Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

10 lipca 2018

NR 90 (Styczeń 2018)

Opinie studentów fizjoterapii II stopnia o ustawie o zawodzie fizjoterapeuty i samorządzie zawodowym

0 262

Wprowadzenie ustawy o zawodzie fizjoterapeuty jest efektem wieloletniego zaangażowania środowiska fizjoterapeutów w uznanie tej profesji za medyczny zawód zaufania publicznego, w związku z czym wiązanych jest z nią wiele nadziei i oczekiwań. Równie istotną zmianą dotyczącą profesji fizjoterapeuty w Polsce jest utworzenie samorządu zawodowego. Jak swoją przyszłość zawodową widzą adepci fizjoterapii w kontekście tych zmian i jak postrzegają obowiązek płacenia składki członkowskiej na rzecz samorządu?

Porządek współczesnego świata społecznego jest w dużej mierze oparty na regulacjach prawnych. Regulacje te są widoczne zwłaszcza w tych wymiarach życia, które są istotne z punktu widzenia interesu publicznego, takich jak np. edukacja czy służba zdrowia.

Wprowadzenie ustawy o zawodzie fizjoterapeuty (u.z.f.) było zatem naturalną konsekwencją norm panujących w całym cywilizowanym świecie [1]. Istotnym elementem zmian dotyczących profesji fizjoterapeuty jest samorząd zawodowy [2], który powstał jako jeden z pierwszych w Europie [3, 4]. Wprowadzenie w życie u.z.f. nie byłoby możliwe bez zaangażowania środowiska fizjoterapeutów, które walczyło o ustawę od przeszło 28 lat [5, 6]. Już z początkiem lat 90. środowiska skupione wokół Polskiego Towarzystwa Fizjoterapii (PTF) podjęły starania w celu uzyskania dla fizjoterapeuty statusu zawodu zaufania publicznego i utworzenia samorządu zawodowego. Wówczas zaczęto opracowywać i zgłaszać do władz ustawodawczych i wykonawczych kolejne wersje u.z.f. [5, 7] Często spotykano się również z przedstawicielami organów władzy. Co więcej, nie tylko tworzono różne projekty ustawy [3, 5], ale i zebrano 130 tys. podpisów pod projektem obywatelskim u.z.f. [8] Inicjatorem i patronatem tej prężnej akcji, jak również prezenterem projektu w parlamencie było 
Stowarzyszenie Fizjoterapia Polska (SFP) [9]. Z pomocą różnych organizacji fizjoterapeutów i pacjentów SFP zorganizowało liczne manifestacje oraz mnóstwo innych akcji skupionych wokół samodzielności zawodowej [8, 10–13]. Z perspektywy wspomnianych działań oraz wcześniejszych publikacji podkreślających potrzebę samorządu i ustawy [1, 5, 14–16] można by uznać, że fizjoterapeuci muszą być teraz szczególnie usatysfakcjonowani aktualnymi zmianami w ich zawodzie, a w konsekwencji jeszcze aktywniej się w nie włączać.

Według obecnie prowadzonego sondażu internetowego Steca i wsp. w manifestacjach brało udział 10,6% z 377 badanych fizjoterapeutów.

Wielu fizjoterapeutów i pacjentów czekało na ustawę oraz samorząd ponad ćwierć wieku [17, 18]. Jednak rozmawiając z fizjoterapeutami na co dzień, w pracy i na uczelni, czy śledząc ich wypowiedzi na portalach społecznościowych, okazuje się, że jest zgoła inaczej. Można odnieść wrażenie, że zdecydowana większość nie jest zainteresowana tym tematem. W zgromadzeniach wojewódzkich, gdzie wybierano organy samorządu mające zadecydować o tym, jak kształtować losy polskiej fizjoterapii, uczestniczyło ok. 5% fizjoterapeutów. Tak więc można uznać, że zdecydowana większość fizjoterapeutów nie angażuje się w proces tworzenia własnej korporacji zawodowej. 

Cel pracy

Celem pracy było zbadanie:

  • jak postrzegana jest przez badanych studentów fizjoterapii przyszłość ich zawodu w kontekście wejścia w życie ustawy o zawodzie fizjoterapeuty i tworzącego się samorządu zawodowego,
  • jak postrzegany jest obowiązek płacenia składki członkowskiej przez ankietowanych.

Materiał 

Badaną grupę stanowili studenci I i II roku studiów magisterskich stacjonarnych i niestacjonarnych kierunku fizjoterapia na Akademii Wychowania Fizycznego im. Bronisława Czecha w Krakowie (AWF Kraków) oraz w Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego (CMUJ). Ankietę przeprowadzono w wersji bezpośredniej – papierowej – pomiędzy 7 maja a 5 czerwca 2017 r., tj. cztery miesiące od powstania samorządu fizjoterapeutów. W tym okresie fizjoterapeuci mogli bliżej zapoznać się z działaniami Krajowej Izby Fizjoterapeutów (KIF) i ukształtować opinię na jej temat [6, 19–22]. Zebrano 480 wypełnionych ankiet: 440 wersji ostatecznej ankiety oraz 40 ankiet badania pilotażowego. Aby zmaksymalizować zwrot ankiet, badanie przeprowadzano w trakcie zajęć i seminariów. Odsetek rejestracji w KIF badanej grupy okazał się zbliżony do odsetka dla ogółu fizjoterapeutów w danym czasie (8,6 vs 11,4%), a frekwencja wyborcza na zgromadzeniu wojewódzkim wręcz ta sama 4,8%. Powyższe fakty wskazują na to, że zebrane wyniki, w pewnym stopniu, można odnieść do całej grupy fizjoterapeutów.

Grupę badaną stanowiło 440 osób. W tab. 1 przedstawiono charakterystykę zbiorczą badanej grupy.

Metoda

Badanie przeprowadzono przy użyciu autorskiego kwestionariusza ankiety składającego się z 14 pytań (zamkniętych, półotwartych, jedno- i wielokrotnego wyboru), poszerzonego o metryczkę. 

Analiza statystyczna

Analiza statystyczna została wykonana za pomocą programu IBM SPSS 22. Wykonano statystyki opisowe. Dla zmiennych o charakterze jakościowym obliczono rozkłady procentowe danych odpowiedzi i liczność badanych. Dla zmiennych o charakterze ilościowym policzono średnie oraz odchylenia standardowe. Zgodności odpowiedzi oczekiwanych z udzielonymi testowano za pomocą testu x2. 

Poziom a został ustalony na poziomie 0,05. 

Wyniki

W niniejszym artykule przedstawiono jedynie część wyników szerszego badania.

Aby odpowiedzieć na pytanie badawcze dotyczące postrzegania przez badanych przyszłości ich zawodu w kontekście obecnych zmian, zapytano o opinie na temat wpływu wejścia w życie u.z.f. i utworzenia się samorządu zawodowego na ich sytuację zawodową (rys. 1), kompetencje (rys. 2), zarobki (rys. 3) i rozwój zawodowy (rys. 4) oraz dostępność (rys. 5) i jakość (rys. 6) usług fizjoterapeutycznych w publicznym oraz dostępność (rys. 7) i jakość (rys. 8) w prywatnym sektorze zdrowia. 

Osób, które postrzegały pozytywnie swoją sytuację zawodową w związku z wejściem w życie u.z.f. i utworzeniem się samorządu zawodowego (odpowiedzi w przedziale raczej się poprawi, do zdecydowanie się poprawi) – łącznie 50%, było istotnie więcej niż tych postrzegających negatywnie (odpowiedzi w przedziale od zdecydowanie się pogorszy do nie zmieni się) – łącznie 28%; p < 0,05 (rys. 1).

Osób, które pozytywnie postrzegały zwiększenie swoich kompetencji w związku z wejściem w życie u.z.f. i utworzeniem się samorządu zawodowego odnotowano 52,16%, a negatywnie 30,38%. Różnica była istotna statystycznie; 
p < 0,05 (rys. 2).

Osób, które pozytywnie postrzegały swoje zarobki z perspektywy wejścia w życie u.z.f i utworzenia się samorządu zawodowego, było 29,3%, a negatywnie 45,08%. Różnica była istotna statystycznie; p < 0,05 (rys. 3). 

Osób, które pozytywnie postrzegały rozwój zawodowy w związku z u.z.f. i samorządem fizjoterapeutów, odnotowano 46,1%, a negatywnie 31,7%; p < 0,05. Różnica była istotna statystycznie; p < 0,05 (rys. 4).

Osób, które pozytywnie postrzegały wpływ ustawy i samorządu na dostępność usług fizjoterapeutycznych
w publicznej służbie zdrowia, było 21,3%, a negatywnie 51,5%. Różnica była istotna statystycznie;
p < 0,05 (rys. 5).

Osób, które pozytywnie postrzegały wpływ ustawy i samorządu na jakość usług fizjoterapeutycznych w publicznej służbie zdrowia odnotowano 34,6%, a negatywnie 49,1%. Różnica była istotna statystycznie; p < 0,05 (rys. 6).

Nie wykazano istotnej różnicy pomiędzy osobami, które postrzegały pozytywnie (43,24%), a negatywnie (36,6%) wpływ ustawy i samorządu na dostępność usług fizjoterapeutycznych w sektorze prywatnym w związku z u.z.f. i samorządem zawodowym; p > 0,05 (rys. 7).

Osób, które postrzegały pozytywnie wpływ ustawy i samorządu na jakość usług fizjoterapeutycznych w sektorze prywatnym w związku z u.z.f. i samorządem zawodowym odnotowano 55,9%, a negatywnie 25,7%. Różnica była istotna statystycznie; p < 0,05 (rys. 8).

Odczucie zadowolenia (ocena w przedziale od raczej tak do zdecydowanie tak) z powodu wejścia w życie ustawy o zawodzie fizjoterapeuty, której konsekwencją było utworzenie Krajowej Izby Fizjoterapeutów, wykazało 53,2% ankietowanych, a 11,6% było niezadowolonych z ww. powodu. Różnica była istotna statystycznie; p < 0,05 (rys. 9).

Nie wykazano istotnych różnic pomiędzy licznością udzielonych odpowiedzi: uważam, że składka członkowska będzie dla mnie dużym obciążeniem lub niewielkim obciążeniem a trudno powiedzieć; p > 0,05 (rys. 9). 

W tabeli 2 przedstawiono opinie badanych na temat wpływu, jaki przyniesie płacenie składki członkowskiej w kwocie 25 zł miesięcznie na rzecz samorządu na sytuację zawodową.

Wykazano istotną różnicę pomiędzy liczebnością udzielonych pozytywnych odpowiedzi (25%) na pytanie dotyczące popierania obowiązku płacenia składki członkowskiej na rzecz samorządu, w porównaniu z odpowiedziami negatywnymi (60,2%); p < 0,05 (rys. 10). 

Dyskusja

Z badania wynika, że najliczniejszą grupę stanowiły osoby pozytywnie postrzegające wpływ u.z.f. i samorządu na swoją sytuację zawodową, kompetencję, rozwój zawodowy, jakość i dostępność usług fizjoterapeutycznych w prywatnym sektorze. Mimo wskazania korzyści związanych z u.z.f. i samorządem tylko 25% ankietowanych popierało obowiązek płacenia składki, a jedynie 4% uważało, że składka przyniesie im wiele wymiernych korzyści. Badani fizjoterapeuci nie wiązali pozytywnego wpływu ustawy i samorządu na ich sytuację zawodową czy usługi fizjoterapeutyczne ze składkami członkowskimi na rzecz samorządu. Powodem tego może być niskie zainteresowanie KIF, o czym świadczy mała frekwencja na zgromadzeniach wojewódzkich (wynosząca ok. 5%) czy spotkaniach informacyjnych dotyczących ustawy. Można zatem założyć, że niewielu fizjoterapeutów zapoznało się z uchwałą budżetową informującą o tym, na co zostaną lub już zostały przeznaczone pieniądze [6]. Warto nadmienić, że dzięki składkom udało się podejmować działania poprawiające wizerunek i prestiż fizjoterapeuty [23], powołać komisje tematyczne [24, 25] wspomagające działania wielu obszarów funkcjonowania fizjoterapii, np. w systemie ochrony zdrowia, fizjoterapii kontraktowanej w ramach NFZ [41, 42] czy jednolitych studiów magisterskich [26, 27]. Wielokrotnie reprezentowano nas w sejmie i różnych ministerstwach. Samorządowe pieniądze pozwalają również rejestrować fizjoterapeutów [28] i podejmować szereg różnych działań mających na celu poprawę funkcjonowania fizjoterapii w Polsce.

Między innymi udało się doprowadzić do odwołania niekorzystnych konkursów na kontraktowanie z NFZ [36]. O części z tych działań można przeczytać na kif.info.pl. [6, 20, 26, 29–35] Odbyło się już ponad 100 spotkań informacyjnych dotyczących ustawy, rejestracji i KIF [20, 37]. Nadal jednak brakuje krótkiej i zrozumiałej informacji dotyczącej przeznaczenia składek, którą każdy fizjoterapeuta mógłby łatwo znaleźć. Należy przy tym zaznaczyć, że o przeznaczeniu samorządowych pieniędzy można dowiedzieć się na spotkaniach informacyjnych czy (pośrednio) na stronie www.kif.info.pl [21, 30] oraz w u.z.f. [2]

Mimo że efekty niektórych działań są już widoczne [20], to na większość, ze względu na ich złożoność, trzeba jeszcze poczekać [24, 38]. Przykładowo – dzięki posiadaniu samorządu zawodowego zwiększył się wpływ fizjoterapeutów na decyzje Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (AOTM), która określa wysokość finansowania świadczeń zdrowotnych, w tym fizjoterapeutycznych. Za to zwiększenie wyceny świadczeń fizjoterapeutycznych może przyczynić się do zwiększenia zarobków fizjoterapeutów. Jednak najważniejszą pośrednią kwestią zmiany finansowania fizjoterapii publicznej będzie poprawa sprawności i jakości życia polskich pacjentów [20, 39–42].

Jeśli chodzi o wpływ u.z.f. i samorządu na usługi fizjoterapeutyczne w publicznej służbie zdrowia, to 21,6% respondentów spodziewało się zwiększenia ich dostępności, a 34% poprawy jakości. Z kolei dla fizjoterapii w sektorze prywatnym ankietowani już w 43,2% przewidywali zwiększenie jej dostępności, a w 55,9% poprawy jakości. Czytając założenia SFP, którego projekt obywatelski istotnie wpłynął na uchwalone zapisy u.z.f., można było odnieść wrażenie, że to właśnie fizjoterapia w publicznej służbie zdrowia miała być głównym beneficjentem wprowadzonych zmian. Według tworzonej przez SFP argumentacji dla zapisów u.z.f. oszacowano, że w opiece ambulatoryjnej refundowanej przez NFZ jedynie w 30% zabiegów fizjoterapeutycznych wykorzystywano ruch, a tylko 1% z nich stanowiły nowoczesne metody [43]. Ustawa o zawodzie fizjoterapeuty była projektowana z myślą o wprowadzeniu do systemu leczenia nowoczesnych metod i strategii postępowania w dziedzinie fizjoterapii [43]. Również strategie uchwalone na I Krajowym Zjeździe Fizjoterapeutów zakładają podejmowanie działań mających na celu wprowadzanie do polskich gabinetów fizjoterapeutycznych praktyki opartej na dowodach naukowych [30]. O wiele większy optymizm w zakresie wpływu ustawy na ochronę zdrowia wykazywali respondenci sondażu internetowego fizjoterapeutów o różnym poziomie kwalifikacji zawodowych Jonik. W badaniu tym aż 164 z 360 osób (46%) było raczej przekonanych o pozytywnym wpływie u.z.f. na działanie służby zdrowia, a 94 respondentów (26%) było wręcz całkowicie o tym przekonanych. Jedynie 66 ankietowanych (18%) zajęło przeciwne stanowisko, natomiast 36 osób (10%) nie miało zdania [44].

Większość ankietowanych biorących udział w opisywanym w nieniejszym artykule badaniu była zadowolona z powodu wejścia w życie u.z.f. i utworzenia KIF. Według dotychczasowych danych Steca i wsp. ok. 70,6% z 371 respondentów uważało, że uregulowanie zawodu fizjoterapeuty było słuszne i potrzebne. 

Przed wejściem w życie u...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy