Dołącz do czytelników
Brak wyników

Masaż lodem jako element krioterapii po biegach maratońskich

Artykuły z czasopisma | 12 stycznia 2018 | NR 62
480

Masaż leczniczy to jeden z najstarszych sposobów wykorzystania zmysłu dotyku w celu łagodzenia różnego rodzaju dolegliwości bólowych. Masaż medyczny to jedna z metod stosowanych w medycynie fizykalnej [1]. Jest on środkiem terapeutycznym opierającym swoje działanie na teoretycznych i klinicznych dyscyplinach medycznych oraz wielu naukach przyrodniczych. Jego istotą jest świadome, sprężyste odkształcanie tkanek, przy uwzględnianiu homeostazy strukturalnej i zasady tensegracji. Przydatność masażu medycznego, jako wysoko kwalifikowanej metody stosowanej w medycynie fizykalnej, uwarunkowana jest zjawiskami biologicznymi (regeneracja, reparacja, adaptacja, kompensacja) powstałymi w wyniku sprężystego odkształcania tkanek, w celu przywrócenia najbardziej optymalnego rozkładu napięcia tkanek i usunięcia lub ograniczenia szkodliwego wpływu czynników naruszających lokalną równowagę procesów zachodzących w organizmie [2].

Podobnie jak masaż, jedną ze starszych metod jest krioterapia, czyli leczenie zimnem. Wzmianki o leczeniu z wykorzystaniem zimna sięgają ok. 2500 r. p.n.e. Jednakże woreczek z lodem wprowadzono do lecznictwa ponad 100 lat temu [3]. Krioterapia jest to zastosowanie zimna o temperaturze 0°C lub niższej w celach terapeutycznych. Krioterapia dzieli się na zabiegi miejscowe, które mają na celu obniżenie temperatury skóry mięśni i stawów, oraz na zabiegi całościowe, które mają na celu obniżenie temperatury całego organizmu. Krioterapię można stosować w postaci lodu, gazów chłodzących, nadmuchów zimnego powietrza, okładów żelowych, zimnych opatrunków i peloidów lub za pomocą chłodzenia termoelektrycznego. Działanie krioterapii opiera się głównie na wywołaniu określonych reakcji fizjologicznych organizmu.

POLECAMY

Miejscowe zastosowanie zimna działa na naczynia krwionośne w dwóch fazach. W pierwszej powoduje natychmiastowe zwężenie naczyń w skórze i tkance podskórnej – ta reakcja jest reakcją ochronną, która ma obronić organizm przed utratą ciepła. Druga faza następuje 2–3 minuty po pierwszej, w niej ma miejsce rozszerzenie się naczyń krwionośnych [4].

W świetle przedstawionych informacji masaż lodem można uznać za jeden z elementów krioterapii coraz częściej wykorzystywanej w sporcie i odnowie biologicznej [5]. Długotrwały wysiłek fizyczny powoduje stan zmęczenia organizmu, podczas biegu maratońskiego powstaje wiele lokalnych procesów zapalnych, liczne są też mikrourazy [6]. Coraz częściej wykonuje się badania w kierunku sprawdzenia wpływu biegu długodystansowego na narządy wewnętrzne, w szczególności na nerki. Połączenie tych wszystkich niepożądanych objawów powoduje odczuwanie przez sportowca (maratończyka) dolegliwości bólowych [7].

Wykorzystanie masażu lodem po wysiłku długotrwałym jest uzasadnione, zgodnie z teorią kontrolowanego przepustu rdzeniowego, która została przez Melzacka i Walla potocznie nazwana teorią bramkowania bólu, dochodzi bowiem do hamowania włókien C, które są odpowiedzialne m.in. za przewodzenie bodźców bólowych. Dzięki temu mechanizmowi za pomocą działania bodźcem termicznym w postaci zimna zostaje zahamowane przewodnictwo, a bodźce bólowe nie docierają do wyższych partii ośrodkowego układu nerwowego [8]. Dodatkowo zastosowanie masażu lodem powoduje zmniejszenie stężenia m.in. bradykininy (polipeptyd powodujący najsilniejsze bodźce bólowe), histaminy (hormon tkankowy, którego stężenie okresowo zwiększa się podczas wysiłku fizycznego, powodując drażnienie zakończeń nerwowych i ból) i pozostałych mediatorów bólu. Obecność tych substancji powoduje zwiększenie wrażliwości nocyceptorów, zatem zmniejszenie ich stężenia za pomocą niskiej temperatury powoduje zmniejszenie wrażliwości nocyceptorów w skórze i ich połączeń z proprioreceptorami [8].

Zjawisko hipotermii, które towarzyszy miejscowo podczas masażu lodem, powoduje obniżenie prędkości przepływu impulsów nerwowych o ok. 1,2–2 m/s, czego skutkiem jest podwyższenie progu odczuwalności bólu. Ma to bardzo duże znaczenie szczególnie podczas biegu maratońskiego. Poprzez obniżenie temperatury tkanek dochodzi do zmniejszenia aktywności mediatorów zapalenia [9].

W warunkach zwiększonego ukrwienia tkanek (zjawisko to zachodzi w 2. fazie reakcji organizmu na zimno) następuje zwiększony dowóz tlenu i zmniejszenie stężenia kwasu mlekowego, co sprzyja regeneracji mięśni po wysiłku fizycznym.

Dodatkowym problem po długotrwałym wysiłku, szczególnie po biegu maratońskim, jest zjawisko obrzęków, zwłaszcza w obrębie stóp. Zastosowanie masażu lodem spowoduje zwiększenie filtracji włośniczkowej oraz zwiększenie odpływu chłonki.

Długotrwały wysiłek fizyczny powoduje zwiększenie napięcia mięśniowego oraz skrócenie fizjologicznej ruchomości i rozciągliwości tkanek miękkich, w tym mięśni. Masaż lodem powoduje zmniejszenie aktywności gamma motoneuronów, co w dalszej kolejności skutkuje zmniejszeniem aktywności wrzecion mięśniowych. Dochodzi również do obniżenia odpowiedzi na odruch rozciągania, co wykorzystywane jest w trakcie masażu lodem, przy uwzględnianiu stretchingu grup mięśniowych poddawanych zabiegowi.

Metodyka masażu

Masaż został opracowany 50 lat temu przez Janet Travel, a poniżej przekazana metodyka została opracowana na podstawie własnych doświadczeń i obserwacji w oparciu o praktyczne zastosowania tej formy masażu. Masaż lodem powinien być wykonywany bezpośrednio po wysiłku fizycznym. Obszar objęty masażem to kończyny dolne. Czas trwania całego masażu powinien wynosić maksymalnie do 15 minut. Każda partia mięśniowa poddawana jest masażowi przez 60–90 sekund. Ruchy masażu wykonywane są wzdłuż przebiegu włókien mięśniowych – od przyczepów dystalnych do proksymalnych. Biorąc pod uwagę zwiększenie filtracji włośniczkowej pod wpływem masażu lodem, należy stosować podobną kolejność partii jak w drenażu limfatycznym, tzn. od obwodu w kierunku ujść żylnych. Każdy ruch masażu lodem wykonywany jest z jednoczesnym ruchem rozciągania mięśnia lub grupy mięśniowej.

W pierwszej kolejności os...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy