Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

11 lutego 2019

NR 102 (Luty 2019)

Odpowiedzialność cywilna fizjoterapeuty – wybrane aspekty prawne

500

Istotnym czynnikiem towarzyszącym wykonywaniu zawodu fizjoterapeuty jest ryzyko spowodowania określonych szkód w zakresie prawnie chronionych dóbr pacjenta. W opracowaniu zaprezentowano główne zasady odpowiedzialności cywilnej w związku z wykonywaniem zawodu fizjoterapeuty, wskazano też reguły tejże odpowiedzialności związane z formą wykonywania zawodu (działalność gospodarcza, umowa o pracę, kontrakt).

 

POLECAMY

Jedną z najważniejszych regulacji ustawy z dnia 25 września 2015 r. o zawodzie fizjoterapeuty jest art. 2, zgodnie z którym „zawód fizjoterapeuty jest samodzielnym zawodem medycznym”. Przepis ten niewątpliwie można postrzegać w kategoriach podniesienia prestiżu zawodowego i wzmocnienia pozycji fizjoterapeutów wśród profesji medycznych. Równocześnie jednak wiąże on samodzielność zawodową z szeroką odpowiedzialnością prawną. Obecnie obserwujemy znaczący wzrost liczby skarg kierowanych wobec podmiotów leczniczych oraz osób wykonujących zawody medyczne. Skutkiem tych wystąpień może być pociągnięcie fizjoterapeuty do odpowiedzialności zawodowej, cywilnej, a nawet karnej. 

Odpowiedzialność cywilna fizjoterapeuty

Odpowiedzialność fizjoterapeuty z tytułu szkód wyrządzonych pacjentowi ma co do zasady charakter majątkowy, tzn. jej celem jest kompensacja uszczerbków doznanych przez poszkodowanego w zakresie dóbr prawnie chronionych (głównie życia i zdrowia). Ciążący na fizjoterapeucie obowiązek naprawienia szkody może wynikać z umowy łączącej go z pacjentem (tzw. odpowiedzialność kontraktowa jako konsekwencja niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania) lub popełnienia czynu niedozwolonego (tzw. odpowiedzialność deliktowa). 

Zgodnie z art. 471 Kodeksu cywilnego „dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi”. 

Odpowiedzialność deliktowa (art. 415 i nast. k.c.) jest z kolei następstwem wyrządzenia pacjentowi szkody czynem niedozwolonym (tzn. działaniem sprzecznym z przepisami prawa, zasadami etyki zawodowej lub wyjątkowo zasadami współżycia społecznego). W obydwu reżimach odpowiedzialności obowiązek ciążący na fizjoterapeucie nie ma charakteru osiągnięcia rezultatu, lecz dotyczy zachowania należytej staranności działań podejmowanych wobec 
pacjenta. 

Odpowiedzialność cywilna warunkowana jest kumulatywnym wystąpieniem następujących przesłanek:

  • zaistnienie zdarzenia, które w świetle obowiązujących przepisów prawa obliguje dłużnika do naprawienia szkody (delikt, ewentualnie niewykonanie albo nienależyte wykonanie zobowiązania),
  • szkoda majątkowa (na osobie lub mieniu) albo niemajątkowa (krzywda),
  • związek przyczynowy pomiędzy zdarzeniem a szkodą.

Zasada winy

W przypadku odpowiedzialności opartej na zasadzie winy koniecznym dla przypisania odpowiedzialności jest stwierdzenie, że zachowanie fizjoterapeuty powodujące szkodę było zawinione. Kluczowe pytanie, na którym w głównej mierze koncentrują się ustalenia organów ochrony prawnej rozstrzygających o odpowiedzialności cywilnej fizjoterapeuty, dotyczy tego, czy zachowanie sprawcy cechowała tzw. należyta staranność (art. 335 § 1 k.c.). 

Wymóg należytej staranności działania statuuje wprost art. 4 ust. 1 ustawy o zawodzie fizjoterapeuty, stanowiący: „Fizjoterapeuta wykonuje zawód z należytą starannością, zgodnie z zasadami etyki zawodowej, poszanowaniem praw pacjenta, dbałością o jego bezpieczeństwo i wykorzystując wskazania aktualnej wiedzy medycznej”. 

Szczególny obowiązek starannego działania fizjoterapeuty wiąże się z przypadkami działania w ramach udzielania świadczeń zdrowotnych na zlecenie lekarza. W przypadku gdy fizjoterapeuta ma uzasadnione wątpliwości związane z takim zleceniem, powinien skorzystać z uprawień wynikających z art. 6 ustawy o zawodzie fizjoterapeuty. Zgodnie z tym przepisem „w przypadku uzasadnionych wątpliwości odnoszących się do zleceń lekarza w zakresie fizjoterapii fizjoterapeuta ma prawo domagać się od lekarza, który wydał zlecenie, by uzasadnił potrzebę jego wykonania, a także prawo odmowy wykonania określonego świadczenia. Odmowę wykonania świadczenia fizjoterapeuta uzasadnia w dokumentacji medycznej i informuje o niej lekarza zlecającego”.

Związek przyczynowy

Kolejną przesłanką, niezbędną do przypisania fizjoterapeucie odpowiedzialności, jest związek przyczynowy, a więc swoista relacja łącząca oceniane zachowanie ze skutkiem, które ono wywołało. Polskie prawodawstwo przyjmuje teorię tzw. adekwatnego związku przyczynowego. Zgodnie z art. 361 § 1 Kodeksu cywilnego „zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła”. Fizjoterapeuta nie poniesie więc odpowiedzialności, jeśli szkoda wynika z nietypowego, niedającego się przewidzieć przebiegu choroby czy nadzwyczajnego powikłania, którego nie można było uniknąć. 

Szkoda

Kilka słów należy również poświęcić ostatniej z przesłanek odpowiedzialności cywilnej, czyli szkodzie. Pojęcie to nie jest wyraźnie zdefiniowane w obowiązujących przepisach prawa cywilnego. Przyjmuje się najczęściej, że szkodą jest różnica powstała w majątku poszkodowanego (wbrew jego woli) w następstwie zdarzenia, które ową szkodę wywołało. Może mieć ona charakter majątkowy (szkoda w mieniu lub na osobie) albo niemajątkowy (tzw. krzywda). 

Szkoda majątkowa na osobie w wypadku tzw. procesów medycznych będzie dotyczyć uszczerbku w majątku osoby poszkodowanej powstałego w następstwie uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia i związanych z tym kosztów leczenia, rehabilitacji, utraconych zarobków etc. 

Krzywda z kolei wiąże się z cierpieniami fizycznymi, ujemnymi doznaniami psychicznymi towarzyszącymi najczęściej szkodom na zdrowiu. 

Odpowiedzialność majątkowa a forma prawna wykonywania zawodu

Zakres odpowiedzialności majątkowej fizjoterapeuty uzależniony jest w głównej mierze od formy prawnej wykonywania zawodu.

Umowa o pracę

W przypadku fizjoterapeuty wykonującego zawód na podstawie umowy o pracę odpowiedzialność majątkowa ma charakter ograniczony. Pracownik, który ze swej winy wyrządził pracodawcy szkodę, ponosi odpowiedzialność materialną w granicach rzeczywistej straty poniesionej przez pracodawcę. 

W razie wyrządzenia szkody przez kilku pracowników każdy z nich ponosi odpowiedzialność za część szkody, stosownie do przyczynienia się do niej i stopnia winy. Jeżeli nie jest możliwe ustalenie stopnia winy i przyczynienia się poszczególnych pracowników do powstania szkody, odpowiadają oni w częściach równych. 

Szkody wyrządzone przez fizjoterapeutę są z reguły wynikiem niedołożenia należytej staranności, co stanowi winę nieumyślną. W razie wyrządzenia przez pracownika przy wykonywaniu przez...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy