Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

24 września 2021

NR 129 (Wrzesień 2021)

Uzupełnianie niedoborów i rehabilitacja jako skuteczny duet w walce z bólem pleców

0 21

Ból to objaw, który w medycynie występuje najczęściej. Jest oznaką choroby bądź urazu. Jeżeli uszkodzenie tkanek jest nieuchronne, to w obwodowym i ośrodkowym układzie nerwowym dochodzi do powstania głębokich, jednak odwracalnych zmian wyrażających się nadwrażliwością i długotrwałym bólem w odpowiedzi na odczyn zapalny w uszkodzonych tkankach, które otaczają struktury nerwowe. Ból kręgosłupa może pochodzić z jednego z tych regionów bądź z obu.

W przypadku bólów pleców, które wynikają z zaburzenia układu nerwowego, ważna jest przede wszystkim właściwa rehabilitacja. Równie ważne jest odpowiednie uzupełnianie składników odżywczych, które wpływają na przyspieszenie regeneracji uszkodzonych połączeń nerwowych, co w dalszej części wpływa na przyspieszenie powrotu do zdrowia.

POLECAMY

Znaczenie układu nerwowego

Funkcję układu nerwowego można sprowadzić do następujących czynności:

  • odbiera bodźce działające na organizm z otoczenia bądź powstające w samym ustroju,
  • przekształca te bodźce w impulsy nerwowe, które są przewodzone do ośrodków nerwowych i tam integrowane,
  • przesyła pobudzenia nerwowe (impulsy) do narządów całego ciała, dzięki którym organizm reaguje na środowisko.

Podział układu nerwowego

Układ nerwowy z punktu widzenia topograficznego dzieli się na:

  • ośrodkowy:
  • mózgowie (mózg, pień mózgu, móżdżek),
  • rdzeń kręgowy;
  • obwodowy:
  • nerwy czaszkowe,
  • nerwy rdzeniowe.

Ból neuropatyczny

Jest to ból, który powstaje w układzie nerwowym. Uważa się, iż ból neuropatyczny może być spowodowany uszkodzeniem ośrodkowym, może dotyczyć splotów bądź nerwów obwodowych. W prawidłowych warunkach nerwy przesyłają sygnały bólowe poprzez rdzeń kręgowy do mózgu. Owe sygnały informują o możliwym bądź istniejącym uszkodzeniu tkanek i narządów. 
Ból neuropatyczny powstaje, gdy zostaje zaburzone przewodzenie informacji czuciowych i ruchowych wzdłuż włókien nerwowych bądź ich odbiór w rdzeniu kręgowym i mózgu. W wyniku fizycznego bądź chemicznego uszkodzenia struktur nerwowych czy też z powodu zaburzenia ich działania zaczynają one wysyłać nieprawidłowe informacje o bólu. Jest to ból neuropatyczny, który wynika z uszkodzenia obwodowego układu nerwowego (nerwów). Taki ból nazywa się nerwobólem, neuralgią bądź neuropatią. Przy uszkodzeniu ośrodkowego układu nerwowego mózg także odbiera nieprawidłowe sygnały bólowe. Jest to tzw. ośrodkowy ból neuropatyczny. Zasadniczym objawem bólu neuropatycznego jest nieprzyjemny, uciążliwy, piekący ból, któremu towarzyszy drętwienie, palenie, mrowienie.

Układ nerwowy obwodowy – nerwy rdzeniowe

Nerwy obwodowe zawierają włókna czuciowe oraz ruchowe somatyczne i autonomiczne.
Od rdzenia kręgowego odchodzi zazwyczaj 31 par nerwów rdzeniowych:

  • 8 par nerwów szyjnych (C1–C8),
  • 12 par nerwów piersiowych (Th1–Th12),
  • 5 par nerwów lędźwiowych (L1–L5),
  • 5 par nerwów krzyżowych (S1–S5),
  • 1 para nerwów guzicznych (Co1).

Każdy nerw rdzeniowy w obrębie otworu międzykręgowego dzieli się na cztery gałęzie: 

  • gałęzie grzbietowe – zawierające włókna ruchowe, czuciowe oraz autonomiczne. Unerwiają skórę grzbietu od potylicy aż po kość guziczną, mięśnie głębokie grzbietu (mięsień prostownik grzbietu) oraz częściowo szkielet kręgosłupa, a także jego połączenia,
  • gałęzie brzuszne – zawierające również włókna ruchowe, czuciowe oraz autonomiczne. Gałęzie brzuszne nerwów rdzeniowych wychodzące z segmentów szyjnych, lędźwiowych, krzyżowych oraz guzicznych w przeciwieństwie od gałęzi grzbietowych wymieniają między sobą włókna, tworząc parzyste sploty: szyjne, ramienne, lędźwiowe oraz krzyżowe,
  • gałąź oponowa – unerwia czuciowo oraz autonomicznie opony rdzenia, okostną, jak również naczynia kanału kręgowego,
  • gałąź łącząca – składa się z włókien autonomicznych przedzwojowych oraz pozazwojowych.

Klasyfikacja bólu

Jedną z klasyfikacji bólu jest ta dotycząca miejsca jego powstawania. Wyróżnia się: 

  • ból receptorowy (nocyceptywny) – powstaje w wyniku drażnienia receptorów nerwów czuciowych m.in. przez mediatory zapalne; 
  • ból niereceptorowy (nienocyceptywny) – dochodzi do niego w przypadku uszkodzenia struktur układu nerwowego, np. w związku z chorobą metaboliczną lub po urazie bądź w efekcie obniżenia progu pobudliwości zakończeń nerwowych włókien. Źródłem pochodzenia bólu neuropatycznego jest zarówno obwodowy, jak i ośrodkowy układ nerwowy. 

Rodzaje bólów kręgosłupa

  • Ból spondylogenny – ból związany z unerwionymi strukturami kręgosłupa. Występuje w zmianach zwyrodnieniowych stawów, dysku, przepuklinie dysku w wyniku drażnienia zakończeń nerwowych, które unerwiają struktury kręgosłupa. Ból nasila się w wymuszonych niefizjologicznych pozycjach ciała, po długim bezruchu bądź wysiłku. 
  • Ból neurogenny – ból spowodowany drażnieniem korzeni i nerwów. Występuje w wyniku ucisku na korzenie lub nerwy rdzeniowe w stenozie, przepuklinie dysku, nacieku zapalnym, pourazowym itp. 
  • Ból osteogenny – spowodowany niszczeniem unerwionych kostnych struktur kręgu.
  • Ból mięśniowy – towarzyszy różnym chorobom kręgosłupa i często występuje jako dolegliwość towarzysząca niezależnie od konkretnego rodzaju choroby. W chorobach kręgosłupa występuje zgodnie z przyczepami mięśni kręgosłupa, rozciągając się powyżej i poniżej miejsca choroby. 
  • Ból psychogenny. 

Przyczyny bólów kręgosłupa

Bóle pleców często są wynikiem zmian chorobowych w samych kręgach czy krążkach międzykręgowych. Obecnie można wyróżnić wiele przyczyn bólów kręgosłupa. 
Najczęstszą przyczyną ostrych bólów kręgosłupa są zmiany dyskowe spowodowane niewydolnością mechaniczną krążka międzykręgowego. Konsekwencją tego procesu są bóle korzeniowe, w których dochodzi do ucisku na korzenie nerwowe, co powoduje początkowo podrażnienie, a z biegiem czasu uszkodzenie, czyli neuropatię z uwięźnięcia. 
Charakterystyczne są również tzw. nerwobóle pleców, które zwykle są następstwem stresu lub napięcia mięśni przykręgosłupowych. Bóle pleców mogą też wynikać z nieprawidłowego wzorca ruchowego, który powoduje stopniowe nakładanie się na siebie mikrourazów będących wynikiem zbyt dużych obciążeń. 
Nerwobóle pleców mogą stanowić objaw:

  • dyskopatii – mocny ból pleców najczęściej dotyczy odcinka szyjnego i/lub lędźwiowego kręgosłupa. Dyskopatia to choroba krążka międzykręgowego. Dochodzi do zmniejszenia wysokości i sprężystości krążka, co wpływa na osłabienie struktury pierścienia włóknistego, które może prowadzić do jego pęknięcia. Jądro miażdżyste krążka może ulec wpukleniu się do kanału kręgowego. Jeśli wpuklina będzie uciskać na struktury nerwowe, które się tam znajdują, może to prowadzić do rozwoju dolegliwości bólowych; 
  • zapalenia stawów – oprócz ostrego bólu krzyża występuje zazwyczaj sztywność kręgosłupa, a także ból w okolicy pośladków;
  • urazu – rozległy ból pleców może występować wraz z zaburzeniami czucia;
  • nowotworu – tępy ból krzyża, nasilający się w czasie nocnego spoczynku;
  • stresu – przewlekły ból kręgosłupa, występuje zwykle w okolicy piersiowo-lędźwiowej bądź szyjno-piersiowej. Może wskazywać na zmiany zwyrodnieniowe. W wyniku zmian zwyrodnieniowych dochodzi do powstania osteofitów. Rezultatem tego może być drażnienie bądź ucisk na struktury nerwowe, co w konsekwencji prowadzi do odczuwania bólu z tym związanego.

Dolegliwości bólowe kręgosłupa oraz powikłania ze strony układu nerwowego są uwarunkowane ewolucją osi ciała człowieka w wyniku pionizacji. Na dynamiczną oś ciała człowieka składają się układy: podporowy, mięśniowy, nerwowy oraz naczyniowy. Niezależnie od przyczyny bólu występują podobne objawy neurologiczne, które są zależne od anatomicznej lokalizacji zmian patologicznych. 

Diagnostyka w bólach kręgosłupa

W postępowaniu leczenia dolegliwości bólowych kręgosłupa bardzo ważne jest postawienie dokładnej diagnozy przyczyn wywołujących dolegliwości bólowe kręgosłupa, co w dalszym postępowaniu umożliwia dobranie odpowiedniej formy terapii. Ponadto określenie trafnej diagnozy wpływa bezpośrednio na efektywność leczenia. Postępowanie lecznicze w dolegliwościach bólowych kręgosłupa obejmuje takie leczenie, jak: fizykoterapia, kinezyterapia, farmakoterapia, a także w przypadku zaawansowanego bólu leczenie operacyjne. 
Diagnostyka bólów kręgosłupa obejmuje:

  • wywiad – uwzględniający objawowe tło dolegliwości;
  • badanie kliniczne – ocena sylwetki, krzywizn kręgosłupa, sposobu poruszania się. Palpacyjna ocena konsystencji tkanek oraz wykonanie pomiarów zakresów ruchomości, siły mięśniowej, jak również wykonanie specyficznych testów odpowiednio wykorzystywanych w procesie diagnostycznym. Niektóre elementy badania klinicznego pozwalają na wstępne różnicowanie dominującego generatora bólu. Jednak dopiero diagnostyka obrazowa, często wsparta badaniami laboratoryjnymi, daje możliwość właściwego rozpoznania;
  • diagnostykę obrazową:
  • zdjęcia rentgenowskie RTG, 
  • tomografię komputerową TK,
  • rezonans magnetyczny. 

Leczenie

Dolegliwości bólowe kręgosłupa mogą być początkiem przewlekłych dolegliwości bólowych, które mogą prowadzić do niezdolności do wykonywania pracy, a także mogą być przyczyną ograniczenia aktywności fizycznej, jak również życia społecznego. Głównym celem leczniczym dolegliwości bólowych kręgosłupa jest jak najbardziej możliwy powrót do aktywności i uczestnictwa w życiu społecznym, a także zapobieganie nawrotom oraz nasilaniu się dolegliwości bólowych.
Postępowanie rehabilitacyjne jest procesem złożonym oraz długotrwałym. Najlepsze efekty rehabilitacyjne przynosi leczenie skojarzone, które polega na zastosowaniu kilku form terapii jednocześnie. Na przykład stosuje się zabiegi z zakresu fizykoterapii, kinezyterapii i farmakoterapii.
Do najczęściej stosowanych zabiegów w bólach kręgosłupa należą:

  • zabiegi laserowe stosowane w chorobach zwyrodnieniowych (technika skaningowa w miejscach bolesnych), w dyskopatiach (metoda kontaktowa na punkty spustowe bądź odpowiednie punkty na przebiegu nerwu),
  • światłolecznictwo – lampa sollux (z odpowiednim filtrem – filtr niebieski działa przeciwbólowo),
  • ultradźwięki,
  • pole magnetyczne małej częstotliwości,
  • pole elektromagnetyczne wielkiej częstotliwości (diatermia krótkofalowa),
  • prądy impulsowe średniej częstotliwości (najczęściej prądy interferencyjne),
  • prądy impulsowe małej częstotliwości (najczęściej prądy diadynamiczne),
  • jonoforeza, 
  • termoterapia (zabiegi cieplne – okłady z parafiny; krioterapia – miejscowa bądź ogólnoustrojowa),
  • hydroterapia.

Zabiegi powinny być zawsze dobierane indywidualnie dla każdego pacjenta. W zabiegach fizykalnych dobierane są odpowiednie parametry, których zadaniem jest zapewnienie optymalizacji procesu zdrowienia. 
Kiedy stan zapalny będzie zniesiony, a dolegliwości bólowe zmniejszone, należy wdrożyć kinezyterapię. Kinezyterapia wpływa na przyspieszenie procesów naprawczych i zastępczych w układzie ruchu, zabezpiecza przed wykształceniem się wadliwych stereotypów zastępczych, poprawia ogólną wydolność ustroju, a także jest jedną z podstawowych form profilaktyki zaburzeń narządu ruchu, krążenia oraz układu oddechowego. Celem kinezyterapii jest głównie poprawa stabilności kręgosłupa oraz przywrócenie równowagi mięśniowej. Rodzaj ćwiczeń, kolejność ich wykonywania, czas trwania, tempo ćwiczeń oraz liczba powtórzeń powinny być precyzyjnie dobrane dla każdego pacjenta. 

Odpowiednia suplementacja

Witaminy odgrywają istotną rolę w leczeniu bólów kręgosłupa, dlatego wraz z odpowiednio dobraną rehabilitacją ważne jest stosowanie odpowiedniej suplementacji. Bóle kręgosłupa zwykle są spowodowane nieprawidłowościami anatomicznymi. Często bezpośrednią przyczyną bólu jest ucisk na nerw, który powoduje zaburzenie funkcji nerwów, co w konsekwencji objawia się dolegliwościami bólowymi i może prowadzić do zaburzeń czucia. W ostrym bólu pleców, który jest wywołany podrażnieniem, zaburzeniem bądź uszkodzeniem nerwów, poza rehabilitacją zaleca się stosowanie substancji wspomagających regenerację układu nerwowego. 
Powstaje coraz więcej suplementów, które mają uzupełnić dietę osób cierpiących na bóle kręgosłupa. Podstawowym suplementem, który wspomaga proces rehabilitacji, jest ALAnerv ON. Jest to suplement diety, który wpływa na zmniejszenie stanu zapalnego, przyspiesza regenerację oraz zmniejsza dolegliwości bólowe. Jest to preparat złożony, a w jego skład wchodzą:

  • witamina...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy