Dołącz do czytelników
Brak wyników

Spór o działanie pola magnetycznego Czy naprawdę nie ma żadnych przeciwwskazań?

Artykuły z czasopisma | 7 listopada 2015 | NR 66
15

Pole magnetyczne niskiej częstotliwości stosuje się w terapii od ponad 20 lat. Dzięki postępowi w nauce i technice można skutecznie wykorzystywać tę formę energii fizycznej w medycynie, a magnetoterapia stała się istotnym elementem uzupełniającym leczenie wielu poważnych schorzeń. 

W poprzednim artykule dotyczącym działania pola magnetycznego przedstawiono pokrótce historię tego działu fizykoterapii oraz jego ogólne działanie. 

POLECAMY

W niniejszym poruszona zostanie kwestia, która nie jest jeszcze ostatecznie rozstrzygnięta, a mianowicie, czy działanie pola magnetycznego na organizm niesie ze sobą tylko pozytywne skutki i czy możliwe jest, aby był to tak „cudowny” zabieg bez przeciwwskazań do jego stosowania? 

Działanie pola magnetycznego, nawet tego o wysokich wartościach, jest nieodczuwalne dla człowieka. Jakże często w swojej pracy fizjoterapeuci spotykają się z pytaniami ze strony pacjentów poddawanych zabiegom z użyciem pola magnetycznego, czy na pewno włączył pan/pani urządzenie, bo jak nic nie czuję. Nieodczuwalne, ale jednak towarzyszy przez cały czas – pole elektromagnetyczne jest związane z życiem na ziemi i wpływa na organizmy żywe. Generują je także urządzenia towarzyszące człowiekowi nieomal w każdym miejscu. Szczególną uwagę należy zwrócić na telefony komórkowe, z których korzystanie w ostatnich latach zupełnie zdominowało życie. Ta kwestia zostanie poruszona pod koniec tego opracowania.

W magnetoterapii stosuje się zmienne pole magnetyczne niskiej częstotliwości do 100 Hz, indukcji pola – do 30 mT o różnym kształcie impulsu pola, który może być generowany w wersji bipolarnej i unipolarnej [1]. Jednak należy pamiętać, że parametry te dotyczą pacjentów poddawanych terapii, a więc osób wystawianych na ekspozycję polem magnetycznym w określonym czasie i o ściśle ustalonych parametrach.

Wpływ pola magnetycznego na personel medyczny

Inaczej sprawa wygląda, gdy chodzi o personel medyczny obsługujący aparaty do magnetoterapii. Tutaj przepisy i normy dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy określają możliwości oraz czas przebywania w polu elektromagnetycznym w zakresie 0–300 Hz. Ocena ta zależy od wartości skutecznej natężenia pola elektrycznego i magnetycznego działającego na pracownika. Ze względu na oddziaływanie pola magnetycznego wyróżnia się następujące strefy: 

  • bezpieczną, w której przebywanie pracowników nie podlega żadnym ograniczeniom;
  • ochronną, w której przebywanie dozwolone jest pod warunkiem skracania czasu ekspozycji lub zastosowania odzieży ochronnej. Strefa ta jest podzielona w zależności od natężenia pola na:

• pośrednią (66–200 A/m) – przebywanie pracowników jest dozwolone w ciągu jednej zmiany roboczej,
• zagrożenia (200–2000 A/m) – w tej strefie maksymalny czas przebywania uzależniony jest od wartości natężenia pola magnetycznego i według przepisów, w zakresie częstotliwości 0,5–50 Hz nie może przekraczać wartości określanej w przepisach jako doza dopuszczalna pola magnetycznego: Ddh(f) = H2h (będąca iloczynem kwadratu natężenia pola i czasu przebywania), która wynosi 0,32 (kA/m)2. Maksymalny czas przebywania w tej strefie nie może przekraczać 8 godzin,
• niebezpieczną (powyżej 2000 A/m) – przebywanie pracowników w tej strefie jest zabronione [2]

Jeśli stanowisko pracy znajduje się w jednej ze stref ochronnych, wówczas warunki ekspozycji powinny być okresowo kontrolowane, wraz z jednoczesnym wymogiem okresowych, specjalistycznych badań lekarskich i wymogiem szkoleń dla pracowników w zakresie bezpieczeństwa pracy w polach elektromagnetycznych [3].

Jednocześnie, zgodnie z obowiązującymi w Polsce od 1996 r. przepisami, kobiety nie powinny być zatrudniane w zasięgu pól elektromagnetycznych o natężeniach przekraczających wartości dla strefy bezpiecznej [4]. Zabroniona jest również ekspozycja pracowników młodocianych na pola magnetostatyczne powyżej 3,75 mT.

Ze względu na ciągłe oddziaływanie pola magnetycznego na otoczenie w trakcie magnetoterapii należy pamiętać o bezwzględnym przestrzeganiu przepisów oraz ocenie i analizie ewentualnej szkodliwości.

Wymogi bezpieczeństwa

Wymogi bezpieczeństwa odnoszące się do zastosowania pól magnetycznych w medycynie podzielić można na cztery grupy:

  • zabezpieczenie pacjenta i obsługi przed porażeniem prądem sieciowym, 
  • zabezpieczenie osób, które obsługują aparaturę do magnetoterapii przed szkodliwym działaniem pola magnetycznego,
  • przeciwwskazania do stosowania pól magnetycznych w określonych jednostkach chorobowych,
  • względne przeciwwskazania wynikające z możliwości pojawienia się działań ubocznych [5].

Pierwsza grupa nie podlega dyskusji. Sprzęt stosowany w terapii musi być bezpieczny i sprawny. Dotyczy to nie tylko stosowania pól magnetycznych, ale jest podstawową zasadą BHP.

Personel medyczny, który obsługuje generatory pola magnetycznego, stanowi grupę podwyższonego ryzyka, ponieważ czas, w którym przebywają oni w zasięgu oddziaływania pola magnetycznego, jest znacznie dłuższy niż ten, w którym pacjenci poddawani są terapii. Dotyczy to przede wszystkim fizjoterapeutów i lekarzy. Co prawda nie towarzyszą oni pacjentom w trakcie trwania całego zabiegu magnetoterapeutycznego, ale często gabinety wyposażone są w kilka aplikatorów i mogą one być włączone jednocześnie. Tak więc w praktyce fizjoterapeuta kilka godzin dziennie przebywa w zasięgu działania pola magnetycznego wytwarzanego przez urządzenie, wchodząc do pomieszczenia, włączając i wyłączając kolejne urządzenia. W tej sytuacji niezwykle istotne jest określenie przestrzenne stref ochronnych w gabinecie oraz ocena ewentualnego zagrożenia. 

Trzecia grupa to przeciwwskazania do stosowania pól magnetycznych. Na pierwszym miejscu należy umieścić osoby stosujące w celach leczniczych czułe urządzenia elektroniczne (rozrusznik serca, aparat słuchowy). W 2005 r. w Polsce żyło ponad 300 tys. osób z zaimplantowanymi stymulatorami pracy serca [6] i notowany jest systematyczny wzrost tej liczby. 

Przyjmuje się, że pole magnetostatyczne może powodować zakłócenia pracy elektrostymulatorów (zależnie od ich budowy) przy indukcjach większych od 0,5 mT [7]. Z badań wynika [8], że w przypadku pola magnetycznego o częstotliwości 50 Hz poziom dopuszczalny wynosi 0,1 mT (80 A/m), tak więc przytoczone poziomy pola magnetycznego zawarte są już w pośredniej strefie bezpieczeństwa. Wyznaczając granice poszczególnych stref, należy już w strefie pośredniej umieścić znak ostrzegawczy dla osób ze stymulatorami pracy serca. 

Pocieszający jest fakt, że coraz częściej pacjentom wszczepia się rozruszniki nowego typu, wykonane z innego rodzaju stopów metali niż te starego typu. Są one obojętne na działanie pola magnetycznego.

Kolejnym stanem, w którym stosowanie pola magnetycznego podlega szczególnej ostrożności, jest ciąża. Pole magnetyczne oddziałujące na organizm zaburza rytm serca oraz ma wpływ na ciśnienie krwi. Płód w łonie matki poddawany jest tym samym bodźcom co matka. Zmiany rytmu serca i ciśnienia mogą spowodować poronienie lub wady rozwojowe u dziecka, ale równie dobrze zmiany mogą pojawić się dopiero po latach. W związku z tymi zagrożeniami i brakiem szczegółowych badań nad działaniem pola magnetycznego na płód nie ma zgody w środowisku co do stosowania lub niestosowania tej metody.

Niektórzy zalecają odejście od zabiegów z użyciem pola magnetycznego aż do momentu rozwiązania. Inni proponują stosowanie magnetoterapii w tylko miejscach oddalonych od płodu oraz dobranie szczególnie niskich wartości pola magnetycznego.

Atmosferę w dyskusji podgrzewa również fakt, że ciąża jest stanem fizjologicznym, w którym w organizmie kobiety zachodzą zmiany związane ze zwiększonym wytwarzaniem hormonów. 

W przypadku złamań kończyn stosowanie magnetoterapii jest dyskusyjne, gdyż w niektórych okresach ciąży (np. trzeci trymestr) zrastanie kości długich jest przyspieszone, co powoduje, że w tym okresie leczenie złamania nie wymaga już żadnego wspomagania, a jedynie specjalnego nadzoru i procedur, aby zrastanie przebiegało prawidłowo [9]. 

Z drugiej strony, przy zachowaniu ostrożności jest to metoda, której stosowanie należy rozważać, np. w przypadku złamań u kobiet karmiących, kiedy zdarza się, że zrastanie kości jest znacznie spowolnione, jeżeli nie całkowicie zahamowane. Przy braku możliwości stosowania prawie wszystkich leków warto przemyśleć tę formę terapii. Można zaobserwować, że fizjoterapeutki zachodzące w ciążę raczej unikają pomieszczeń, w których znajdują się generatory pola magnetycznego i na czas ciąży tę część obowiązków przekazują kolegom z zespołu. Również w przypadku krwawień z dowolnego powodu – z układu trawiennego, z odbytu, z powodu kaszlu krwią czy menstruacji itp. – należy zrezygnować z zabiegów magnetoterapeutycznych, ponieważ pole magnetyczne poprawia ukrwienie tkanek i mogłoby spowodować zwiększenie krwawienia, a nawet krwotok. 

Pola magnetycznego nie należy stosować w przypadku padaczki albo innych stanów charakteryzujących się atakami, ponieważ przy stosowaniu pola magnetycznego nie można wykluczyć większej skłonności do ataków [10].

Także czynna choroba nowotworowa jest przeciwwskazaniem do magnetoterapii, gdyż uzyskana w tej terapii poprawa ukrwienia i utlenowania może teoretycznie przyspieszyć wzrost komórek nowotworowych. Mówiąc wprost, pole magnetyczne „nie rozróżnia” komórek zdrowych od zwyrodniałych i równo je odżywia.

Ostatnią grupą chorób, w przebiegu których odchodzi się od stosowania magnetoterapii, są czynna gruźlica, ciężkie infekcje bakteryjne, wirusowe i grzybice oraz cukrzyca młodzieńcza. 

Stosowanie pola magnetycznego pomimo wyraźnych przeciwwskazań może wyrządzić pacjentowi wiele szkód oraz spowodować, zamiast oczekiwanej poprawy, pogorszenie stanu zdrowia. Należy pamiętać również o tym, że pacjenci często nie mają świadomości powagi sytuacji, bagatelizują swój stan lub też celowo ukrywają niektóre choroby. Obowiązkiem fizjoterapeuty jest zadbanie o bezpieczeństwo pacjenta, dlatego przeciwwskazania do stosowania zabiegów fizykalnych, a dotyczy to nie tylko magnetoterapii, muszą znać doskonale. Przed rozpoczęciem terapii polem magnetycznym należy zebrać wywiad medyczny, w którym pyta się pacjenta o ewentualne choroby. Po uzyskaniu wyczerpujących informacji na temat aktualnego stanu zdrowia i stwierdzeniu braku przeciwwskazań można rozpocząć terapię.

Pole magnetyczne z telefonów komórkowych

Pacjenci bardzo często pytają o to, czy i jaki wpływ na zdrowie ma uży...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy