Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

22 kwietnia 2021

NR 125 (Kwiecień 2021)

Paluch koślawy
rehabilitacja

Paluch koślawy, tzw. halluks, to deformacja stopy polegająca na patologicznym przyśrodkowym odchyleniu I kości śródstopia z jednoczesnym koślawieniem palucha, który odchyla się w stronę przeciwną do pozostałych palców. Jest to bardzo uciążliwa dolegliwość. Rehabilitacja polega na zróżnicowanym działaniu mającym na celu zmniejszenie dolegliwości bólowych oraz poprawę funkcji stopy. 

Budowa stopy

Stopa człowieka dzieli się na trzy części:

POLECAMY

  • kości stępu – to siedem kości: piętowa, skokowa, sześcienna, łódkowata oraz trzy kości klinowate – boczna, pośrednia oraz przyśrodkowa;
  • śródstopie – składa się z pięciu kości długich, które łączą się z kośćmi stępu oraz kośćmi palców;
  • kości palców – zbudowane są z 14 kości. Palce od II do V posiadają trzy paliczki bliższe, środkowe oraz dalsze. Paluch składa się tylko z dwóch paliczków: bliższego oraz dalszego.

Funkcja stopy

Główną funkcją stopy jest udział w poruszaniu się. Stopy stanowią podporę dla całego ciała człowieka oraz są jego fundamentem, gdyż podtrzymują ciało zarówno w spoczynku, jak i w trakcie chodu. Ważne jest, aby stopy były prawidłowo ukształtowane oraz zdrowe, pełnią one bowiem również funkcję podporowo-nośną oraz 
lokomocyjną. 

Czym jest paluch koślawy?

Paluch koślawy, zwany potocznie halluksem, z łacińskiej nazwy słowa hallux valgus, jest deformacją stopy, która charakteryzuje się bocznym odchyleniem palucha w I stawie śródstopno-paliczkowym. Równocześnie głowa I kości śródstopia odchyla się w kierunku przyśrodkowym, w wyniku czego powstaje wypukłość przednio-przyśrodkowej części stopy. Znaczna koślawość palucha przyczynia się do zniekształceń pozostałych palców, w szczególności II palca, który w wyniku spychania przez paluch może przybrać formę tzw. palca młotkowatego. 

Objawy

Dolegliwości bólowe stopy po stronie przyśrodkowej oraz pojawienie się wyniosłości są najczęściej zgłaszanymi objawami. Dolegliwości bólowe nasilają się podczas ucisku w wyniku chodzenia oraz drażnienia zmienionego chorobowo miejsca przez obuwie.

Do innych objawów palucha koślawego zalicza się:

  • poszerzenie przedniej części stopy,
  • obrzęk,
  • chroniczne uczucie zmęczenia stóp,
  • stan zapalny torebki stawowej stawu śródstopno-palcowego palucha,
  • występowanie modzeli,
  • trudności z wyprostem w stawie skokowo-goleniowym,
  • nieprawidłowe napięcie mięśni łydek,
  • wykształcenie nieprawidłowego wzorca chodu,
  • zmniejszenie aktywności fizycznej,
  • nieestetyczny wygląd, 
  • podrażnienie nerwu skórnego grzbietowego przyśrodkowego (wywołujące drętwienie, mrowienie, pieczenie grzbietowej części stopy).

Przyczyny

U dorosłych osób powstawanie palucha koślawego jest w głównej mierze nabyte. Ma związek z noszeniem nieodpowiedniego obuwia. Natomiast występowanie zniekształcenia w wieku rozwojowym najczęściej wynika z uwarunkowania genetycznego.

Za główne przyczyny powstawania palucha koślawego uważa się:

  • osłabienie aparatu mięśniowo-więzadłowo-stawowego,
  • nieodpowiednie obuwie (wąski czubek, wysoki obcas),
  • stojący tryb życia,
  • nadwagę,
  • uwarunkowania genetyczne,
  • hipermobilność I kości śródstopia,
  • dysproporcję napięcia między mięśniem odwodzicielem palucha a przywodzicielem.

Diagnostyka

Diagnostyka składa się z następujących elementów:

  • wywiad z pacjentem,
  • oglądanie miejsca zmienionego chorobowo (obserwuje się ustawienie palucha oraz pozostałych palców, a także łuków stopy),
  • ocena postawy ciała (ocena obciążania kończyny oraz biomechaniki chodu),
  • badanie palpacyjne (ocena tkliwości, ruchomości stopy, siły oraz napięcia mięśniowego),
  • badanie funkcjonalne pacjenta (zastosowanie testów funkcjonalnych, np. wspięcie na palce, przejście na palcach czy rozszerzanie palców),
  • dodatkowe badania – zdjęcie RTG, które umożliwia dokładną ocenę koślawości palucha. Na zdjęciu oblicza się:
  • kąt koślawości palucha (HVA) zawarty między prostymi dzielącymi w połowie trzon I kości śródstopia i paliczek bliższy palca I (za stan prawidłowy uważana jest wartość mniejsza niż 15°), 
  • kąt międzyśródstopny I/II (FIA) zawarty między prostymi dzielącymi w połowie trzony I i II kości śródstopia (za stan prawidłowy uważana jest wartość mniejsza niż 9°).

Zmiany patologiczne

Zaniedbanie objawów może się przyczynić do występowania zaawansowanych zmian w obrębie całego przodostopia, co może prowadzić do powstania przewlekłego stanu zapalnego oraz występowania szeregu niekorzystnych procesów, które w konsekwencji prowadzą do zaburzenia biomechaniki oraz kinematyki w obrębie stopy. Będzie to wpływać na zmianę poziomu wysklepienia łuków stopy oraz rozkładu obciążeń. Poruszanie się stanie się utrudnione, w wyniku czego dojdzie do upośledzenia mechanizmu chodu oraz rozkładu sił kinematycznych w obrębie całego narządu ruchu.

Rehabilitacja

Leczenie zachowawcze

Prawidłowo dopasowane obuwie jest głównym czynnikiem w zapobieganiu zniekształceniu stóp. Poza dobraniem właściwego obuwia dużą rolę w leczeniu zachowawczym paluchów koślawych odgrywa zaopatrzenie ortopedyczne.

Rehabilitacja halluksów polega na zróżnicowanym działaniu, które ma na celu zmniejszenie dolegliwości bólowych oraz poprawę funkcji stopy. 

W leczeniu zachowawczym często w pierwszym etapie stosuje się fizykoterapię. Wykonywane są takie zabiegi, jak:

  • laseroterapia,
  • ultradźwięki,
  • jonoforeza,
  • fala uderzeniowa,
  • kąpiele wirowe,
  • pole magnetyczne,
  • krioterapia.

Zabiegi z zakresu fizykoterapii zmniejszają stan zapalny oraz działają przeciwbólowo.

Kinezyterapia jest również jedną z metod stosowanych w leczeniu zachowawczym paluchów koślawych. Celem ćwiczeń jest głównie zahamowanie postępu zmian, wzmocnienie struktur budujących stopę oraz usprawnianie przewodnictwa nerwowego.

Najważniejszą zasadą podczas ćwiczeń jest prawidłowe ustawienie stopy przy każdym ćwiczeniu. Stosuje się takie ćwiczenia, jak:

  • ćwiczenia czynno-bierne stawów stopy,
  • ćwiczenia czynne wszystkich stawów stopy,
  • ćwiczenia rozciągające mięsień trójgłowy łydki,
  • ćwiczenia czynne z oporem mięśni podudzia i stopy,
  • ćwiczenia prawidłowego wysklepienia stopy,
  • ćwiczenia kontroli punkt...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy