Dołącz do czytelników
Brak wyników

Masaż lodem jako element krioterapii po biegach maratońskich

Artykuły z czasopisma | 12 stycznia 2018 | NR 62
257

Masaż leczniczy to jeden z najstarszych sposobów wykorzystania zmysłu dotyku w celu łagodzenia różnego rodzaju dolegliwości bólowych. Masaż medyczny to jedna z metod stosowanych w medycynie fizykalnej [1]. Jest on środkiem terapeutycznym opierającym swoje działanie na teoretycznych i klinicznych dyscyplinach medycznych oraz wielu naukach przyrodniczych. Jego istotą jest świadome, sprężyste odkształcanie tkanek, przy uwzględnianiu homeostazy strukturalnej i zasady tensegracji. Przydatność masażu medycznego, jako wysoko kwalifikowanej metody stosowanej w medycynie fizykalnej, uwarunkowana jest zjawiskami biologicznymi (regeneracja, reparacja, adaptacja, kompensacja) powstałymi w wyniku sprężystego odkształcania tkanek, w celu przywrócenia najbardziej optymalnego rozkładu napięcia tkanek i usunięcia lub ograniczenia szkodliwego wpływu czynników naruszających lokalną równowagę procesów zachodzących w organizmie [2].

Podobnie jak masaż, jedną ze starszych metod jest krioterapia, czyli leczenie zimnem. Wzmianki o leczeniu z wykorzystaniem zimna sięgają ok. 2500 r. p.n.e. Jednakże woreczek z lodem wprowadzono do lecznictwa ponad 100 lat temu [3]. Krioterapia jest to zastosowanie zimna o temperaturze 0°C lub niższej w celach terapeutycznych. Krioterapia dzieli się na zabiegi miejscowe, które mają na celu obniżenie temperatury skóry mięśni i stawów, oraz na zabiegi całościowe, które mają na celu obniżenie temperatury całego organizmu. Krioterapię można stosować w postaci lodu, gazów chłodzących, nadmuchów zimnego powietrza, okładów żelowych, zimnych opatrunków i peloidów lub za pomocą chłodzenia termoelektrycznego. Działanie krioterapii opiera się głównie na wywołaniu określonych reakcji fizjologicznych organizmu.

Miejscowe zastosowanie zimna działa na naczynia krwionośne w dwóch fazach. W pierwszej powoduje natychmiastowe zwężenie naczyń w skórze i tkance podskórnej – ta reakcja jest reakcją ochronną, która ma obronić organizm przed utratą ciepła. Druga faza następuje 2–3 minuty po pierwszej, w niej ma miejsce rozszerzenie się naczyń krwionośnych [4].

W świetle przedstawionych informacji masaż lodem można uznać za jeden z elementów krioterapii coraz częściej wykorzystywanej w sporcie i odnowie biologicznej [5]. Długotrwały wysiłek fizyczny powoduje stan zmęczenia organizmu, podczas biegu maratońskiego powstaje wiele lokalnych procesów zapalnych, liczne są też mikrourazy [6]. Coraz częściej wykonuje się badania w kierunku sprawdzenia wpływu biegu długodystansowego na narządy wewnętrzne, w szczególności na nerki. Połączenie tych wszystkich niepożądanych objawów powoduje odczuwanie przez sportowca (maratończyka) dolegliwości bólowych [7].

Wykorzystanie masażu lodem po wysiłku długotrwałym jest uzasadnione, zgodnie z teorią kontrolowanego przepustu rdzeniowego, która została przez Melzacka i Walla potocznie nazwana teorią bramkowania bólu, dochodzi bowiem do hamowania włókien C, które są odpowiedzialne m.in. za przewodzenie bodźców bólowych. Dzięki temu mechanizmowi za pomocą działania bodźcem termicznym w postaci zimna zostaje zahamowane przewodnictwo, a bodźce bólowe nie docierają do wyższych partii ośrodkowego układu nerwowego [8]. Dodatkowo zastosowanie masażu lodem powoduje zmniejszenie stężenia m.in. bradykininy (polipeptyd powodujący najsilniejsze bodźce bólowe), histaminy (hormon tkankowy, którego stężenie okresowo zwiększa się podczas wysiłku fizycznego, powodując drażnienie zakończeń nerwowych i ból) i pozostałych mediatorów bólu. Obecność tych substancji powoduje zwiększenie wrażliwości nocyceptorów, zatem zmniejszenie ich stężenia za pomocą niskiej temperatury powoduje zmniejszenie wrażliwości nocyceptorów w skórze i ich połączeń z proprioreceptorami [8].

Zjawisko hipotermii, które towarzyszy miejscowo podczas masażu lodem, powoduje obniżenie prędkości przepływu impulsów nerwowych o ok. 1,2–2 m/s, czego skutkiem jest podwyższenie progu odczuwalności bólu. Ma to bardzo duże znaczenie szczególnie podczas biegu maratońskiego. Poprzez obniżenie temperatury tkanek dochodzi do zmniejszenia aktywności mediatorów zapalenia [9].

W warunkach zwiększonego ukrwienia tkanek (zjawisko to zachodzi w 2. fazie reakcji organizmu na zimno) następuje zwiększony dowóz tlenu i zmniejszenie stężenia kwasu mlekowego, co sprzyja regeneracji mięśni po wysiłku fizycznym.

Dodatkowym problem po długotrwałym wysiłku, szczególnie po biegu maratońskim, jest zjawisko obrzęków, zwłaszcza w obrębie stóp. Zastosowanie masażu lodem spowoduje zwiększenie filtracji włośniczkowej oraz zwiększenie odpływu chłonki.

Długotrwały wysiłek fizyczny powoduje zwiększenie napięcia mięśniowego oraz skrócenie fizjologicznej ruchomości i rozciągliwości tkanek miękkich, w tym mięśni. Masaż lodem powoduje zmniejszenie aktywności gamma motoneuronów, co w dalszej kolejności skutkuje zmniejszeniem aktywności wrzecion mięśniowych. Dochodzi również do obniżenia odpowiedzi na odruch rozciągania, co wykorzystywane jest w trakcie masażu lodem, przy uwzględnianiu stretchingu grup mięśniowych poddawanych zabiegowi.

Metodyka masażu

Masaż został opracowany 50 lat temu przez Janet Travel, a poniżej przekazana metodyka została opracowana na podstawie własnych doświadczeń i obserwacji w oparciu o praktyczne zastosowania tej formy masażu. Masaż lodem powinien być wykonywany bezpośrednio po wysiłku fizycznym. Obszar objęty masażem to k...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy