Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

7 lutego 2015

NR 58 (Luty 2015)

Magnetostymulacja w fizjoterapii

19

Leczenie za pomocą pola magnetycznego cieszy się powodzeniem w wielu działach medycyny. W rehabilitacji terapia polem magnetycznym stosowana jest w postaci magnetoterapii i magnetostymulacji. Magnetostymulacja jest zabiegiem, w którym wykorzystywane jest zmienne pole magnetyczne o niskich wartościach indukcji, natomiast w magnetoterapii stosuje się wyższe wartości indukcji. 

Magnetostymulacja wzbudza w organizmie siły elektromotoryczne zdolne do utrzymania stanu homeostazy, a w przypadku zaburzenia homeostazy przyspiesza powrót do równowagi. Zasadnicze różnice pomiędzy magnetoterapią i magnetostymulacją przedstawiono w tabeli 1 [1, 5]. 

POLECAMY

W magnetostymulacji podstawowym parametrem warunkującym działanie biologiczne jest stosunek indukcji do częstotliwości. Działanie biologiczne zmiennego pola magnetycznego jest następstwem elektrodynamicznego oddziaływania pola na prądy jonowe organizmu, magnetomechanicznego oddziaływania pola magnetycznego na cząstki ze spinami magnetycznymi i jonowego rezonansu kationów i anionów płynów ustrojowych [5, 11]. 

Efekty zmiennego pola magnetycznego przypisuje się indukowanym w tkance podczas przepływu pulsujących pól magnetycznych siłom Lorentza. Zależnie od ilości absorbowanej energii uzyskuje się efekt termiczny. Magnetostymulacja wywołuje również efekt bioelektryczny, biochemiczny i bioenergetyczny. Działanie bioelektryczne polega na normalizacji potencjału błony komórkowej, działanie biochemiczne – na zwiększeniu aktywności enzymatycznej i procesów oksydoredukcyjnych związanych z adenozynotrójfosforanem (ATP). Efekt bioenergetyczny wiąże się ze stymulacją odżywiania i wzrostu komórek oraz regulacją procesów międzykomórkowych prowadzących do regeneracji organizmu [5, 12]. 

Wyniki badań klinicznych wykazują działanie magnetostymulacji o charakterze:

  • przeciwbólowym – efekt analgetyczny następuje wskutek wydzielania β-endorfin – substancji odpowiadających za podwyższenie progu czucia bólu. Efekt działania przeciwbólowego zachodzi zarówno podczas ekspozycji, jak i po zaprzestaniu magnetostymulacji;
  • restytucyjnym – podstawę działania restytucyjnego stanowi intensyfikacja procesów utylizacji tlenu i oddychania tkankowego na skutek wzmożonej dyfuzji i wychwytu tlenu przez hemoglobinę i cytochromy. Wzmożony wychwyt tlenu związany jest z pobudzeniem procesów oddychania tkankowego, syntezy DNA i przyspieszenia cyklu mitotycznego;
  • przeciwzapalnym – działanie to związane jest ze stymulacją tworzenia c-AMP i prostaglandyny E. Prostaglandyna E wpływa na gromadzenie się c-AMP, co powoduje zmniejszenie mediatorów zapalenia;
  • antyspastycznym – pod wpływem ekspozycji na pole magnetyczne, poprzez poprawę perfuzji, zwiększoną aktywność dyhydrogenazy mleczanowej, dochodzi do przyspieszenia usuwania kwaśnych metabolitów wywołujących bolesne podrażnienie w mięśniach i w miejscach przewlekłego zapalenia. W ten sposób spada natężenie bólu i następuje rozluźnienie bolesnych skurczy mięśniowych;
  • wazodylatacyjnym (poprawa ukrwienia) i agniogenetycznym (nowotworzenie naczyń krwionośnych);
  • stabilizującym błony komórkowe;
  • relaksacyjnym – zmienne pola magnetyczne sprzyjają wartości amplitud rytmów fal alfa i theta, typowych dla fizjologicznego stanu relaksacji. 
Tab. 1. Różnice pomiędzy magnetoterapią i magnetostymulacją
Parametr Magnetoterapia Magnetostymulacja Uwagi
Indukcja 0,1 mT do 30 mT 1 pT do 100 µT (0,1 mT) Wartość indukcji magnetycznej, od której rozpoczyna się magnetoterapia, jest równocześnie wartością maksymalną, na której kończy się magnetostymulacja
Częstotliwość < 100 Hz 2000–3000 Hz W magnetostymulacji przebiegi o wyższej częstotliwości są modulowane. Obwiednie zmodulowanych przebiegów mają częstotliwości nie przekraczające kilkunastu Hz
Przebieg pola magnetycznego Kształt sinusoidy, trójkąta, prostokąta; przebiegi połówkowe: półsinusoidalne, półtrójkątne, półprostokątne kształt fali -

 

Objawami ubocznymi stosowania magnetostymulacji mogą być uczucie drętwienia, mrowienia i ciepła. Objawy te można zaobserwować szczególnie po pierwszych czterech ekspozycjach, zwłaszcza w terapii pourazowych okolic układu kostno-stawowego. Innymi objawami mogą być zaburzenia snu (u ok. 3% pacjentów), zaburzenia koncentracji i rozdrażnienie. Dwa ostatnie obecne są szczególnie u kobiet w okresie menopauzalnym i u osób o zwiększonym napięciu układu neurowegetatywnego. Powyższe objawy również obserwowane są przeważnie w pierwszych czterech dniach ekspozycji. Częstość występowania objawów ubocznych można zmniejszyć poprzez zmianę parametrów. W przypadku zaburzeń snu – zmniejszając intensywność, w przypadku rozdrażnienia i zaburzeń koncentracji – stosując narastającą intensywność [18]. 

Wskazania i przeciwwskazania 

Zakres wskazań do stosowania magnetostymulacji jest szerszy niż w przypadku magnetoterapii. U pacjentów ze wszczepionymi implantami magnetoterapia może stwarzać niebezpieczeństwo generacji zbyt dużych sił translacyjnych i skręcających. W takich przypadkach, ze względu na odpowiednią wartość indukcji pola magnetycznego, bezpieczniejsze jest stosowanie magnetostymulacji. 

Tab. 2. Wskazania do stosowania magnetostymulacji
Działanie Jednostki chorobowe 
Przeciwbólowe bóle migrenowe, reumatyzm pozastawowy, urazy tkanek miękkich, stany po naruszeniu ciągłości tkanek, stany pooperacyjne, urazy stawów, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK), reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa i stawów obwodowych
Regeneracyjne choroba Sudecka, osteoporoza, stany po złamaniach i pęknięciach kości, stany po operacjach na układzie kostnym (w tym z zespoleniami metalowymi), stawy rzekome, oparzenia, odleżyny, stany po operacjach z uszkodzeniem i bez uszkodzenia ciągłości skóry
Poprawiające krążenie 
obwodowe
upośledzenia przepływu miejscowego krwi – angiopatia cukrzycowa, angiopatia na tle miażdżycowym, owrzodzenia podudzi, przyspieszenie wchłaniania krwiaków, zmniejszenie obrzęku limfatycznego
Antyspastyczne stany po udarach mózgowych, schorzenia zwyrodnieniowe układu nerwowego
Relaksacyjne nerwice, zaburzenia snu, stres, długotrwałe napięcie psychiczne, zaburzenia koncentracji uwagi
Inne choroby narządu wzroku, choroby górnych i dolnych dróg oddechowych, słuchu, nadciśnienie tętnicze oraz choroby przewodu pokarmowego

 

Działanie zmiennego pola magnetycznego o niskich wartościach indukcji sugeruje kierunek wykorzystania klinicznego magnetostymulacji. Tabela 3 przedstawia wskazania do stosowania magnetostymulacji [5, 10, 14, 18, 19].

Magnetostymulacja jest coraz częściej stosowana w stomatologii. Stosuje się ją m.in. w przypadku leczenia biologicznego miazgi, zapalenia miazgi, powikłań leczenia zgorzeli miazgi, zapaleń przyzębia okołowierzchołkowego, podrażnienie ozębnej, powikłań po leczeniu endodontycznym, wspomagania leczenia przeciwzapalnego, likwidacji bólu, regeneracji tkanek, likwidacji blizn pozabiegowych, chorób błony śluzowej jamy ustnej, chorób małych gruczołów ślinowych, zapalenia dziąseł, resekcji wierzchołka korzenia, zakażonego suchego zębodołu, uszkodzeniu nerwu i powikłaniach po znieczuleniu, wspomaganiu leczenia ortodontycznego, protetycznego i implantoterapii [18]. 

Przeciwwskazaniami do stosowania magnetostymulacji są ciąża, czynna choroba nowotworowa, gruźlica, krwawienia z przewodu pokarmowego, ciężkie infekcje pochodzenia wirusowego, bakteryjnego i grzybiczego, obecność elektronicznych implantów, stany po przeszczepach narządów [5, 14, 18]. 

Na podstawie wieloletnich doświadczeń Sieroń i wsp. opracowali listę wskazań do stosowania określonych parametrów magnetostymulacji. Aplikacja M2 (aplikacja z narastającą intensywnością zalecany przy fazie ostrej choroby), program P3 (zalecany w przypadku słabych efektów, przy niskiej wrażliwości pacjenta na bodziec) o intensywności wzrastającej od 6 do 7 i czasie zabiegu 12' zalecany jest w terapii tkanek miękkich, trudno gojących się ran, owrzodzeń, odleżyn i zaburzeń krążenia obwodowego [7]. 

Tab. 3. Zastosowanie magnetostymulacji w fizjoterapii. Wybrane doniesienia naukowe [2–4, 6, 8, 9, 10, 13–15, 17]
Magnetostymulacja
Autor Jednostka Parametry Uwagi Wynik
Pasek J. i wsp. 2006 [9] Porażenie obwodowe nerwu twarzowego Zabieg 1.: 70 μT stała intensywność, czas zabiegu 10', zabieg 2.: 60 μT, narastająca intensywność, czas zabiegu 12', w obu zabiegach wykorzystano dwa rodzaje impulsów o częstotliwości 180–195 Hz, terapia 2 × dz., 5 × tyg. przez 30 dni, przerwa pomiędzy 1. i 2. zabiegiem 20'. n = 3, terapia sollux, masaż, kinezyterapia bez efektów, poszerzona o magnetostymulację Po poszerzeniu terapii o magnetostymulację zaobserwowano dynamiczną poprawę i zmniejszenie objawów porażenia. U pacjenta 1 uzyskano całkowite ustąpienie objawów po 15 zabiegach, u pacjenta 2 po 20, u pacjenta 3 całkowite ustąpienie objawów uzyskano po 30 zabiegach. 
Pasek J. i wsp. 2006 [8] Rwa ramienna Magnetoterapia: schemat M1 P2 (M1 aplikacja ze stałą intensywnością, P2 system z dwoma rodzajami impulsów o częstotliwości 180–195 Hz), intensywność 6 podczas pierwszych 10 zabiegów, intensywność 7 kolejnych zabiegów 10'. Magnetolaseroterapia: metoda skaningowa, promieniowanie podczerwone 808 nm czas zabiegu 6', liczba zabiegów 2 × 10 w jednej serii z 7-dniową przerwą między seriami. n = 40, terapia wolnozmiennym polem magnetycznym i magnetolaser, wykorzystano aplikator pierście-
niowy 
Do oceny zastosowano zmodyfikowany czterostopniowy kwestionariusz VAS (visual analogue
scale), skalę procentową oceniającą ból. Średnia wartość bólu uległa zmniejszeniu z bardzo silnego do łagodnego. Istotnie statystycznie uległ stopień ograniczenia ruchomości stawu barkowego. 
Kobus A. i wsp. 2007 [4] Przewlekłe zapalenie tkanek okołowierzchołkowych zębów Intensywność 40–80 μT zwiększana stopniowo co 2 zabieg, aplikacja zmienna o intensywności stałej, czas zabiegu 10', terapia 5 miesięcy, 50 zabiegów. n = 1, do zabiegu wykorzystano aplikator punktowy Kontrolne badania po 5 tygodniach i 5 miesiącach terapii wykazują wyraźną reperację tkanki kostnej okolicy przywierzchołkowej zębów.
Werner H. 
2011 [15]
Rekonstrukcja więzadła krzyżowego przedniego Grupa 1 (n = 10) wolnozmienne pole magnetyczne ELF MF – magnetostymulacja. Schemat M2 P3 (aplikacja z narastającą intensywnością, stopień intensywności pola narasta co 10 lub 12 s od 0,5 do wybranego), intensywność 6 (60 μT) dla pięciu pierwszych zabiegów i 7 (70 μT) dla kolejnych. Stały czas terapii 12'. Grupa 2 (n = 10) niejednorodne stałe pole magnetyczne NSPM, grupa 3 (n = 10) placebo, grupa 4 (n = 17) odniesienie do populacji czynnie uprawiającej sport. do zabiegu wykorzystano aplikator pierścieniowy (śr. 35 cm). Od 2. doby po zabiegu stosowano kinezyterapię i dodatkową fizykoterapię w postaci krioterapii 1 × dz., kriożeli kilka 
razy dz. i laseroterapię 1 × dz.
Efekty oceniano za pomocą skali VAS, kwestionariusza oceny bólu Laitinena, innych parametrów (utykanie, podpór, wchodzenie po schodach, przysiad, ocena chodu, bólu, opuchlizny, zanik mięśni testem Lysholm), pomiaru obwodu mięśnia czworogłowego, zakresu ruchu, siły zginaczy i prostowników kolana, badania na plat...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy