Dołącz do czytelników
Brak wyników

Palpacja stawu łokciowego

Artykuły z czasopisma | 7 kwietnia 2013 | NR 38
20

Dotyk umożliwia badanie i rozpoznawanie wielu struktur ciała. Można w ten sposób ocenić ich rozmiar, kształt, twardość oraz położenie. Jest to podstawowe narzędzie w dziedzinie anatomii palpacyjnej, która – z racji swojej specyfiki – jest nierozerwalnie związana z praktyką.

Podstawy palpacji opierają się na solidnej wiedzy teoretycznej, dotyczącej topografii przyczepów mięśniowych, funkcji mięśni oraz budowy stawów. Umiejętność sprawnej palpacji potrzebna jest nie tylko lekarzom, ale także fizjoterapeutom. Mogą oni wykorzystywać i stosować manualne badanie powłok ciała jako metodę diagnostyczną pozwalającą na wyszukiwanie poszczególnych struktur anatomicznych (kości, ścięgna, więzadła, mięśnie, nerwy i naczynia) oraz jako wartościowe uzupełnienie przeprowadzanego przez nich badania narządu ruchu czy wykonywania konkretnych technik terapii manualnej [1, 4, 5].

POLECAMY

Staw łokciowy w aspekcie palpacji

Staw łokciowy ma wiele struktur artrologicznych, desmologicznych oraz mięśniowych. Jego położenie na połączeniu dwóch stosunkowo długich członów kinematycznych (kość ramienna oraz przedramię złożone z kości łokciowej i promieniowej) wiązało się z koniecznością wytworzenia odpowiednich i adekwatnych struktur stabilizujących. Należą do nich m.in. struktury osteologiczne – wklęsłe wcięcie bloczkowe kości łokciowej oraz „obejmowany” przez nie wypukły bloczek kości ramiennej, który w przekroju strzałkowym stanowi jednak nieco więcej niż połowę obwodu wcięcia. Kolejnym mechanizmem stabilizującym jest torebka stawu łokciowego wzmocniona dwoma pasmami od strony przyśrodkowej (więzadło poboczne łokciowe) oraz bocznej (więzadło poboczne promieniowe). Więzadła te pełnią podwójną funkcję: zabezpieczają kość łokciową przed przemieszczeniami w płaszczyźnie czołowej oraz przed separacją kontaktujących się ze sobą powierzchni stawowych. Ostatnim aspektem są mięśnie, które ze względu na uwarunkowania anatomiczne stawu łokciowego można podzielić czynnościowo na dwie grupy: zginacze (mięsień dwugłowy, ramienny oraz ramienno-promieniowy) oraz prostowniki (mięsień trójgłowy). Mają one wpływ na stabilizację stawu, zwłaszcza podczas oddziaływania na niego sił separujących (wzdłuż osi kości przedramienia) oraz w ustawieniu pod kątem 90° zgięcia (zabezpieczenie docisku powierzchni stawowych) [3].

Do podstawowych struktur osteologicznych stawu łokciowego należą [2]:

  • wyrostek łokciowy,
  • nadkłykieć przyśrodkowy kości ramiennej,
  • nadkłykieć boczny kości ramiennej,
  • bruzda nerwu łokciowego,
  • dół łokciowy,
  • głowa kości promieniowej,
  • główka kości ramiennej,
  • szpara stawu ramienno-promieniowego.

Do podstawowych struktur tkanek miękkich w obrębie stawu łokciowego należą [2]:

  • przyczep końcowy ścięgna mięśnia dwugłowego ramienia z jego rozcięgnem,
  • więzadło poboczne promieniowe,
  • przyczep końcowy ścięgna mięśnia trójgłowego ramienia,
  • więzadło poboczne łokciowe,
  • nerw łokciowy.

Szczegółowe opisy palpacji struktur stawu łokciowego

Wyrostek stawu łokciowego (zdj. 1) jest strukturą bardzo łatwo wyczuwalną – stanowi wyraźne wzniesienie dobrze dostępne w badaniu palpacyjnym. Znajduje się pomiędzy nadkłykciami bocznym 
(zdj. 3) i przyśrodkowym kości ramiennej (zdj. 2). W celu odnalezienia tych struktur najlepiej stanąć z tyłu za badaną osobą, która powinna wykonać zgięcie stawu łokciowego do 90°. Można wówczas bardzo łatwo zaobserwować charakterystycznie wystające od strony bocznej i przyśrodkowej nadkłykcie kości ramiennej oraz umiejscowiony pomiędzy nimi wyrostek łokciowy. Ponieważ nadkłykieć przyśrodkowy jest wyraźnie większy od bocznego, będzie również bardziej uwydatniony przy dokładnej analizie obrysów stawu. Następnie należy badanej osobie polecić wykonanie ruchu wyprostu w stawie łokciowym i obserwować, czy wszystkie trzy struktury znajdują się w jednej linii (jest to tzw. linia Huetera). Gdy przedramię jest ustawione w zgięciu, można zauważyć, że zarówno oba nadkłykcie, jak i wyrostek łokciowy swoim wzajemnym układem tworzą trójkąt równoboczny (zdj. 4). Znajomość prawidłowej topografii tych struktur względem siebie nabiera znaczenia przy diagnozowaniu złamań lub zwichnięć stawu, które są powodem odstępstw od położenia fizjologicznego.

Zdj. 1. Wyrostek łokciowy

 

Zdj. 2. Nadkłykieć przyśrodkowy kości ramiennej

 

Zdj. 3. Nadkłykieć boczny kości ramiennej

 

Zdj. 4. Wzajemne relacje nadkłykci kości ramiennej i wyrostka łokciowego

 

Na tylnej stronie nadkłykcia przyśrodkowego kości ramiennej można odnaleźć charakterystyczne zagłębienie – bruzdę nerwu łokciowego (zdj. 5), w której znajduje się nerw łokciowy. Można go łatwo wyczuć, umieszczając swój palec w bruździe. Ze względu na jego powierzchowny przebieg podczas palpacji może on zostać nieprzyjemnie pobudzony.

Zdj. 5. Bruzda nerwu łokciowego

 

Badanie dołu łokciowego (zdj. 6) najlepiej wykonać w pozycji leżenia przodem, z odwiedzionym ramieniem podpartym na leżance i przedramieniem swobodnie zwieszonym poza jej krawędź (zdj. 13). Pozycja ta będzie sprzyjała rozluźnieniu kończyny, co jest konieczne ze względu na przebiegające nad dołem łokciowym ścięgno końcowe mięśnia trójgłowego ramienia, którego napięcie utrudniałoby dostęp do struktury. Niezbędne jest również ustawienie stawu w pozycji zgięcia, przynajmniej 30° – przy wyprostowanym łokciu dół jest wypełniany przez wyrostek łokciowy kości łokciowej. W takim ustawieniu można w łatwy sposób dostać się do dołu łokciowego, który znajduje się na tylnej powierzchni kości ramiennej, proksymalnie od wyrostka łokciowego.

Zdj. 6. Dół łokciowy

 

W celu zlokalizowania głowy kości promieniowej należy przy wyprostowanym stawie łokciowym umieścić palce na charakterystycznym zagłębieniu skóry, leżącym bezpośrednio do tyłu i poniżej nadkłykcia bocznego kości ramiennej. Następnie drugą ręką należy wykonać zgięcie stawu do 90°. W tym nowym położeniu należy naprzemiennie przeprowadzać bierne ruchy pronacji i supinacji przedramienia. Pod palcami powinna być wyraźnie wyczuwalna obracająca się zgodnie z wykonywanymi ruchami głowa kości promieniowej (zdj. 7). Po jej odnalezieniu można wypalpować szparę stawu ramienno-promieniowego (zdj. 9), który usytuowany jest na tylnej stronie stawu łokciowego. Po stronie przedniej szpara tego niewielkiego stawu jest trudna do zlokalizowania ze względu na przykrywające ją mięśnie, natomiast od strony tylnej dostęp do niej jest zdecydowanie łatwiejszy, zwłaszcza gdy staw łokciowy ustawiony jest w pozycji zgięcia powyżej 90°. Poruszając się w kierunku proksymalnym od szpary stawu ramienno-promieniowego, natrafi się na współtworzącą staw główkę kości ramiennej (zdj. 8). Dobrze wyczuwalna jest część główki o kulistym kształcie po stronie grzbietowej stawu łokciowego. Również pomocne jest ustawienie stawu w pozycji silnego zgięcia przedramienia.

Zdj. 7. Głowa kości promieniowej

 

Zdj. 8. Główka kości ramiennej

 

Zdj. 9. Szpara stawu ramienno-promieniowego

 

Ścięgno końcowe mięśnia dwugłowego ramienia jest grube i okrągłe. Przyczepia się na guzowatości kości promieniowej. Mniejsza część włókien ścięgnistych od strony przyśrodkowej tworzy płaskie rozcięgno, nazywane rozcięgnem mięśnia dwugłowego. Przebiega ono ukośnie, w kierunku przyśrodkowym i dystalnym, przedłużając się w powięź przedramienia. Palpację obu struktur najlepiej wykonać u pacjenta znajdującego się w pozycji siedzącej, z przedramieniem ustawionym w pozycji nawrócenia i zgiętym do kąta 90°. Należy zaoporować ruch zgięcia w stawie łokciowym – napięte ścięgno mięśnia dwugłowego oraz jego rozcięgno będą wtedy łatwo wyczuwalne 
(zdj. 10A–B, 11A–B). 

Zdj. 10. Ścięgno mięśnia dwugłowego (1) i mięsień ramienno-promieniowy (2)

 

Zdj. 11. Przyczep końcowy ścięgna (1) i rozcięgno (2) mięśnia dwugłowego

 

Więzadło poboczne promieni...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy