Dołącz do czytelników
Brak wyników

Reoambulator jako element nowoczesnej reedukacji chodu

Artykuły z czasopisma | 6 września 2012 | NR 31
30

Udary, uszkodzenia rdzenia kręgowego oraz inne schorzenia mogą prowadzić do utraty lub zaburzenia funkcji lokomocyjnej kończyn dolnych. Ze względu na częstość występowania oraz dotkliwość deficytów w tym zakresie, ponowna nauka (reedukacja) chodu doczekała się wachlarza metod (tab. 1), wykorzystywanych urządzeń rehabilitacyjnych oraz zaopatrzenia rehabilitacyjnego.

Rehabilitacja chodu z wykorzystaniem robotów rehabilitacyjnych dynamicznie się rozwinęła w ciągu ostatniej dekady. Roboty rehabilitacyjne mogą zapewnić:

POLECAMY

  • automatyzację procesu terapeutycznego i diagnostycznego,
  • powtarzalne wspomagane ćwiczenia z wykorzystaniem systemów dynamicznego odciążenia, również u pacjentów w stanie ciężkim, u których wczesna reedukacja chodu innymi metodami nie byłaby możliwa,
  • torowanie ruchu chodu fizjologicznego lub zbliżonego do fizjologicznego (uwzględniającego ograniczenia pacjenta),
  • monitorowanie w czasie rzeczywistym liczby i jakości wykonywanych zadań oraz postępów pacjenta w ramach kolejnych sesji terapeutycznych, w tym z wykorzystaniem systemów analizy chodu, co pozwala na uniknięcie dodatkowych badań oraz zwiększa obiektywność oceny wyników terapii,
  • dobór parametrów terapii oraz ich korektę w miarę postępów,
  • biofeedback (np. z wykorzystaniem virtual reality) zapewniający zwiększoną motywację pacjenta,
  • bezpieczeństwo użytkownika i obsługi, w tym np. w przypadku zasłabnięcia pacjenta.

Problemy, które dotyczą robotyki, mogą stanowić przede wszystkim:

  • nie do końca poznane mechanizmy procesu samozdrowienia oraz plastyczności mózgu i ich efekty, szczególnie w przypadku tzw. ćwiczeń powtarzalnych (repetitive exercises),
  • kwestie dynamiki reakcji robotów rehabilitacyjnych na zamiar pacjenta oraz zmiany natężenia jego wysiłku wkładanego w każdy ruch – zmiany ukierunkowane na umożliwienie współdziałania robota z zamiarem pacjenta, jak w egzoszkieletach (bio-cooperative control concept),
  • niewystarczająca liczba wiarygodnych i powtarzalnych badań klinicznych na dużych grupach pacjentów, szczególnie w zakresie terapii łączących różne metody, co zmniejsza ich znaczenie przy zastosowaniu paradygmatu medycyny opartej na faktach (evidence based medicine – EBM),
  • potencjalna potrzeba opracowania nowych, czulszych i skomputeryzowanych narzędzi diagnostycznych dedykowanych pacjentom usprawnianym z wykorzystaniem robotów rehabilitacyjnych.

Powoduje to, że robotyka rehabilitacyjna niesłusznie jest uważana za terapię przyszłości, choć jej rozwiązania są dostępne już obecnie. Robot rehabilitacyjny pod nadzorem jednego przeszkolonego terapeuty jest w stanie zapewnić reedukację chodu, która realizowana metodami „tradycyjnymi” wymaga zaangażowania nawet do kilku fizjoterapeutów, jest czasochłonna i ograniczona siłą oraz zmęczeniem terapeutów. Dotychczasowe badania wskazują, że w części przypadków (np. w rehabilitacji poudarowej) wykorzystanie robotów rehabilitacyjnych, szczególnie jako uzupełniająca metoda usprawniania w deficytach chodu, może być efektywniejsze oraz przynosić szybszą poprawę w porównaniu z metodami tradycyjnymi. Na polskim rynku dostępny jest już robot rehabilitacyjny do reedukacji chodu: Lokomat Pro szwajcarskiej firmy Hocoma oraz zapowiadany od bieżącego roku ReoAmbulator izraelskiej firmy Motorika. Porównanie ich podstawowych możliwości zawiera tabela I. Należy jednak zaznaczyć, że szeroka oferta wyposażenia opcjonalnego opisywanych modeli umożliwia konfigurowanie ich wyposażenia w zależności od potrzeb oraz możliwości użytkownika.

Tab. 1. Podejścia do reedukacji chodu w rehabilitacji poudarowej według Beldy-Lois i wsp.
Podejście tradycyjne Podejście integracyjne Podejście mieszane
(bottom-up) (top-down) odpowiednio dobrana kombinacja oddziaływań daje lepsze rezultaty niż oddziaływanie tylko jedną metodą
Oddziaływanie na kończyny (lub inne części ciała na tzw. obwodzie) w celu pobudzenia plastyczności Stymulacja plastyczności mózgu kieruje powrotem funkcji
  • metody neurofizjologiczne: leczenie neurorozwojowe (neurodevelopmental treatment bobath – NDT-Bobath), torowanie nerwowo-mięśniowe (prorioceptive neuromuscular facilitation – PNF) i inne
  • uczenie motoryczne (integracja sensoryczna i inne)
  • roboty rehabilitacyjne
  • funkcjonalna stymulacja elektryczna (FES)
  • nieinwazyjne interfejsy mózg – komputer (brain-computer interface – BCI)
indywidualny, zorientowany na pacjenta dobór elementów z podejścia tradycyjnego oraz podejścia integracyjnego
we wszystkich podejściach: interakcja z procesem samozdrowienia (spontaneous recovery)

Źródło: Belda-Lois J.M., Mena-del Horno S., Bermejo-Bosch I. i wsp. Rehabilitation of gait after stroke: a review towards a top-down approach. J Neuroeng Rehabil 2011; 8, s. 66.

 

Ograniczenia prezentowanych rozwiązań, które trzeba mieć na uwadze, planując wykorzystanie robotów rehabilitacyjnych w terapii neurologicznej, stanowią przede wszystkim:

  • bardzo wysoka cena,
  • znaczne rozmiary,
  • terapia w miejscu,
  • brak możliwości ćwiczenia chodu po schodach,
  • konieczność przeszkolenia personelu medycznego oraz czas potrzebny na nabycie przez ten personel odpowiedniego doświadczenia w posługiwaniu się zupełnie nowym rodzajem sprzętu rehabilitacyjnego.
Tab. 2. Porównanie zasadniczych parametrów robotów rehabilitacyjnych Lokomat Pro oraz ReoAmbulator (dane producentów)
Parametr Lokomat Pro (obecnie wersja 6) ReoAmbulator
zasada działania zewnętrzny, sterowany komputerowo szkielet kierujący pracą kończyn dolnych (kolano, biodro) pacjenta poddawanego terapii
wymiary*
  • długość z rampą: 330–400 cm (w zależności od typu bieżni)
  • szerokość: 185 cm
  • wysokość: 259–279 cm (w zależności od wyposażenia)
  • długość z rampą: 236 cm
  • szerokość: 122–223 cm (w zależności od położenia elementów roboczych)
  • wysokość: 183–259 cm
waga urządzenia 1100 kg 794 kg
maksymalna waga pacjenta 135 kg 136 kg, automatyczny pomiar wagi pacjenta, automatyczny pomiar obciążenia każdej z kończyn dolny
maksymalny wzrost pacjenta
  • ok. 200–205 cm
  • długość kości udowej od krętarza większego do szpary stawu kolanowego: 350–470 mm Zestaw akcesoriów dziecięcych: orteza pediatryczna, kamizelki, akcesoria
  • długość kości udowej od krętarza większego do szpary stawu kolanowego: 210–350 mm
ok. 120–210 cm z dodatkowym modułem pediatrycznym
zakres regulacji prędkości chodu 1–3,2 km/h (Lokomat), 0–5 km/h (bieżnia) b.d.
system odciążenia
  • ręcznie: zestaw obciążników (5–80 kg co 5 kg)
  • automatycznie: system LOKOLIFT
  • automatycznie 0–80 kg, możliwość zmiany na każdym etapie ćwiczeń
nne elementy wyposażenia
  • bieżnia (2 rodzaje, m.in. pas listwowy)
  • poręcze regulowane na szerokość i wysokość,
  • rampa podjazdowa dla wózków,
  • kamizelki,
  • akcesoria,
  • system siedzisk dla terapeuty,
  • monitory i komputer PC,
  • wyłączniki bezpieczeństwa: automatyczne i grzybkowe
  • narzędzie do analizy chodu Lokocontrol
  • bieżnia zintegrowana
  • oddzielne poręcze do wjeżdżania oraz do ćwiczeń
  • rampa podjazdowa dla wózków
  • wyłączniki bezpieczeństwa (automatyczne),
  • różne rodzaje kamizelek i uprzęży,
  • monitor z ekranem dotykowym i konfigurowalnym graficznym interfejsem operatora (graphical user interface – GUI),
  • pilot zdalnego sterowania
  • narzędzia do sterowania i analizy chodu ReoAmbulator Basic Package oraz Patient Reports
biofeedback
  • biofeedback wizualny (VR) dla dorosłych
  • biofeedback wizualny (VR) dla dzieci
  • biofeedback wizualny (VR) dla dorosłych

*Wymagania na parametry pomieszczenia należy każdorazowo ustalić z dostawcą, gdyż zależą m.in. od zamawianego wyposażenia; b.d. – brak danych

 PODSUMOWANIE

Reedukacja chodu j...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy