dochodzi wtedy do przeciążenia trzech środkowych kości śródstopia. Pod przeciążanymi głowami kości śródstopia tworzą się w takich przypadkach modzele (nagniotki). Jest to obszar hiperkeratozy skóry. Mogą one wnikać w głąb ciała i powodować uciążliwe dolegliwości bólowe.

Do powstawania palucha koślawego może się przyczynić noszone obuwie, zwłaszcza damskie buty na wysokim obcasie z ciasną przednią częścią, w której
znajduje się przodostopie. Pierwsza kość śródstopia odchyla się przyśrodkowo, ustawiając paluch w pozycji ukośnej skierowanej dobocznie. Głowa pierwszej kości śródstopia przyparta jest do wnętrza buta, co prowadzi do tworzenia się obtarć, wyrośli kostnych, a w konsekwencji modzeli mogących ulec zakażeniu. Skośne ustawienie palucha powoduje jego pozorne skrócenie, co sprawia, że najdłuższa jest druga kość śródstopia. Staje się ona punktem podparcia w fazie odbicia podczas chodu. Powoduje to przeciążenia i dolegliwości bólowe, a po pewnym czasie może prowadzić nawet do złamań zmęczeniowych. Z czasem patologiczne ustawienie zostaje utrwalone poprzez przykurcz torebki stawowej oraz dyslokację trzeszczek, a co za tym idzie – ścięgien zginaczy. W skrajnych sytuacjach paluch może wsunąć się pod drugi palec. Charakterystyczne jest również ustawienie piątego palca w kierunku do szpotawości, co zmniejsza przestrzeń dla pozostałych palców i powoduje ustawienie szponiaste. Skutkiem takiego ustawienia jest tworzenie się nagniotków na grzbietowej stronie stawów międzypaliczkowych.

Powstawanie palucha koślawego ma również podłoże genetyczne. Dodatni wywiad rodzinny stwierdza się u 58–85% pacjentów.

Badanie

Testami i badaniami pomocnymi w rozpoznaniu haluksa są:

  • trakcja MTP I (zdj. 1),
  • ślizg dopodeszwowy MTP I (zdj. 2),
  • ślizg dogrzbietowy MTP I (zdj. 3),
  • ślizg przyśrodkowy MTP I (zdj. 4),
  • więzozrost dystalny (zdj. 5),
  • palpacja – przebieg ścięgna m. prostownika długiego palucha, trzeszczki.

Postępowanie fizjoterapeutyczne

...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy