Dołącz do czytelników
Brak wyników

Protokoły fizjoterapeutyczne

14 czerwca 2022

NR 136 (Maj 2022)

Pooperacyjne postępowanie fizjoterapeutyczne w leczeniu zespołu kanału nadgarstka

0 576

Zespół Kanału Nadgarstka (ZKN) należy do najczęstszych neuropatii w obrębie kończyny górnej. Poza najczęściej spotykaną nazwą — Zespół Kanału Nadgarstka, można spotkać się również z określeniem Cieśni Kanału Nadgarstka, czy często używanym skrótem CTS (z ang. Carpal Tunnel Syndrome).

Ogólne zasady postępowania we wczesnym okresie pooperacyjnym skupiają się w pierwszej kolejności na zwalczaniu bądź minimalizowaniu objawów bólowych, obrzęku, na terapii rany i blizny oraz zapobieganiu wystąpienia przykurczów lub sztywności stawów. Program usprawniania obejmuje [wg Boscheinen-Morrin i Conolly, 2001]:

  • edukację pacjenta;
  • postępowanie z raną;
  • zwalczanie bólu;
  • kontrolowanie obrzęku;
  • ćwiczenia – zarówno bierne, jak i czynne (mają na celu m.in.: utrzymanie ruchomości stawów oraz ślizgu ścięgien i nerwów, zwalczanie obrzęków, poprawę krążenia). Tempo wykonywania ćwiczeń bardzo ostrożne i wdrożone do programu (także domowego) tak wcześnie, jak jest to tylko możliwe;
  • postępowanie z blizną;
  • unieruchomienie;
  • zwalczanie nadmiernego uwrażliwienia tkanek;
  • ocenę i reedukację czucia;
  • ćwiczenia poślizgowe nerwów i ścięgien;
  • poprawę czynności funkcjonalnych;
  • wsparcie psychologiczne;
  • elewację kończyny (poprawa krążenia, zmniejszenie obrzęku, zmniejszenie bólu);
  • zimne okłady;
  • delikatny ucisk oraz masaż (również delikatny masaż podciśnieniowy);
  • ruch – jak najwcześniejsze, delikatne ćwiczenia bierne i/lub czynne. Zależnie od potrzeb i możliwości pacjenta zaleca się ćwiczenia: nadgarstka (wyprost, zgięcie, odwodzenie, przywodzenie), przedramienia (supinacja, pronacja), stawów MP i IP kciuka (wyprost, zgięcie), stawów palców II–V (zgięcie stawów MP z równoczesnym wyprostem stawów IP oraz wyprost stawów MP z równoczesnym zgięciem stawów IP), stawów MP palców II–V (przywodzenie, odwodzenia), stawu CMCP kciuka (przywodzenie, odwodzenie, zgięcie, wyprost) oraz opozycja kciuka względem pozostałych palców;
  • zabiegi fizykoterapeutyczne przyspieszające gojenie, odwrażliwiające (np.: magnetoterapia, TENS).

Wybrane sposoby postępowania usprawniającego pooperacyjnego

Postępowanie usprawniające pooperacyjne wg Boscheinen-Morrin i Conolly [2001]

1–2 dni po zabiegu:

  • zaopatrzenie rany z jej lekkim uciskiem;
  • unieruchomienie nadgarstka w pozycji neutralnej; 
  • ćwiczenia karku, barku i łokcia – podłużnego ślizgu nerwu pośrodkowego;
  • ćwiczenia kciuka i palców nieobjętych unieruchomieniem;

2–3 dni po zabiegu:

  • delikatne ćwiczenia czynne nadgarstka;
  • ćwiczenia poślizgowe nerwu pośrodkowego – jak w leczeniu zachowawczym, wykonywane delikatnie, co 2 godziny do uczucia dyskomfortu;
  • unikanie równoczesnego zginania nadgarstka i palców;

10 dni po zabiegu:

  • usunięcie szwów;
  • rozpoczęcie terapii blizny;
  • lekki masaż z użyciem oliwki lub kremu, wykonywany 4–6 x, jako część programu domowego;

2–3 tygodnie po zabiegu:

  • lekka aktywność dzienna (czynności cięższych należy unikać przez 2 lub 3 miesiące);

4–6 tygodni po zabiegu:

  • terapia uciskowa blizny (silikonowy żel utrzymywany przy pomocy elastycznego bandażu);

2–3 miesiące po zabiegu:

  • możliwość cięższej aktywności.

Postępowanie w przypadkach przeczulicy w okolicy blizny: żel silikonowy stosowany w okolicy blizny; opatrunek OpsiteFlexifix – stosowany na nadwrażliwy obszar oraz prądy TENS wokół danego obszaru.
Postępowanie w przypadkach bólu wyniosłości dłoniowych „Pillarpain”: ochronne opaski lub szyny nadgarstkowe, co łagodzi dyskomfort i zapewnia większą pewność użycia ręki. Powrót maksymalnej siły ścisku globalnego ręki może zająć kilka miesięcy.

Postępowanie usprawniające pooperacyjne wg Lyall i wsp. [2002]

bezpośrednio po zabiegu: opatrunek „bulky”, aparat dłoniowy;
3–5 dni po zabiegu:

  • aparat spoczynkowy: nadgarstek – 20–30º wyprostu, stawy śródręczno-paliczkowe palców – 70–90º zgięcia, stawy międzypaliczkowe – wyprost, kciuk – w pozycji spoczynkowej;
  • aparat nadgarstkowy nieobejmujący palców;

5–10 dni po zabiegu:

  • rozpoczęcie programu ćwiczeń – zgięcie grzbietowe nadgarstka;

10–13 dni po zabiegu:

  • ćwiczenia czynne zakresu ruchu (AROM);
  • włączenie do programu zgięcia dłoniowego nadgarstka;
  • zmniejszenie czasu używania aparatu;

14–21 dni po zabiegu:

  • koniec programu aparatowania;
  • delikatne ćwiczenia z oporem progresywnym („kitu terapeutycznego”);
  • wzmacnianie ręki;
  • symulacja pracy;

21–27 dni po zabiegu:

  • intensyfikacja ćwiczeń oporowych;
  • 20 minut symulacji pracy;

28–34 dni po zabiegu:

  • 40 minut symulacji pracy;

35 dni po zabiegu:

  • 60 minut symulacji pracy.

Postępowanie usprawniające pooperacyjne wg Clark i wsp. [1999]

1–14 dni:

  • unieruchomienie nadgarstka w pozycji neutralnej;
  • ćwiczenia czynne zakresu ruchu (AROM) wszystkich palców.

Dzień 15.:

  • usunięcie szwów;
  • ćwiczenia czynne zakresu ruchu (AROM) nadgarstka;
  • kontynuacja ćwiczeń czynnych zakresu ruchu wszystkich palców;
  • odczulanie – w razie konieczności;
  • rozpoczęcie terapii blizny.

Dzień 21.:

  • ćwiczenia wzmacniające.

Dzień 28.:

  • ocena czucia;
  • dalszy trening;
  • można rozpocząć ciężką pracę.

Postępowanie usprawniające pooperacyjne wg Donachy i Christian [2002] – dla pacjentów z ZKN leczonym operacyjnie, po zabiegu mastektomii i z obrzękiem limfatycznym)

1–10 dni:

  • lekko uciskający opatrunek, założony od dystalnej kresy dłoniowej, proksymalnie (zmieniany co 2–3 godziny);
  • utrzymanie kończyny górnej w elewacji (w czasie snu oraz w dzień pomiędzy ćwiczeniami);
  • ćwiczenia izometryczne wszystkich dużych grup mięśniowych chorej kończyny (zginaczy i prostowników – w kolejności: palców, nadgarstka, łokcia) dla zmniejszenia obrzęku (napięcie izometryczne – 3 sekundy, odpoczynek – 10 sekund, 3 sety po 6 powtórzeń, minimum 3 razy dziennie, w zależności od stanu i odczuć pacjenta);

10 dni–3 tygodni:

  • usunięcie szwów;
  • terapia blizny – delikatny masaż (olejek z witaminą E) – w celu zmiękczenia blizny i zmniejszenia zrostów;
  • rozpoczęcie ćwiczeń czynnych nadgarstka 
  • w granicach bezbólowych (10 powtórzeń w każdym kierunku, minimum 3 razy dziennie – zależnie od możliwości);
  • kontynuacja terapii uciskowej – kontrola obwodów;

3–6 tygodni:

  • ćwiczenia oporowe mięśni działających na nadgarstek z użyciem elastycznych gum Thera-Band (3 sety po 10 powtórzeń, 3 razy dziennie);
  • zmniejszenie terapii uciskowej do 2 godzin w ciągu dnia;

6 tygodni po operacji:

  • normalna aktywność niepowodująca bólu;
  • rozpoczęcie ćwiczeń zwiększających siłę ścisku globalnego ręki (3 sekundy napięcia, 10 sekund rozluźnienia, 3 sety po 10 powtórzeń, 3 razy dziennie);
  • po 5 dniach – zwiększenie czasu napięcia (10 sekund napięcia i 10 rozluźnienia);
  • kontynuacja wcześniejszego programu ćwiczeń i terapii uciskowej.

Postępowanie usprawniające pooperacyjne wg Milford [1982]

bezpośrednio po zabiegu:

  • delikatny opatrunek uciskowy i aparat dłoniowy;
  • czynne użycie ręki po zabiegu, najszybciej, jak tylko jest to możliwe (szczególna uwaga na pozycję ręki w czasie wykonywania czynności);

1 tydzień po zabiegu:

  • zmniejszenie opatrunku;
  • zalecane jest normalne używanie ręki;

10–14 dni po zabiegu:

  • usunięcie szwów;

14–21 dni po zabiegu:

  • usunięcie aparatu.

Zalecany harmonogram badań w przypadkach Zespołu Kanału Nadgarstka [wg Clark i wsp. 1999]:

Pierwsza wizyta lub wizyta przed operacją:

  • badanie czucia;
  • badanie zakresów ruchów;
  • manualne testowanie mięśni.

Leczenie pooperacyjne – powtarzanie testów co miesi...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy