Dołącz do czytelników
Brak wyników

Protokoły fizjoterapeutyczne

23 sierpnia 2022

NR 138 (Lipiec 2022)

Problemy bólowe okolicy biodra

0 487

W artykule znajdą się odpowiedzi na pytania:
1. Dlaczego dobra kondycja stawu biodrowego jest tak istotna?
2. Czym jest konfl ikt panewkowo-udowy i jakie daje objawy?
3. Jak istotne dla ogólnej kondycji biodra są zginacze stawu biodrowego?
4. Jakie są popularne objawy występujące u pacjentów, przypominające bóle stawu biodrowego?
5. Jakie są skuteczne techniki pracy ze stawem biodrowym?

Dlaczego dobra kondycja stawu biodrowego jest tak istotna?

Staw biodrowy jest jednym z największych stawów w ciele człowieka. To połączenie stawowe jest łącznikiem między tułowiem a kończynami dolnymi. Głowa kości udowej mocno i stabilnie osadzona w panewce pozwala przyjąć i przenieść spore obciążenia nie tylko osiowe, lecz także działające na biodro pod różnymi kątami. Mimo stabilności staw biodrowy jest także stawem mobilnym, a właściwie powinien nim być.
Warto zatrzymać się na chwilkę przy samej ruchomości, którą niestety w związku z prowadzonym stylem życia i specyfiką pracy człowiek znacznie ogranicza. Dzieje się tak dlatego, że ludzie większość dnia spędzają w pozycji siedzącej. Praca przy komputerze, długie godziny w podróży – tego zdecydowanie nie lubi staw biodrowy, podobnie jak pozostałe segmenty ludzkiego ciała. Niestety takiej ilości bezruchu nie można klasyfikować jako odpoczynku. Należy pamiętać, że struktury ciała człowieka potrzebują kompresji, dekompresji, okresowego wzrostu ciśnienia oraz temperatury, a także innych sił, które w pozytywny sposób będą wpływać na ich odżywienie.
Po przeczytaniu tego krótkiego wstępu odpowiedź na pytanie, dlaczego dobra kondycja stawu biodrowego jest aż tak istotna, nasuwa się sama! Jest to nieustannie pracująca, olbrzymia część ludzkiego ciała, więc dysfunkcja czy też restrykcja tego obszaru w myśl teorii sieci naczyń połączonych będzie wpływać na biomechanikę całego organizmu.
Wracając do samej ruchomości, można zaryzykować stwierdzenie, że zdecydowana większość pacjentów będzie mieć problem w okolicy biodra, ponieważ jest ono zablokowane w pozycji zgięcia. To sytuacja związana z brakiem równowagi napięciowej między zginaczami a prostownikami biodra, kiedy sama miednica zaczyna ustawiać się w nieprawidłowy sposób w przodopochyleniu. Dochodzi do dysbalansu napięciowego, który może stanowić problem, a dokładniej – przyczynę bólu biodra. O samych zginaczach stawu biodrowego będzie mowa szerzej w kolejnych akapitach.
Co z ruchami rotacyjnymi, wyprostem oraz obwodzeniem? Niestety, to kolejne deficyty dotyczące ruchomości biodra. Trzeba pamiętać, że praca stawu biodrowego jedynie w płaszczyźnie strzałkowej nie zagwarantuje dobrej ruchomości w trakcie wykonywania różnego rodzaju czynności, np. jazdy na nartach, podczas której nieustannie zachodzi ruch rotacyjny biodra, czy sportów zespołowych, np. koszykówki i siatkówki, gdy dochodzi do szybkich zmian kierunku biegu. Brak wyżej wymienionych ruchów takich jak wyprost czy ruchy rotacyjne będzie w negatywny sposób wpływać na kręgosłup lędźwiowy oraz staw kolanowy.
Diagnozując pacjenta, warto więc pamiętać o prostych, ale dających wiele informacji testach ruchomości w formie zarówno czynnej, jak i biernej, tej wykonywanej przez terapeutów. Można wówczas łatwo stwierdzić, który rodzaj ruchu jest zaburzony, co pozwoli szybko wdrożyć odpowiednie działania, a także stwierdzić, czy segmenty ciała pacjenta położone poniżej lub powyżej stawu biodrowego, będące w dysfunkcji, nie są objęte dysfunkcjami wtórnymi, mającymi swój początek w okolicy stawu biodrowego.
 

Zdj. 1. Badanie rotacji wewnętrznej w pozycji leżenia przodem. Jest to badanie mające na celu określenie jakości oraz stopnia rotacji wewnętrznej stawu biodrowego. Za pomocą tego testu można w prosty sposób ocenić elastyczność biodra. W trakcie tego testu pacjent może zgłaszać ból w okolicy pachwiny lub przedniej części stawu biodrowego, a terapeuta – poczuć opór w trakcie wykonywania ruchu

 

Zdj. 2. Badanie rotacji zewnętrznej w pozycji leżenia tyłem. Jest to kolejny prosty test, którym można sprawdzić elastyczność stawu biodrowego. W jego trakcie pacjent może zgłaszać ból w okolicy pośladka

 

Zdj. 3. Test mający na celu określenie zgięcia biodra z jednoczesnym przywiedzeniem. W trakcie testu pacjent może zgłaszać ból pachwiny lub przedniej części stawu biodrowego. Pozytywny wynik tego testu może świadczyć o nadmiernym napięciu zginaczy stawu biodrowego lub o konflikcie panewkowo- -udowym


Czym jest konflikt panewkowo-udowy i jakie daje objawy?

Czy ból biodra to zawsze konflikt panewkowo- -udowy? Jakie daje objawy i jak go zdiagnozować? Czy ból tej okolicy może mieć jedynie przyczynę strukturalną? Czy pod pojęciem „ból biodra” jest przestrzeń na to, by twierdzić inaczej?
Dysfunkcja czy też ból samego biodra nie zawsze będzie się wiązać z konfliktem panewkowo-udowym. Oczywiście to jasne. W pierwszym akapicie artykułu była mowa o tym, że przyczyną bólu biodra może być prosty dysbalans napięciowy oraz deficyty poszczególnych ruchów. Warto jednak wiedzieć, czym jest konflikt panewkowo-udowy, jakie daje objawy i jak go diagnozować.
Konflikt panewkowo-udowy (hip impingement lub femoroacetabular impingement – FAI) jest jedną z popularniejszych dysfunkcji tego obszaru, którą można zdiagnozować dzięki badaniu RTG lub rezonansowi magnetycznemu i która nie jest dysfunkcją zarezerwowaną dla żadnej kategorii wiekowej. Co należy przez to rozumieć? Konflikt panewkowo-udowy to zmiana, którą diagnozuje się zarówno u osób dojrzałych, jak i u młodych sportowców.
Co musi przedstawić zdjęcie RTG lub rezonans magnetyczny, by lekarz stwierdził konflikt panewkowo- udowy? Osteofity. Są to zmiany widoczne w obszarze kości, wynikające z przeciążeń danego segmentu. Jest to swego rodzaju forma adaptacji danego segmentu. Osteofity obserwuje się także w badaniach obrazowych kręgosłupa, np. lędźwiowego, lub innego segmentu ciała.
Jaki jest mechanizm powstawania osteofitów? Siły działające na dany segment zmuszają układ szkieletowy do zwiększenia jego powierzchni, czyli nadbudowy kostnej. Należy jednak pamiętać, że będą to siły przekraczające zdolności adaptacyjne danego segmentu. W przypadku konfliktu panewkowo-udowego uważa się to za przyczynę bólu.
W jakich miejscach można zaobserwować osteofity, inaczej dzioby kostne? Tuż na krawędziach panewki stawu biodrowego (mowa wtedy o konflikcie typu Pincer) lub w okolicy szyjki głowy kości udowej (konflikt typu Cam). Częstą diagnozą wśród pacjentów jest jednoczesny konflikt typu Pincer oraz Cam. Przez wszystkich niechciane narośla kostne zaczynają podczas ruchu uszkadzać obrąbek stawowy, co uważa się za przyczynę bólu. Obrąbek stawowy jest strukturą niejako pogłębiającą panewkę stawu biodrowego. Z czasem pacjentowi zaczyna dokuczać charakterystyczny, kłujący ból.
Jakie więc dokładnie objawy będzie zgłaszał pacjent przy konflikcie panewkowo-udowym? Będzie to ból przedniej części stawu biodrowego. Może dotyczyć także pachwiny. Ból wynikający z FAI to także ból bocznej części biodra, ból okolicy pośladka, a także ból rzutowany do okolic kręgosłupa lędźwiowego czy też stawu kolanowego.

Fizjoterapeuta już w trakcie pierwszej wizyty może przeprowadzić dwa proste testy – test FABER oraz test FADDIR.
Oczywiście diagnostyka stawu biodrowego nie powinna się opierać wyłącznie na jednym badaniu lub na samych testach. Biorąc pod uwagę, że osteofity występują w różnych częściach ciała, pojawia się zasadnicze pytanie o ich przyczynowość. Czy aby na pewno wyrośla kostne będą przyczyną dolegliwości bólowych pacjenta? Czy działania artroskopowe polegające na spiłowaniu osteofitów to dobre rozwiązanie problemu? Jeśli wiadomo, że proces powstawania osteofitów wymaga czasu, to warto się zastanowić, dlaczego u sportowca uprawiającego daną dyscyplinę intensywnie przez 20 lat dopiero po takim czasie pojawił się ból biodra. Dlaczego nie pojawił się on wcześniej? Na te kilka pytań każdy powinien odpowiedzieć sobie sam.
Czy wynik badania obrazowego zawsze będzie nakierowywał na słuszne rozwiązanie problemu? W opinii autora niniejszego artykułu zawsze warto zacząć od mniej radykalnych rozwiązań, a więc od terapii manualnej i treningu ukierunkowanego na poprawę ruchomości stawu biodrowego oraz pozostałych segmentów ciała pacjenta. Wyczerpanie różnego typu technik fizjoterapeutycznych i brak jakiejkolwiek poprawy może sugerować, że będzie potrzebny zabieg artroskopowy, po którym i takczeka pacjenta intensywny proces rehabilitacji w celu powrotu do sprawności oraz wybranej aktywności fizycznej.
 

Zdj. 4. Test FADDIR. Polega na wykonaniu lekkiego odwiedzenia, zgięcia i rotacji wewnętrznej. W trakcie wykonywania tego testu pacjent może poczuć kłujący ból w obszarze stawu biodrowego

 

Zdj. 5. Test FABER. Test przypominający test Patrica. Ręce terapeuty mogą być ułożone na przeciwległym kolcu biodrowym przednim górnym i kolanie nogi testowanej lub na kolanie nogi testowanej oraz podudziu. W trakcie tego testu pacjent może poczuć kłujący ból w okolicy biodra


Zginacze stawu biodrowego a ich nadmierne napięcie i ciekawe zależności

W kwestii bólu biodra zginacze stawu biodrowego odgrywają niesamowicie istotną rolę. Nadmiernie napięte zginacze wyhamowują prostowniki stawu biodrowego, ustawiają miednicę w nieprawidłowy sposób w przodopochyleniu, niejako zmuszają kręgosłup lędźwiowy do pogłębienia lordozy lędźwiowej, negatywnie wpływają na jelito grube oraz duże naczynia w obszarze dołów biodrowych, wyhamowują mięśnie brzucha oraz mięśnie pośladkowe.
O jakich mięśniach trzeba i warto wspomnieć? Warto zatrzymać się przy mięśniu biodrowo-lędźwiowym, mięśniu prostym uda, naprężaczu powięzi szerokiej oraz mięśniu kraw...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy