Dołącz do czytelników
Brak wyników

Uszkodzenia kończyny dolnej oraz górnej w tenisie ziemnym

Artykuły z czasopisma | 19 lipca 2018 | NR 68
316

Obok sportów kontaktowych uznawanych za najbardziej kontuzjogenne, takich jak: hokej, koszykówka, piłka nożna, piłka ręczna lub zapasy, na liście znalazł się również tenis ziemny. Urazy spotykają graczy bez względu na wiek i stopień zaawansowania w grze. Zdecydowana większość urazów w tenisie ziemnym to urazy natury przeciążeniowej. 
Choć wydawałoby się, że podczas gry najwięcej zależy od pracy rąk, to najczęściej dochodzi do urazów kończyn dolnych, a w drugiej kolejności kończyn górnych. 

Tenis ziemny jest dyscypliną sportu uprawianą przez wiele osób na całym świecie. Wymaga od zawodnika wszechstronnego przygotowania fizycznego. Jest to dyscyplina charakteryzująca się ciągłym ruchem, nagłymi i częstymi zmianami kierunku biegu oraz przyspieszeniami i hamowaniem na krótkich odcinkach. Tenisistom stawia się coraz większe wymagania. Szybkość i siła gry w ostatnich latach ogromnie się zwiększyła. Preferowany jest agresywny i ofensywny styl gry. Powoduje to, że najważniejsze znaczenie ma odpowiedni poziom przygotowania fizycznego już w początkowej fazie szkolenia. Zauważono, że współczesny tenis wymaga ogromnych nakładów energii na siłę środka (core stability). Energia wymagana do odbicia piłki wyzwalana jest przez połączone ze sobą: kończyny dolne, biodra, tułów, obręcz barkowa, łokcie i nadgarstki. Dla jakości uderzenia najważniejsza jest odpowiednia kolejność włączania się poszczególnych komponentów. Tylko przy zachowaniu odpowiedniej kolejności siła może być przeniesiona do kończyny górnej. Badania wykazały, że 51% całkowitej energii kinetycznej oraz 54% całkowitej siły generowana jest przez nogi, biodra i tułów. Na przestrzeni ostatnich lat zauważono ogromne przyspieszenia i rotacje na poziomie bioder oraz tułowia. Jeżeli któryś z elementów jest zaburzony, dochodzi do przeciążenia ogniw końcowych, jakimi jest łokieć i nadgarstek. W czasie transmisji telewizyjnych z meczów tenisowych często widać interwencje fizjoterapeuty w trakcie przerw medycznych. Poniżej zostaną omówione najczęściej występujące urazy kończyn dolnych oraz kończyn górnych [1, 2].

Łokieć tenisisty

Schorzenie to spowodowane jest zapaleniem nadkłykcia bocznego kości ramiennej. Zmiany dotyczą prostowników promieniowych nadgarstka. Stan ten dotyczy nie tylko tenisistów, ale też osób wykonujących powtarzalne i nadmiernie obciążone ruchy wyprostne nadgarstka, np. informatycy, sekretarki, mechanicy itp. Zapalenie dokucza częściej amatorom, którzy rozpoczęli grę w późniejszym wieku. Inaczej schorzenie to nazywane jest łokciem łucznika lub łokciem rzucających. Pojawiający się ból może promieniować do tylnej powierzchni przedramienia, nadgarstka oraz grzbietowej powierzchni ręki. Często pojawiają się nagłe silne kłucia. Do powstawania zapalenia przyczynia się nieprawidłowa technika, a konkretnie sztywny nadgarstek z tendencją do zgięcia grzbietowego podczas uderzenia rakietą. Powoduje to nadmierne przeciążanie prostowników nadgarstka. Według Cyriaxa wyróżnia się cztery typy łokcia tenisisty:

  • typ I – nadkłykciowy – uszkodzenie występuje na przyczepie m. prostownika długiego nadgarstka – 1% wszystkich przypadków (zdj. 1A),
  • typ II – przyczep – na przyczepie m. prostownika krótkiego nadgarstka – 90% wszystkich przypadków (zdj. 1B),
  • typ III – ścięgno – m. prostownika krótkiego nadgarstka (okolica główki kości promieniowej) – 1% wszystkich przypadków (zdj. 1C),
  • typ IV – brzusiec – m. prostownika krótkiego nadgarstka – 8% wszystkich przypadków (zdj. 1D).

Diagnostyka

  • wywiad,
  • palpacja – przeczulica tylnej części nadkłykcia kości ramiennej (palpacja pomaga zlokalizować jeden z czterech typów zapalenia),
  • dodatni test oporowy zgięcia grzbietowego nadgarstka (żaden inny test oporowy nie wywołuje bólu),
  • ultrasonografia (USG),
  • rentgenogram (RTG) – wczesne zmiany zwykle niewidoczne, w przewlekłych możliwy entezofit,
  • rezonans magnetyczny (RM).

Leczenie

  • głęboki masaż poprzeczny w okolicy przyczepu,
  • fala uderzeniowa,
  • laser,
  • jonoforeza,
  • krioterapia,
  • niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ),
  • iniekcje steroidowe w miejsce zapalenia,
  • ostrzykiwanie osoczem bogatopłytkowym PRP (plasma rich platelets) – umożliwia biologiczną regenerację uszkodzenia,
  • techniki rozluźniania powięziowego,
  • kinesiotaping,
  • w ostateczności leczenie operacyjne.

Profilaktyka

  • orteza odciążająca przyczep prostowników,
  • rozciąganie i wzmacnianie prostowników nadgarstka,
  • modyfikacja techniki,
  • prawidłowy dobór sprzętu tenisowego – miękka rakieta, lżejszy naciąg, większa średnica chwytu rakiety.

Uszkodzenie stożka rotatorów

Urazy kończyny górnej u tenisistów stanowią według różnych badań 30–39% wszystkich urazów. Najczęściej urazy dotyczą barku, gdzie powszechnie występują dysfunkcje mięśni stożka rotatorów oraz zapalenie kaletki podbarkowej. Stożek rotatorów tworzą m. nadgrzebieniowy, podgrzebieniowy, obły mniejszy oraz podłopatkowy. Głowa kości ramiennej utrzymywana jest w panewce stawu barkowego przez mięśnie stożka rotatorów. Kaletka podbarkowa zapewnia swobodę ślizgu podczas ruchów w stawie. 

Niezwykle ważnym elementem stawu barkowego dla funkcji, urazów i rehabilitacji jest łopatka, która jest podstawą dla głowy kości ramiennej i gwarantuje kongruencję stawu w czasie ruchu. Ruch łopatki odbywa się po powierzchni klatki piersiowej. W trakcie zamachu można wyróżnić fazę early cocking oraz late cocking (ruch retrakcji) oraz dla wykończenia uderzenia fazę follow through (ruch protrakcji), która umożliwia centralizację stawu barkowego. Kiedy któryś z elementów ruchu łopatki jest zaburzony, pojawia się patologia stawu barkowego. Występują przeciążenia elementów łańcucha kinematycznego, które muszą wykonywać cięższą pracę w celu kompensacji utraty energii. Łopatka pozwala na efektywniejszą pracę lokalnych oraz globalnych stabilizatorów stawu barkowego. Udział łopatki w łańcuchu kinematycznym pozwala na wygenerowanie dużej siły uderzenia, co obniża ryzyko urazu szyjnego i piersiowego odcinka kręgosłupa [3]. 

Kluczem do optymalnego funkcjonowania stawu barkowego jest prawidłowo działający łańcuch kinematyczny, dynamicznych i statycznych stabilizatorów, a także stabilność i koordynacja łopatki w trakcie uderzenia rakietą w piłkę. Konieczne jest zachowanie równowagi pomiędzy stabilnością a mobilnością. Staw barkowy poprzez swoją budowę zapewnia duży zakres ruchu we wszystkich kierunkach. Ból w rejonie stożka może pojawić się na skutek niewielkiego urazu. Często bywa jednak, że występuje bez uchwytnej przyczyny na skutek nakładających się mikrouszkodzeń. Prawidłowo ukierunkowana terapia wymaga dokładnego zlokalizowania uszkodzonej struktury. Różnicuje się następujące lokalizacje uszkodzeń:

  • m. nadgrzebieniowy – włókna powierzchowne, włókna głębokie, przyczep, przejście mięśnia w ścięgno,
  • m. podgrzebieniowy – włókna powierzchowne, włókna głębokie, ścięgno,
  • m. podłopatkowy – dolna połowa przyczepu, górna połowa przyczepu.

Diagnostyka

  • test oporowego odwiedzenia – m. nadgrzebieniowy (zdj. 2),
  • test oporowego przywiedzenia – m. obły mniejszy (zdj. 3),
  • test oporowej rotacji zewnętrznej – m. podgrzebieniowy (zdj. 4),
  • test oporowej rotacji wewnętrznej – m. podłopatkowy (zdj. 5),
  • bolesny łuk w trakcie elewacji odwiedzeniowej – zapalenie kaletki podbarkowej, przyczep powierzchowny m. nadgrzebieniowego, przyczep powierzchowny m. podgrzebieniowego, włókna proksymalne przyczepu m. podłopatkowego,
  • palpacja,
  • USG,
  • RM.

Osłabienie bez bólu w wymienionych testach oporowych oznaczać może problem neurologiczny, a osłabienie i ból oznaczać może duże uszkodzenie mięśniowe.

Leczenie

  • głęboki masaż poprzeczny w miejscu uszkodzenia (zdj. 6A–B, zdj. 7–8),
  • techniki rozluźniania powięziowego,
  • laseroterapia,
  • krioterapia,
  • jonoforeza,
  • fonoforeza,
  • fala uderzeniowa,
  • kinesiotaping (zdj. 9A–B),
  • NLPZ,
  • iniekcje steroidowe w miejsce zapalenia,
  • ostrzykiwanie PRP – umożliwia biologiczną regenerację uszkodzenia.

Profilaktyka

  • wzmacnianie mm. stożka rotatorów oraz łopatki,
  • ćwiczenia stabilizacji stawu barkowego,
  • ćwiczenia propriocepcji,
  • kinesiotaping jako wzmocnienie pracy mięśni stożka rotatorów,
  • odpowiednia dieta i suplementacja.

Zespół cieśni nadgarstka

Jest to nacisk wywierany na dystalną część nerwu pośrodkowego w kanale nadgarstka. Kanał nadgarstka to wąska struktura przypominająca tunel, którego dnem są kości nadgarstka, a dachem jest więzadło poprzeczne nadgarstka, krawędziami zaś są kość promieniowa i łokciowa. W kanale nadgarstka poza nerwem pośrodkowym oraz wspomnianym więzadłem znajduje się również ścięgno m. zginacza długiego kciuka, m. zginacza promieniowego nadgarstka, cztery ścięgna m. zginacza powierzchownego palców, tętnica łokciowa, nerw łokciowy oraz cztery ścięgna m. zginacza głębokiego palców. Zespół pojawia się w przypadku, gdy tkanki ścięgna zginaczy stają się obrzęknięte. Chodzi tutaj o błonę maziową, która odpowiada za ślizganie się ścięgien, ułatwiając poruszanie palcami. Ucisk powoduje mrowienie i drętwienie zlokalizowane w przedniej powierzchni I, II, III i połowy IV palca od strony promieniowej. Wymienione objawy pojawiają się jako pierwsze i nasilają się w czasie czynności angażujących zginacze nadgarstka, a w spoczynku mijają. Innym objawem pojawiającym się po pewnym czasie jest ból w ręce i przedramieniu, ale parestezje pozostają tylko dystalnie od miejsca kompresji. Sportami, które predysponują do powstawania zespołu cieśni nadgarstka, są dyscypliny, w których aktywność wiąże się z wymuszonym stałym napięciem zginaczy palców i nadgarstka, np. tenis, sqash, badminton, kolarstwo, wioślarstwo itp. Większe prawdopodobieństwo wystąpienia kompresji może mieć specyficzna budowa nadgarstka lub przebyte urazy w okolicy nadgarstka (np. podwichnięcie kości księżycowatej, złamanie typu Collesa).

Diagnostyka

  • objaw Phalena – maksymalne zgięcie nadgarstka na 60 sekund, test dodatni w przypadku wystąpienia parestezji (zdj. 10),
  • objaw Tinela – opukiwanie nerwu pośrodkowego na wysokości kanału nadgarstka wywołuje parestezje w palach zaopatrywanych przez nerw (zdj. 11),
  • test Durkana (zmodyfikowany) – nacisk palcem wskazującym przez minutę powyżej nerwu pośrodkowego pomiędzy ścięgnem m. długiego kciuka a ścięgnem m. zginacza promieniowego nadgarstka na wysokości nadgarstka; test dodatni w przypadku pojawienia się parestezji (zdj. 12),
  • objaw butelki,
  • widoczny zanik kłębu kciuka – m. odwodziciel krótki kciuka oraz m. przeciwstawiacz kciuka,
  • osłabienie m. kciuka,
  • USG – zobrazowanie tkanek leżących wewnątrz kanału i zmian w nerwie pośrodkowym,
  • sprawdzenie czucia w palcach,
  • elektromiografia (EMG) – elektrofizjologiczne badanie funkcji nerwu.

Leczenie

  • techniki rozluźniania powięziowego,
  • poizometryczna relaksacja mięśni,
  • mobilizacje nerwu pośrodkowego,
  • iniekcja sterydowa,
  • w przypadku nasilonych dolegliwości unieruchomienie w pozycji pośredniej na okres 3–4 tygodni dla odciążenia nerwu,
  • leczenie chirurgiczne w postaci rozszczepienia podłużnego więzadła poprzecznego nadgarstka.

Profilaktyka

korekcja techniki chwytu rakiety,
poizometryczna relaksacja mięśni zginaczy nadgarstka i palców,
kinesiotaping – odciążenie zginaczy nadgarstka i palców (zdj. 13).

Urazy mięśniowe kończyny dolnej

Tenis ziemny i ogromne przeciążenia układu ruchu z nim związane dotyczą nie tylko kończyny górnej, ale i dolnej. Szybkie nawroty połączone z gwałtownymi wyhamowaniami i przyspieszeniami generują duże siły oddziałujące głównie na układ mięśniowy kończyn dolnych. Do uszkodzenia tkanki mięśniowej dochodzi pod wpływem działania sił, które przekraczają jej odporność na rozciąganie. W konsekwencji pojawia się ból oraz dysfunkcja mięśnia. Na urazy narażona jest większość mięśni od uda do podudzia (np. m. napinacz powięzi szerokiej, m. czworoboczny uda, m. przywodziciel długi oraz wielki, m. półścięgnisty, m. półbłoniasty, m. brzuchaty łydki, mm. strzałkowe). Przyczyną uszkodzeń mięśniowych może być dysproporcja pomiędzy antagonistycznymi grupami mięśni, przekroczenie fizjologicznego zakresu ruchu (np. skręcenie) lub napięcie większe niż poziom wytrenowania mięśnia.

Diagnostyka

  • testy oporowe – dla każdego mięśnia osobny test,
  • test rozciągania mięśnia (spazm mięśniowy ogranicza ruch),
  • palpacja (ból, ocieplenie, obrzęk),
  • USG – możliwość oceny uszkodzenia,
  • RM – dokładna ocena wielkości i lokalizacji uszkodzenia.

Leczenie 

  • zasada PRICE

protection – ochrona,
rest – odpoczynek,
ice – chłodzenie,
compression – ucis...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy