Dołącz do czytelników
Brak wyników

Połączenie relaksacji Watsu z koncepcją NDT-Bobath – pomysł na efektywną terapię dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym

Artykuły z czasopisma | 28 listopada 2017 | NR 60
268

Każdy człowiek dąży do tego, aby być niezależnym w dorosłym życiu. Niektórzy osiągają to bez problemu, inni muszą włożyć dużo wysiłku i energii, aby choć w części być niezależnym, a jeszcze dla innych niezależność w ogóle jest nieosiągalna. Zaburzenie, jakim jest mózgowe porażenie dziecięce, dotyczy wszystkich ludzi scharakteryzowanych powyżej. Chłopiec, którego studium przypadku przedstawiono w artykule, należy do tej grupy, która wytrwałością i dużym wysiłkiem, także swoich rodziców i terapeutów, dąży do tego, aby w dorosłym życiu być niezależnym mężczyzną.

Terapia w przeciągu lat była bogata w różne koncepcje pracy – dzięki staraniom rodziców i poprzedniego terapeuty Kuba trafił także na sesje Watsu i swoją osobowością, walką z trudnościami oraz otwartością rodziców motywował fizjoterapeutę do takiego udoskonalania terapii, aby była ona maksymalnie efektywna i zbliżała do wyznaczonego celu – niezależności. W dalszej części artykułu przedstawiono ostateczną wersję strategii usprawniania chłopca, która powstała we wrześniu 2014 r., po ponad roku udoskonalania.

Materiał i metoda badań

Przedmiotem badań jest analiza aktywności antygrawitacyjnej 5-letniego chłopca funkcjonującego na poziomie IV wg GMFCS
(Gross Motor Function Classification System). Analizie zostały poddane dwa nagrania. Pierwsze zostało wykonane 25 września 2014 r., przed rozpoczęciem pierwszej serii terapii wg innowacyjnego projektu. Drugie nagranie, będące rejestracją ostatniego, czwartego badania, zostało wykonane 30 stycznia 2015 r. Projekt jest kontynuowany, a artykuł przedstawia tylko część jego wyników.

Strategia terapii

Innowacyjność projektu terapii, którego skuteczność jest badana, przejawia się w wielu aspektach. Jednym z nich jest połączenie terapii w środowisku wodnym – hydroterapii z terapią na lądzie – kinezyterapią. Terapia w sali gimnastycznej odbywała się bezpośrednio po zajęciach na basenie. Czas pomiędzy terapiami był poświęcony wyłącznie na ubranie chłopca, zaspokojenie jego podstawowych potrzeb fizjologicznych oraz 15-minutowy przejazd na salę gimnastyczną mieszczącą się w osobnym budynku. Kolejnym innowacyjnym i ciekawym elementem była forma hydroterapii, jaką zastosowano. Terapią była indywidualna, 30-minutowa sesja Watsu.

Hydroterapia – terapia Watsu

Watsu (z ang. Water Shiatsu) jest formą wykorzystującą ruch, stretching [1] i mobilizację [2], które są skoordynowane z oddechem osoby leżącej w ciepłej wodzie [1]. Przez całą sesję pacjent jest podtrzymywany w bezpieczny sposób przez terapeutę, który planuje sesję Watsu w oparciu o jego indywidualne potrzeby. Sesja składa się z sekwencji technik wykonywanych w pozycjach charakterystycznych dla tej metody.

Źródłem każdej pozycji jest określone ustawienie i mechanika ciała terapeuty, która wprowadzając w ruch, angażuje całe ciało pacjenta. Wykonywane ruchy są całościowe, złożone i wielopłaszczyznowe, co zbliża je do aktywności podejmowanych
w życiu codziennym. Sesje terapeutyczne Watsu w projekcie były wykonywane na cichym basenie – tylko do dyspozycji terapeuty, chłopca i jego rodzica. Temperatura wody wahała się pomiędzy 32,5–33°C, powietrze na basenie było maksymalnie, na ile to możliwe, dostosowane do odczuwalnego komfortu fizjologicznego po wyjściu z wody. Jak już wspomniano wyżej, sekwencje Watsu w danej sesji są dostosowane do problemu pacjenta. W przypadku chłopca, którego studium przypadku jest analizowane, problemem medycznym był zespół zaburzeń mózgowego porażenia dziecięcego z dominacją aktywności w patologicznym wzorcu wyprostnym. Dlatego sesja Watsu została zbudowana na sekwencjach pozycji i technik, które mają na celu normalizację aktywności wyprostnej oraz wprowadzenie dysocjacji w aktywności spontanicznej dziecka. Techniki, które normalizują aktywność wyprostną, skupiają się na strukturalnym rozluźnieniu tylnej taśmy mięśniowo-powięziowej oraz torowaniu prawidłowego wzorca ruchowego. W projekcie  zastosowano 20 technik i pięć pozycji. Wykorzystywano je m.in. do pracy na strukturze taśmy. Praca na strukturze taśmy polegała głównie na mobilizacji powięzi
przebiegającej od podeszwowej strony palców u nóg przez kość piętową i w górę, po tylnej części ciała, przechodząc przez głowę i docierając do stacji końcowej, która znajduje się na przedniej krawędzi brwi [3]. Mobilizacja powięzi taśmy powierzchniowej tylnej polegała na jej uelastycznieniu także poprzez dobór pozycji komfortowej dla powięzi. W pracy na taśmie tylnej odpowiednia jest pozycja zgięciowa, która wzmacnia efekt rozluźnienia. Jedną spośród technik, którą wykorzystano do tej pracy, jest Figura 4
(zdj. 1A-B). Technika ta umożliwia terapeucie opracowanie całej taśmy anatomicznej powierzchniowej tylnej. Technika Figura 4,
umożliwia także torowanie prawidłowe wzorca ruchowego poprzez nadanie kierunku aktywności dzięki działaniu na trakcji. Praca na trakcji, w pozycji Figura 4, jest możliwa dzięki kontroli określonego wzorca ruchowego przez punkt kluczowy znajdujący się na głowie [4]. Aktywacja w sesji Watsu odbywa się głównie przez pracę na trakcji poprzez różne punkty kluczowe.  Zdjęcia 2A–B pokazują aktywację przez dwa punkty kluczowe, kończynę dolną i tułów w modyfikowanej technice „Rotacja Bliższej
Nogi”. W tej technice ruch jest prowadzony z nóg terapeuty i odbywa się w linii.  Istotą tej techniki jest zgięcie bioder z rotacją
w odcinku lędźwiowym. Za ten ruch  odpowiada ręka pod kolanem nogi bliższej pacjenta. Głowa jest podtrzymywana przez „trójkąt” stworzony przez prawą kończynę górną. Takie podtrzymanie głowy zapewnia jej przede wszystkim bezpieczeństwo, komfort oraz wprowadza trakcję przez potylicę, co umożliwia utrzymanie liniowości ciała pacjenta.

Brak rozdzielności ruchowej oraz działanie w synergistycznych globalnych wzorcach ruchowych jest kolejną charakterystyczną cechą opisującą aktywność chłopca. Jest to też typowy sposób poruszania się osób z mózgowym porażeniem dziecięcym [5]. Dlatego w sesjach Watsu wykorzystano także techniki budowane na dysocjacji. Były to np. ofiarowanie jednej nogi, ręka noga kołysanie, bliższa/dalsza noga rotacja, wieszak, które wprowadzają dysocjacje kończyna dolna – kończyna dolna, kończyna dolna – kończyna górna.

Ta grupa liczyła 19 technik oraz trzy pozycje.  Zdjęcia 3A–B przedstawiają technikę „Wieszak”.  Odbywa się ona w pozycji wertykalnej. Spionizowanie  pacjenta w tej technice pomaga w normalizacji napięcia, a praca na punktach kluczowych dodatkowo stwarza warunki do aktywizowania go w zbliżonym do normy wzorcu ruchowym. Dodatkowo wprowadzony jest stretching w linii diagonalnej.

Wiadomo, że rotacja także powoduje rozdzielność ruchową, dlatego sesje Kuby wzbogacone zostały o techniki Watsu budowane na rotacji. Była to najmniej liczna grupa – w sumie zastosowano 10 technik. Jest to grupa technik dość istotna w sesjach osób z mózgowym porażeniem dziecięcym, gdyż przez globalną rotację pomiędzy obręczami barkową i biodrową oraz zastosowanie opisanej już wyżej trakcji dochodzi do normalizacji napięcia posturalnego. Napięcie jest omawiane tutaj w kontekście napięcia posturalnego, gdyż ruchy wykonywane podczas technik Watsu są globalne i charakteryzują rozkład napięcia dla całych wzorców ruchowych, a nie dla poszczególnego mięśnia. Takim przykładem najbardziej skutecznej techniki zakwalifikowanej do tej grupy jest sekwencja technik: akordeon w rotacji (zdj. 4A–C), bliższa noga w rotacji i dalsza noga w rotacji.

Technikę Akordeon można podzielić na trzy fazy. W pierwszej fazie ruch z ciała terapeuty prowadzi do zgięcia bioder pacjenta z aktywnym wydechem, w drugiej fazie zauważalna jest rotacja w odcinku lędźwiowym, w trzeciej natomiast prowadzi się ciało pacjenta do otwarcia – wyprostu w stawach biodrowych. Cała technika odbywa się w linii prostej. Terapeuta, podobnie jak w opisanej wcześniej technice Rotacja Bliższej Nogi, powadzi ruch z nóg, przenosząc ciężar ciała na stopę z przodu i z tyłu.

Kinezyterapia – koncepcja NDT-Bobath wzbogacona o inne rodzaje pracy

Terapia w sali gimnastycznej była kontynuacją pracy w wodzie. Tutaj uzyskana normalizacja napięcia i zwiększenie zakresów ruchu w stawach zostały przełożone i wykorzystane do funkcji w środowisku, w którym działa siła grawitacji, czyli w otoczeniu, w którym normalnie żyje chłopiec. W terapii na lądzie wykorzystywano wspomaganie koncepcji NDT-Bobath, a także pracowano w kombinezonie Dunag. Koncepcja pracy w kombinezonie służyła jako pomoc w koncentrycznej pracy taśmy przedn...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy