Dołącz do czytelników
Brak wyników

Odnowa biologiczna jeźdźca Wszechstronnego Konkursu Konia Wierzchowego

Artykuły z czasopisma | 9 października 2013 | NR 43
0 73

Dolegliwości będące konsekwencją uprawianej dyscypliny sportowej występują po długim okresie pełnej aktywności – w przypadku jeździectwa po ok. 10 latach intensywnego treningu. Jedną z przyczyn wszystkich występujących zespołów bólowych kręgosłupa jest brak w szkoleniu jeździeckim treningu uzupełniającego, a przyczyną bólów pochodzenia reumatycznego w stawach barkowych, biodrowych, kolanowych i stawach ręki jest brak prawidłowej odzieży ochronnej i profilaktyki fizykalnej.

Choroby i niewielkie kontuzje usposabiają do powstawania uszkodzeń, a nawet do niewielkich urazów, które u osób zdrowych nie wywołują żadnych poważnych skutków. Należy tu wymienić wady budowy kończyn dolnych, górnych, postawy i kręgosłupa, stany chorobowe układu kostnego, więzadłowego, ścięgnistego i mięśniowego, choroby powodujące zaburzenia równowagi, wzroku, słuchu, choroby psychiczne, układu nerwowego, krążenia i oddychania. 

POLECAMY

Z praktyki wynika, że wszystkie dolegliwości będące konsekwencją uprawianej dyscypliny sportowej występują po długim okresie pełnej aktywności – w przypadku jeździectwa po ok. 10 latach intensywnego treningu. Przypadki przedwczesnego zużywania się powierzchni stawowych i elementów chrzęstno-stawowych u zaawansowanych jeźdźców, które przypisuje się w znacznym stopniu błędom „ćwiczeń i treningu”, stały się już normą. 

Wskutek nadmiernych i wielokrotnych obciążeń w warunkach treningu i zawodów na granicy powierzchni stawowych mogą wytworzyć się dziobki kostne upośledzające z biegiem lat ruchomość stawów. Każdy zawodnik u progu swojej kariery jeździeckiej pamięta ból mięśni grzbietu, obręczy barkowej i biodrowej, w stawach kręgosłupa. Mięśnie przywodzące kończyny dolne dawały znać jeszcze długo po pierwszym treningu jazdy konnej. 

Zdaniem autorów niniejszego artykułu jedną z przyczyn wszystkich występujących zespołów bólowych kręgosłupa jest brak w szkoleniu jeździeckim treningu uzupełniającego. Natomiast przyczyną bólów pochodzenia reumatycznego w stawach barkowych, biodrowych, kolanowych i stawach ręki jest brak prawidłowej odzieży ochronnej i profilaktyki fizykalnej, która jest niedoceniana przez zawodników i szkoleniowców, a często bywa wręcz pomijana. 

Prowadzenie zabiegów odnowy biologicznej

Jedną z zasad profilaktyki przeciążeniowo-urazowej jest równoległe do treningów prowadzenie zabiegów odnowy biologicznej. Aktualny stan wiedzy o procesach wypoczynkowych organizmu człowieka zachodzących pod wpływem różnych zabiegów odnawiających – zwłaszcza terapeutycznych – jest zbyt skromny, aby można było podać w pełni skuteczne i ostateczne zalecenia w tym względzie. Na podstawie wieloletnich doświadczeń praktycznych w sporcie oraz gruntownej wiedzy teoretycznej z zakresu medycyny fizykalnej wskazywać można jedynie na pewne kierunki postępowania.

Odnowa biologiczna to szereg oddziaływań pedagogicznych, psychologicznych i biologicznych na organizm człowieka w celu przeciwdziałania przeciążeniu pracą oraz przywrócenia pełnej sprawności fizycznej i motywacji psychicznej zmniejszanej wskutek: wyczerpującej pracy fizycznej i umysłowej, przeciążeń lokalnych, głównie narządu ruchu i pochorobowej rekonwalescencji itp. To będzie także świadome działanie na ustrój różnymi naturalnymi środkami oraz wpływ warunków środowiskowych, mających na celu ułatwienie, przyspieszenie i wzmożenie fizjologicznych procesów wypoczynkowych z powiększeniem potencjału jego zdrowia i wydolności. 

Zadaniem odnowy biologicznej jest przede wszystkim zapobieganie przeciążeniom, hartowanie organizmu, uodparnianie na szkodliwe czynniki środowiskowe oraz przestrzeganie higienicznego trybu życia [1]. Zarówno odnowa biologiczna, jak i działania profilaktyczne mogą w wydatnym stopniu zmniejszać dolegliwości, na które narażony jest jeździec. Jednak ich nadużywanie może być przyczyną przemęczenia. Nie należy więc zbyt często powtarzać zestawów środków odnowy biologicznej. 

Po okresie aktywnej dodatkowej stymulacji powinien następować okres pewnego ich spadku. Przy ciągłym i długotrwałym stosowaniu środków odnowy biologicznej organizm się przystosowuje. Nie powinno to prowadzić do intensyfikacji stosowanych zabiegów, ale do przerwy i zmiany arsenału zabiegów fizykalnych. W okresie przejściowym korzystanie przez jeźdźców z nadmiernej ilości różnorodnych środków odnowy nie jest wskazane. 

Likwidowanie cech zmęczenia nie zawsze jest pożądane, np. jeśli wykonana praca ma doskonalić złożone koordynacje ruchowe, to treningowym efektem tego obciążenia będą zmiany zachodzące w organizmie w czasie samej pracy. W tym przypadku będą stosowane środki obniżające poziom zmęczenia. Jeśli celem pracy jest powiększenie energetycznych zasobów organizmu, u których podstaw leżą procesy przystosowawcze przebiegające w okresie odnowy, zastosowanie środków eliminujących zmęczenie jest błędem. Eliminując zmiany, jakie nastąpiły w wyniku wykonanej pracy, ogranicza się skuteczność bodźca wywołującego tę właśnie adaptację. 

Spadek ogólnego poziomu wytrzymałości i przeciążenie organizmu zawodnika może być następstwem systematycznego nadużywania środków odnowy. Jeśli obciążenie treningowe na przestrzeni całego roku szkolenia jeździeckiego przypadało głównie na określone grupy mięśni, to należy wybierać przede wszystkim środki odnowy o lokalnym działaniu. W przypadku obciążeń o charakterze ogólnym należy stosować środki o bardziej globalnym działaniu. Jeśli przeważały obciążenia o dużej intensywności, należy stosować tusz w połączeniu z biernym przebywaniem w basenie lub w wannie z ciepłą wodą. Jeśli przeważała praca o dużej objętości – różne warianty sauny w połączeniu z użyciem wody.

Na przykładzie zgrupowań sportowych jeźdźców Wszechstronnego Konkursu Konia Wierzchowego (WKKW) – dyscypliny łączącej skoki, ujeżdżanie i cross, najpełniej można określić zasady oraz kierunek działania odnowy biologicznej i profilaktyki stosowanej w jeździectwie. Plan treningowy zwykle dzieli się na okresy przygotowania ogólnego, specjalnego i głównego. Temu samemu podziałowi powinien być podporządkowany plan odnowy biologicznej. 

Na zgrupowaniach sportowych zabiegi odnowy biologicznej, kinezyterapii oraz profilaktyki typowych schorzeń jeźdźca należy rozpatrywać w odniesieniu do: okresu szkoleniowego, stażu jeździeckiego, rodzaju bodźców stosowanych poprzednio, przebytych kontuzji i wypadków, typu psychosomatycznego zawodnika i stosowanych obciążeń w poszczególnych jednostkach treningowych. Program odnowy biologicznej należy zsynchronizować z ramowym programem dnia, obciążeń treningiem zasadniczym i uzupełniającym, rodzajem obciążenia, czasem i intensywnością. Nie jest wskazane, aby czas wolny zawodnika był uszczuplany ponad miarę o czas wykonywanych zabiegów fizjoterapeutycznych. 

Odnowę biologiczną przed dniem wolnym należy ograniczyć do zabiegów niezbędnych i oddziałujących globalnie. Niedziela bezwzględnie powinna pozostać całkowicie do dyspozycji zawodnika. Zabiegi profilaktyki stosowane w całym roku szkolenia sportowego powinny być ściśle uwarunkowane typowymi schorzeniami dyscypliny hippicznej i zsynchronizowane z rocznym planem szkolenia jeździeckiego. Stosowane środki winny uprzedzać schorzenie, zapobiegać im i chronić zawodnika przed późniejszymi konsekwencjami. 

Głównym zadaniem odnowy biologicznej okresu startowego jest przede wszystkim utrzymanie sprawności wszystkich układów zawodnika. Okres startowy w szkoleniu zasadniczym jest intensywniejszy. Jeździec poddany jest dużym obciążeniom psychofizycznym i wymaga środków stymulujących układ nerwowy. Obciążenia te są konsekwencją stanów przedstartowych i startowych wynikających z napięcia związanego z kwalifikacją i odpowiedzialnością za udział w dużych międzynarodowych zawodach. Na tak wysokim poziomie sportu wyczynowego, na którym liczą się już drobiazgi, na którym właśnie one nabierają szczególnej wagi, fizjoterapeuta wspólnie z psychologiem powinien być także układem buforowym w stosunkach pomiędzy zawodnikami a trenerem. 

Program odnowy biologicznej okresu startowego będzie się różnił od planu okresu przejściowego, który będzie dostosowany do obciążenia treningowego zasadniczego i powinien ograniczać się do środków o działaniu ogólnoustrojowym, leczniczym i profilaktycznym (tab. 1 i 2).
Działanie fizykalnych środków odnowy i kinezyterapii okresu przejściowego skierowane jest głównie na obszar kręgosłupa w odcinku lędźwiowym, stawy biodrowe i barkowe. Działanie ogólne solanki i sauny poza wpływem na układ kostny, mięśniowy i nerwowy, ma stymulować stan całego organizmu, a stosowane środki mają większą intensywność niż w okresie startowym.
Tab. 1. Obciążenia w treningu uzupełniającym szkolenie zasadniczego jeźdźca w okresie przejściowym

 

Tab. 2. Obciążenia w treningu uzupełniającym szkolenie zasadnicze jeźdźca w okresie startowym

 

Zgrupowanie specjalne z planowymi zabiegami fizykalnymi i kinezyterapeutycznymi bez koni przed okresem przygotowawczym obejmowało 18 zawodników ścisłej kadry narodowej jeźdźców WKKW. Pierwszego dnia zgrupowania sportowego wszystkich zawodników podzielono na dwie grupy. Lekarz na podstawie...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy