Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp , Liga artykułów studenckich

15 grudnia 2020

NR 122 (Grudzień 2020)

Wpływ urodzeniowej masy ciała i sposobu rozwiązania ciąży na rozwój motoryczny niemowlęcia

401

Wiele czynników może negatywnie wpłynąć na rozwój dziecka. Pierwsze z nich mogą się pojawić już w okresie przedkoncepcyjnym (np. styl życia przyszłych rodziców, ich nawyki żywieniowe itp.). Nawet przy założeniu, że uda się je wszystkie lub prawie wszystkie wyeliminować, wciąż nie ma stuprocentowej pewności, że dziecko będzie zdrowe i będzie się wzorcowo rozwijać. Niniejszy artykuł ma na celu ocenę wpływu urodzeniowej masy ciała i sposobu rozwiązania ciąży na prawidłowy rozwój motoryczny niemowlęcia.

Wiele czynników może negatywnie wpłynąć na rozwój dziecka. Pierwsze z nich mogą się pojawić już w okresie przedkoncepcyjnym – to np. styl życia przyszłych rodziców, ich nawyki żywieniowe, kondycja zdrowotna czy czynniki związane ze środowiskiem zamieszkania i pracy. Nawet przy założeniu, że uda się wszystkie lub prawie wszystkie wyeliminować, wciąż nie ma stuprocentowej pewności, że dziecko będzie zdrowe i będzie się wzorcowo rozwijać [1–5].
Prawidłowy rozwój psychoruchowy niemowlęcia jest uwarunkowany dojrzewaniem ośrodkowego układu nerwowego oraz narządów zmysłów. Dzięki ich wzajemnej integracji do ośrodkowego układu nerwowego docierają bodźce z otoczenia, powodując stopniowy rozwój coraz bardziej złożonych czynności ruchowych dziecka, a także możliwość kontrolowania ułożenia ciała w przestrzeni. Rozwój motoryczny w pierwszym roku życia następuje zgodnie z kierunkiem kranio-kaudalnym. Po uzyskaniu centralnej stabilizacji możliwy jest dalszy rozwój w kierunku proksymalno-dystalnym, czyli w odcinkach położonych dystalnie, umożliwiający wykonywanie niezależnych ruchów. Prawo to działa również zwrotnie. Systematyczny rozwój poszczególnych części ciała położonych obwodowo wpływa na dalsze nabywanie umiejętności przez części ciała usytuowane proksymalnie. Dziecko rozwija się według określonej sekwencji, czyli pojawiania się kolejno poszczególnych umiejętności. Czas ich pojawienia się jest różny, jednak kolejność ich osiągania jest stała [6].
Większość autorów podaje masę urodzeniową poniżej 1000 g jako jeden z głównych czynników rozwoju mózgowego porażenia dziecięcego [7, 8]. Autorzy nie odnaleźli pracy opisującej wpływ wielkości dziecka na rozwój motoryczny w przypadku niemowląt niedotkniętych żadnymi poważniejszymi schorzeniami.

POLECAMY

Cel

Celem niniejszego artykułu jest ocena wpływu urodzeniowej masy ciała i sposobu rozwiązania ciąży na prawidłowy rozwój motoryczny niemowlęcia.

Materiał i metody

Badaniu poddano grupę 409 dzieci skierowanych do gabinetu fizjoterapii ze względu na podejrzenie zaburzeń w ich rozwoju motorycznym. 
Wiek badanych niemowląt wahał się od 36. tygodnia ciąży do ósmego miesiąca wieku skorygowanego ze średnią próbki 3,76 miesiąca. Całą grupę badawczą podzielono na trzy kategorie:

  • dzieci z masą urodzeniową poniżej 2500 g, 
  • dzieci z masą urodzeniową w przedziale 2500–3999 g,
  • dzieci z masą urodzeniową powyżej 4000 g. 

Następnie dzieci z poszczególnych przedziałów wagowych zostały w tych przedziałach podzielone na urodzone siłami natury (PN) i urodzone przez cesarskie cięcie (CC). Liczebność dzieci w poszczególnych grupach przedstawia tabela 1.
 

Tabela 1. Liczebność dzieci w poszczególnych grupach
Masa urodzeniowa Liczba dzieci w grupie
wagowej łącznie
Liczba dzieci ze względu na sposób rozwiązania ciąży
Cesarskie cięcie Poród naturalny
poniżej 2499 g 73 61 12
2500–3999 g 304 124 180
powyżej 4000 g 32 20 12


Dzieci były oceniane przez specjalistę w zakresie rehabilitacji ruchowej z ukończonym dyplomem metody Vojty i Monachijskiej Funkcjonalnej Diagnostyki Rozwojowej (MFDR). Badanie odbywało się w gabinecie podczas pierwszej wizyty dziecka zgodnie z metodyką i zachowaniem warunków stawianych przez prof. Hellbruge dla rzetelnej oceny reakcji dziecka. Wyniki uzyskiwane przez pacjentów były określane za pomocą MFDR opisującej dokładne reakcje ruchowe dziecka na poszczególnych etapach jego życia. Określenie poziomu rozwoju odbywało się na podstawie przeprowadzenia 88 testów ruchowo sprawnościowych wykonywanych przez niemowlę w pozycji leżenia na brzuchu i plecach, pozycji pionowej oraz w trakcie obrotu wzdłuż osi pionowej ciała. 
Na podstawie testu skryningowego MFDR w pierwszej kolejności ocenie poddano wpływ masy urodzeniowej dziecka na jego rozwój ruchowy w pierwszych miesiącach życia. 
Różnice pomiędzy oczekiwanym wiekiem rozwojowym a stanem faktycznym prezentowanym w trakcie badania wyliczono na podstawie różnicy średnich geometrycznych w poszczególnych porównywanych grupach. Oznaczono odchylenie standardowe dla średniej oceny motorycznej.
Poziom istotności otrzymanego wyniku został oceniony testem Fishera wyliczonym po wyeliminowaniu wartości skrajnych w danej grupie badawczej. Test Fishera należy do jednoczynnikowych analiz wariancji i jest testem służącym do porównania średnich w kilku populacjach. 

Wyniki

Średni wiek skorygowany (liczony od daty planowanego porodu) całej badanej populacji wynosił 3,76 miesiąca. Zbliżony wynik otrzymano w grupie dzieci z masą urodzeniową (MU) powyżej 4000 g – 3,88 miesiąca. Najwyższy wynik osiągnął przedział 2500–3999 g, który kształtował się na poziomie 3,93 miesiąca. Najwcześniej do poradni trafiły dzieci z masą urodzeniową do 2499 g, ponieważ nastąpiło to w 3,01 miesiąca (tabela 2).
Rozwój motoryczny dzieci z MU do 2499 g w pozycji na brzuchu odbiegał od zakładanego o 1,28 miesiąca. W ułożeniu na plecach opóźnienie było niższe – tu różnica wynosiła 1,04 miesiąca i była istotna statystycznie (tabela 2). 
W najliczniejszej grupie (2500–3999 g) większy deficyt jest obserwowany w pozycji pronacyjnej (1,46) niż supinacyjnej (1,18). Dzieci tej kategorii motorycznie prezentowały większy deficyt niż dzieci z MU do 2499 g, co było istotne statystycznie (tabela 2).

Tabela 2. Analiza statystyczna w poszczególnych grupach wagowych (opracowanie własne)
Grupy
poddane
badaniu
Pozycja
ułożeniowa
Liczebność
grupy
Wiek
skorygowany
Średnia ocena
motoryczna
Odchylenie
standardowe
Różnica
od normy
Test
Fishera
Masa
do 2499 g
pronacja 73 3,01 1,76 1,02 1,28 1,63
supinacja 1,96 1,40 1,04 0,97
Masa
2500–3999 g
pronacja 304 3,93 2,47 1,47 1,46 0,0004
supinacja 2,75 1,72 1,18 0,28
Masa powyżej
4000 g
pronacja 32 3,88 2,58 1,51 1,30 0,0006
supinacja 3,02 1,71 0,86 0,02


Najmniej zaburzeń funkcjonalnych zaobserwowano w grupie niemowląt z MU powyżej 4000 g. W ułożeniu na brzuchu deficyt wyniósł 1,30, natomiast w ułożeniu na plecach różnica między wiekiem kalendarzowym a funkcjonalnym wynosiła 0,86 miesiąca i był to najlepszy wynik wśród wszystkich ocenianych grup. Tutaj również wynik prezentowanych badań był istotny statystycznie (tabela 2).
W każdej z ocenianych kategorii MU dzieci uzyskały gorszą ocenę w pozycji pronacyjnej niż supinacyjnej. Najsłabiej oceniono niemowlęta z MU 2500–3999 g, a najlepiej dzieci z MU powyżej 4000 g (tabela 1).
Analizie poddano wpływ sposobu rozwiązania ciąży na późniejszy stan funkcjonalny niemowląt. Sposób zakończenia ciąży był porównywany oddzielnie dla trzech opisanych przedziałów wagowych. 
W przedziale MU poniżej 2499 g średni wiek dzieci urodzonych przez CC oraz PN był zbliżony do trzech miesięcy (CC 3,01, PN 3,00). Wśród dzieci w przedziale 2500–3999 g średni wiek rodzonych przez CC to 4,07; średnia dla PN to 3,82. Wartości dla przedziału powyżej 4000 g kształtowały się następująco: CC 3,89, PN 4,09 (tabela 3).
Ocena motoryczna dzieci z MU do 2499 g była zróżnicowana. Obie oceniane kategorie w ułożeniu na brzuchu prezentowały podobną sprawność ruchową (CC 1,75, PN 1,63), natomiast w ułożeniu na plecach ocena funkcjonalna była lepsza w grupie PN (CC 1,87, PN 2,46). Porównując sprawność motoryczną dzieci z PN oraz przez CC w kategorii do 2499 g, należy stwierdzić, iż lepiej rozwijały się dzieci, w których przypadku interwencja chirurgiczna nie była konieczna. Dzieci rodzone przez CC w ułożeniu na brzuchu prezentowały lepszą sprawność (p < 0,05) (tabela 3).
W grupie dzieci z masą urodzeniową 2500–3999 g w badaniu motoryki sprawność ruchowa w pozycji na brzuchu (CC 2,53, PN 2,42) prezentowała się zdecydowanie gorzej niż w pozycji na plecach (CC 2,83, PN 2,66), co było istotne statystycznie. W tym przedziale MU różnice pomiędzy wiekiem kalendarzowym a wiekiem rozwojowym przemawiają na korzyść porodu siłami natury jako sprzyjającemu osiągnięciu optymalnej sprawności motorycznej niemowlęcia. W tej kategorii obie badane pozycje prezentują się lepiej w przypadku dzieci rodzonych bez interwencji chirurgicznych, a różnica była istotna statystycznie p < 0,05 (tabela 3).
Wśród największych niemowląt wyniki prezentowały się odmiennie od dwóch opisywanych powyżej przedziałów MU. Dzieci z MU powyżej 4000 g rozwijają się lepiej, jeżeli ich okres życia płodowego kończył się cesarskim cięciem. Zależność taką obserwowano w badaniu motoryki zarówno w ułożeniu na brzuchu, jak i w ułożeniu na plecach (tabela 3).
 

Tabela 3. Analiza statystyczna w poszczególnych grupach wagowych z uwzględnieniem sposobu rozwiązania ciąży (opracowanie własne)
Grupy
poddane
badaniu
Pozycja
ułożeniowa
Liczebność
grupy
Wiek
skorygowany
Średnia ocena
motoryczna
Odchylenie
standardowe
Różnica
od normy
Test
Fishera
CC masa
do 2499 g
pronacja 61 3,01 1,75 0,93 1,26 0,0002
supinacja 1,87 1,22 1,14 0,24
PN masa
do 2499 g
pronacja 12 3,00 1,63 1,37 1,38 0,0002
supinacja 2,46 2,00 0,54 0,24
CC masa
2500–3999 g
pronacja 124 4,01 2,53 1,54 1,54 0,0002
supinacja 2,83 1,81 1,24 0,24
PN masa
2500–3999 g
pronacja 180 3,82 2,42 1,42 1,40 0,0006
supinacja 2,66 1,63 1,16 0,24
CC masa
powyżej 4000 g
pronacja 20 3,89 2,72 1,44 1,17 0,0008
supinacja 3,06 1,85 0,83 0,24
PN masa
powyżej 4000 g
pronacja 12 4,09 2,68 1,63 1,41 0,0008
supinacja 3,14 1,59 0,95 0,24

 

Dyskusja

Opisano wiele czynników ryzyka potencjalnie zaburzających rozwój motoryczny dziecka. Frankowicz-Gasiul [9] zwraca uwagę na negatywny wpływ przedwczesnego macierzyństwa, z kolei Jagielska [10] uważa, że planowana ciąża po 35. roku życia niekorzystnie wpływa na zdolności motoryczne dziecka. Stadnicka [1] wspomina o negatywnym powiązaniu otyłości kobiety ciężarnej z późniejszymi umiejętnościami ruchowymi dziecka. Jagielska i Kazdepka-Ziemińska [11] zwracają uwagę na zaburzenia ruchowe spowodowane zażywaniem środków odurzających. W świetle badań przeprowadzonych przez Studzińską [12] to właśnie nadużywanie alkoholu jest jedną z głównych przyczyn nieprawidłowego rozwoju funkcjonalnego niemowlęcia. Zdaniem Bos [13] i Kiebzaka [17] niska masa urodzeniowa jest na tyle istotnym czynnikiem, że może doprowadzić nawet do mózgowego porażenia dziecięcego. 
Zwiększający się poziom opieki zdrowotnej sprawia, iż diagnostyka oraz postępowanie lecznicze są rozpoczynane znacznie wcześniej, co zmniejsza negatywny wpływ potencjalnie szkodliwych dla dziecka czynników. Takie obserwacje poczynili Pawlak, Cieślak-Osik oraz Osborn [14–16], mają one również odzwierciedlenie w badaniach przeprowadzonych na potrzeby niniejszej pracy wśród dzieci z województwa świętokrzyskiego. 
Zdaniem wielu badaczy niska masa urodzeniowa rzutuje na nieprawidłowy rozwój motoryczny niemowlęcia, w tym powstanie mózgowego porażenia dziecięcego [13, 17]. Nie jest to jednak czynnik decydujący, co wykazała analiza powyższych badań. Dzieci o masie urodzeniowej poniżej 2499 g w trakcie pierwszego badania statystycznie prezentowały się
lepiej, co może być następstwem lepszej diagnostyki i wprowadzenia wcześniejszego postępowania leczniczego u tych dzieci. Taki wynik uzyskali także Cieślak-Osik oraz Osborn w swoich badaniach [15, 16]. 
Analizie poddano również wpływ sposobu ukończenia ciąży na prawidłowy rozwój niemowlęcia. Polskie Towarzystwo Ginekologiczne sugeruje, aby dzieci o dużej masie, a w szczególności makrosomiczne, były rodzone przez interwencję chirurgiczną [18], co koreluje z analizą wyników uzyskanych na potrzeby niniejszego opracowania. Taki sposób rozwiązania ciąży pozwala zapobiec niepotrzebnemu wydłużaniu aktu porodu, który często prowadzi do powikłań w formie niedotlenienia i w konsekwencji zamartwicy płodu. Duża dysproporcja pomiędzy objętością przechodzącego przez kanał rodny dziecka a średnicą cieśni grozi powstawaniem różnorodnych urazów mechanicznych, takich jak porażenie splotu barkowe...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy