Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

9 stycznia 2018

NR 61 (Maj 2015)

Rehabilitacja po operacyjnym leczeniu łąkotki stawu kolanowego

0 409

Łąkotki stawu kolanowego to dwie włóknisto-chrzęstne struktury, których zadaniem jest pogłębienie i wypełnienie powierzchni stawowej. Charakteryzują się półksiężycowatym kształtem. Obrażenia łąkotek stawu kolanowego występują zazwyczaj u młodych ludzi uprawiających sport. U osób starszych, u których struktura łąkotek jest zazwyczaj osłabiona, do ich uszkodzenia może dojść nawet podczas codziennych czynności, np. przysiadu.

W jednym stawie kolanowym znajdują się dwie łąkotki – boczna oraz przyśrodkowa. Obie są silnie przytwierdzone (zrośnięte) do górnej powierzchni stawowej kości piszczelowej, częściowo są także zrośnięte z torebką stawową. Łąkotki dzielą staw kolanowy na dwie części, a raczej na dwa piętra: górne – utworzone pomiędzy łąkotkami a kością udową, w którym zachodzą ruchy zginania i prostowania kolana – oraz dolne, w którym zachodzą ruchy rotacyjne podudzia. Biorąc pod uwagę mechanikę oraz fizjologię całego stawu kolanowego, funkcje łąkotek są następujące:

  • amortyzacja i zmniejszenie sił nacisku na powierzchnie kostne stawu kolanowego,
  • zmniejszenie tarcia powierzchni stawowych kolana,
  • poprawa zborności stawu,
  • rozprowadzanie mazi stawowej,
  • odżywianie chrząstek powierzchni stawowych,
  • ograniczenie maksymalnego zgięcia oraz wyprostu kolana,
  • zapobieganie wpuklenia się błony maziowej do wewnątrz stawu.

Charakterystyka urazu

Do typowych objawów oraz dolegliwości towarzyszących uszkodzeniu łąkotek należą: słyszalne i wyczuwalne chrupnięcie (trzask) w kolanie pojawiające się podczas urazu, równoczesny ostry i silny ból kolana, uczucie niestabilności (niepewność) kolana, bolesność ruchowa, niemożność pełnego wyprostu kolana, utykanie. Po kilku godzinach po urazie kolano staje się cieplejsze, pojawia się obrzęk i krwiak wewnątrz stawu. Uszkodzeniu łąkotek często towarzyszy uszkodzenie więzadeł stawu kolanowego. Istnieje bardzo wiele podziałów i typów uszkodzeń łąkotek. Najczęstszym typem urazu jest rozerwanie podłużne łąkotki.

Badanie kliniczne

Rozpoznanie uszkodzenia łąkotki, mimo – wydawałoby się – łatwego zadania, nadal nastręcza dużych trudności. Standardowo badanie stawu kolanowego powinno obejmować starannie zebrany wywiad, ortopedyczne badanie kliniczne obejmujące specyficzne testy łąkotkowe oraz badania dodatkowe:

  1. Test Apley’a dystrakcyjno-kompresyjny jest najczęściej stosowany spośród testów na badanie łąkotki. Polega na rotacji podudzia przy zgiętym kolanie u pacjenta leżącego na brzuchu w dwóch wariantach – z dociskiem, a następnie odciągnięciem powierzchni stawowych przez badającego. Ból podczas rotacji zewnętrznej świadczy o uszkodzeniu łąkotki przyśrodkowej, a w rotacji wewnętrznej o uszkodzeniu łąkotki bocznej.
  2. Test Payra to „siad turecki” pacjenta z dociskaniem dłonią od góry na kolano, pojawienie się bólu po przyśrodkowej stronie kolana świadczy o uszkodzeniu łąkotki przyśrodkowej.
  3. Test „kaczego chodu” polega na spacerze w głębokim przysiadzie, gdzie pięty prawie dotykają z tyłu pośladków. W sytuacji uszkodzenia łąkotek już samo przyjęcie pozycji bywa bolesne (chrupnięcie wywołane zakleszczeniem uszkodzonej łąkotki). Ból pojawia się w końcowej fazie przysiadu lub podczas prostowania nóg (wstawanie z przysiadu).
  4. Artroskopia stawu kolanowego jest najbardziej przydatna spośród badań dodatkowych (obrazowych). Stała się obecnie podstawową metodą rozpoznawania wewnątrzstawowych uszkodzeń stawu kolanowego. Badanie to dzięki specjalnym przyrządom optycznym (mikroskopijna kamera) wprowadzanym do środka stawu umożliwia bezpośrednie oglądanie elementów anatomicznych wewnątrz stawu.

Operacje łąkotek

Kolejnym po diagnostyce etapem leczenia uszkodzonych łąkotek jest wybór przez lekarza ortopedę odpowiedniej metody leczenia. Wyróżnia się dwa sposoby leczenia: zachowawcze, tzw. nieoperacyjne, stosowane w sytuacji, gdy istnieje możliwość wygojenia się łąkotki, oraz leczenie operacyjne. Niestety, większość rodzajów uszkodzeń łąkotki wyklucza możliwości jej naturalnego wygojenia się, w takich sytuacjach pozostaje leczenie operacyjne (chirurgiczne).

Wybór metody leczenia chirurgicznego uszkodzonych łąkotek uzależniony jest od wielu czynników:

  • typu i lokalizacji uszkodzenia,
  • rozmiaru (stopnia) urazu,
  • dodatkowych uszkodzeń,
  • stabilności stawu,
  • czynników indywidualnych pacjenta: wiek, poziom aktywności fizycznej, objawy kliniczne i inne.

Obecnie większość zabiegów chirurgicznych kolana przeprowadza się miniinwazyjną metodą artroskopową. Do najczęściej wykonywanych zabiegów w przypadku operacji łąkotek należą:

  • usunięcie łąkotki – tzw. resekcja łąkotki (meniscectomia),
  • zeszycie (naprawa) łąkotki,
  • zabiegi odtwórcze (protezy łąkotki, przeszczepy itp.).

Usunięcie łąkotki (meniscectomia)

Meniscektomia polega na całkowitym lub częściowym usunięciu łąkotki. Lepsze rezultaty pooperacyjne uzyskuje się w przypadku usunięcia tylko części uszkodzonej łąkotki, czyli w resekcji subtotalnej. Ponad 60% pacjentów po operacji częściowego usunięcia łąkotki odzyskuje pełną sprawność stawu kolanowego. Niestety, u większości pacjentów zarówno po operacji całkowitego, jak i częściowego usunięcia łąkotki dolegliwości bólowe utrzymują się przez pewien czas po zabiegu i powracają ponownie w przyszłości na skutek przyspieszonego zwyrodnienia stawu.

Zeszycie (naprawa) łąkotki

Jeżeli jest to możliwe (tylko w niektórych typach uszkodzenia), należy zszyć miejsce uszkodzenia łąkotki. Wiąże się to z pewną niedogodnością dla pacjenta, mianowicie z długim okresem unieruchomienia (nawet 4–6 tygodni). Zabieg szycia łąkotki wykonywany jest bardzo często przy dodatkowym uszkodzeniu więzadeł krzyżowych przednich (często oznaczanych skrótem ACL (łac. anterior cruciate ligament).

Operacje odtwórcze

Jak już podkreślono wcześniej, funkcje łąkotek są bardzo ważne dla prawidłowego funkcjonowania stawu kolanowego. Dlatego u pacjentów po całkowitym usunięciu łąkotki stosuje się przeszczepy łąkotek od innej osoby (dawcy) lub przeszczepy z więzadła rzepki i ścięgna mięśnia czworogłowego. Zabiegi tego typu wykonuje się zazwyczaj u osób młodych po rozległej lub całkowitej meniscektomii oraz u osób z uszkodzonym dodatkowo więzadłem krzyżowym przednim (ACL). Proteza wprowadzana w miejsce usuniętej łąkotki wykonana jest zazwyczaj z kolagenu oraz włóknika, co pozwala żywym komórkom i naczyniom pacjenta wniknąć do jej wnętrza oraz stopniowo modelować kształt protezy, upodabniając w efekcie jej strukturę oraz kształt do naturalnej łąkotki.

Rehabilitacja pooperacyjna

Postępowanie usprawniające po operacji łąkotki obejmuje dwa główne etapy rehabilitacji – wczesny okres pooperacyjny związany z rehabilitacją w warunkach szpitalnych i okres późny związany z rehabilitacją w warunkach domowych lub w razie potrzeby w przychodni albo gabinecie rehabilitacji. Program usprawniania jest zróżnicowany i uzależniony głównie od rodzaju i stopnia uszkodzenia stawu oraz rodzaju wykonanego zabiegu operacyjnego. Najszybciej powraca się do pełnej aktywności fizycznej po zamkniętej meniscektomii (3–4 tygodnie od zabiegu), natomiast najdłużej po zeszyciu łąkotki (3–5 miesięcy). Obecnie dąży się do maksymalnego skrócenia czasu unieruchomienia stawu. Duży wpływ na szybki powrót do aktywności po operacji ma wdrożenie rehabilitacji jeszcze przed operacją. Celem rehabilitacji po operacyjnym leczeniu łąkotek stawu kolanowego jest:

  • przywrócenie (utrzymanie) pełnego zakresu ruchu stawu...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy