Dołącz do czytelników
Brak wyników

Nowoczesne metody fizjoterapii

9 lipca 2019

NR 107 (Lipiec 2019)

Wspomaganie terapii dziecka z autyzmem metodą Snoezelen – Sala Doświadczania Świata

0 10

Zmysły stanowią podstawę rozwoju każdego człowieka. W przypadku dzieci z autyzmem odbieranie otaczającego je świata i kontakt z nim za pośrednictwem zmysłów są zaburzone. Terapia metodą Snoezelen ma pomóc przywrócić im zdolność nawiązywania kontaktów interpersonalnych oraz umiejętność współżycia z innymi ludźmi, a także umożliwić dostosowanie się do środowiska, w którym żyją. Jej celem jest pobudzanie zmysłów poprzez doświadczanie innego świata.

Autyzm jest złożonym zaburzeniem neurorozwojowym spowodowanym dysfunkcją pewnych struktur i systemów mózgowych. Zaburzenie rozwoju tych struktur może być spowodowane działaniem czynników genetycznych, uszkodzeniami w czasie ciąży, porodu czy w pierwszych miesiącach życia dziecka. Autyzm u każdego dziecka objawia się trochę inaczej. Taka sama diagnoza u dwóch różnych osób może dotyczyć innego charakteru, zachowań i możliwości. Dlatego mówimy o spektrum zaburzeń – od łagodnych objawów do głębokich, które wpływają na wszystkie sfery życia [1].

Rokowanie w autyzmie dziecięcym jest w dużej mierze zależne od sprawności intelektualnej. Osoby autystyczne często mają obniżoną sprawność intelektualną – występuje ona nawet u 70% z nich. W pozostałych przypadkach mieści się ona w granicach normy. Kolejnym czynnikiem wpływającym na rokowanie jest występowanie chorób współistniejących oraz posługiwanie się językiem służącym do komunikacji przed piątym–siódmym rokiem życia. U 50% osób z autyzmem do końca życia nie rozwija się umiejętność werbalnego komunikowania się. Zazwyczaj osoby takie mają problemy w interakcjach społecznych oraz zachowują sztywny wzorzec zachowań i zainteresowań [2].

Etiologia zaburzeń autystycznych

Autyzm jest wrodzony oraz związany z nieprawidłowym funkcjonowaniem i rozwojem mózgu, dlatego trudno określić przyczynę powstawania tego zaburzenia. U jego podłoża znajdują się różne czynniki, które wchodzą ze sobą w interakcje. Nie wiadomo, który dokładnie czynnik decyduje o pojawieniu się u dziecka autyzmu.

Ujawnienie się autyzmu jest zależne od wielu czynników zarówno genetycznych, jak i środowiskowych. Podstawową rolę odgrywają czynniki genetyczne, które odpowiadają za predyspozycje do pewnego funkcjonowania społecznego, w tym trudności w komunikowaniu się z innymi ludźmi. Predyspozycje genetyczne mogą odpowiadać za preferowanie samotności lub niewielkiego kręgu znajomych, brak zainteresowania kontaktem z innymi osobami oraz opóźnienie rozwoju mowy.

Znaczącą rolę odgrywają również czynniki działające podczas ciąży i porodu. Uszkadzają one układ nerwowy w okresie płodowym i poporodowym. Są to najczęściej:

  • infekcje wewnątrzłonowe,
  • przebyte infekcje matki w czasie ciąży,
  • niedotlenienie płodu,
  • dziecięce porażenie mózgowe,
  • przedwczesny poród,
  • wady wrodzone,
  • krwawienie w pierwszym trymestrze ciąży,
  • smółka w wodach płodowych (tzw. zielone wody płodowe).

Dodatkowymi przyczynami mogą być zaawansowany wiek matki i ojca, palenie papierosów i spożywanie alkoholu przez matkę podczas ciąży [1, 2, 4].

Objawy autyzmu

Zaburzenia rozwoju i funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego charakteryzują się zakłóceniami zdolności komunikowania uczuć i budowania relacji interpersonalnych, zubożeniem i stereotypowością zachowań oraz trudnościami z integracją wrażeń zmysłowych.

W przypadku autyzmu zaburzenia te mają charakter zaburzeń całościowych, czyli dotyczą różnych sfer funkcjonowania dziecka.

Autystyczna triada zaburzeń

Autystyczna triada określa trzy podstawowe obszary, w których występują charakterystyczne dla autyzmu nieprawidłowości.
Są to:

  • nieprawidłowa umiejętność tworzenia relacji z innymi ludźmi oraz uczestniczenia w interakcjach społecznych,
  • zaburzenia umiejętności komunikowania się,
  • obecny w zachowaniu schematyzm, ograniczony zakres możliwości aktywności i zainteresowań, brak wyobraźni.

Symptomy te często różnią się u poszczególnych osób.

Dla autyzmu charakterystyczne jest to, że zaburzenia występują równocześnie we wszystkich wymienionych strefach. Jest to bardzo przydatne do postawienia prawidłowej diagnozy, ponieważ występowanie pojedynczych symptomów może być obecne u osób z innymi zaburzeniami (a także u ludzi, u których rozwój jest prawidłowy) [1].

Dodatkowymi symptomami są:

  • trudności w rozpoznawaniu emocji innych osób, w rozpoznawaniu twarzy,
  • niska zdolność do tworzenia relacji społecznych oraz wrażliwość na wzmocnienia społeczne (np. pochwałę ze strony drugiej osoby),
  • problemy z naśladowaniem ruchów,
  • trudności w planowaniu i kontroli wykonywanej czynności oraz płynności działania,
  • słabsze zdolności językowe zarówno werbalne, jak i niewerbalne,
  • problemy w nawiązywaniu i podtrzymywaniu interakcji społecznych,
  • opór przed zmianami,
  • unikanie kontaktu wzrokowego, podczas wykonywania danej czynności patrzenie w inny punkt (oczy są bez kontaktu),
  • niewrażliwość na ból,
  • niewłaściwe użytkowanie przedmiotów,
  • problemy z wyrażaniem potrzeb (dotyczących np. jedzenia, picia, załatwiania potrzeb fizjologicznych), pokazywanie potrzeb za pomocą gestów,
  • kręcenie przedmiotami, kręcenie się wokół własnej osi,
  • echolalia (niepotrzebne powtarzanie słów lub zdań),
  • mowa, jeśli występuje, jest dziwaczna, często śpiewająca, występuje przekręcanie kolejności wypowiadanych słów,
  • nadwrażliwość na dźwięki (odgłos suszarki do włosów, pralki lub odkurzacza),
  • nadwrażliwość na niektóre zapachy lub smaki,
  • nadwrażliwość na dotyk (najdelikatniejszy dotyk może nieść nieprzyjemne doznania, podczas gdy równocześnie silny ucisk sprawia przyjemność),
  • trudności w nauce,
  • nierównomierny rozwój zdolności ruchowych,
  • nadmierna lub ograniczona aktywność ruchowa,
  • nieadekwatny śmiech, chichot lub płacz,
  • problemy z tzw. zabawami funkcjonalnymi (brak fantazji przy zabawie, brak umiejętności współdziałania przy zabawie, problemy z naśladowaniem),
  • pozorna głuchota (niereagowanie na otaczające dźwięki),
  • brak prawdziwego strachu przed niebezpieczeństwem,
  • brak reakcji na własne imię,
  • wypowiadane przez dziecko zdania mogą mieć charakter spostrzeżeń (wypowiadanie na głos spostrzeżeń, np. faktu, że osoba stojąca obok jest gruba),
  • niewłaściwy ton głosu, tempa i płynności wypowiedzi,
  • dosłowne rozumienie wypowiedzi (trudności w rozumieniu żartów i ironii),
  • niekontrolowane wybuchy agresji lub złości oraz samookaleczanie się,
  • zaburzenia motoryczne (zaburzenia koordynacji wzrokowo-ruchowej) [1, 2].

Diagnostyka

Zgodnie z kryteriami diagnostycznymi pierwsze główne symptomy są widoczne dopiero przed ukończeniem trzeciego roku życia (pojawiają się w ciągu pierwszych 36 miesięcy życia dziecka). Zaburzenie to zalicza się do tzw. zaburzeń ukrytych. Tylko u 10% dzieci autyzm zostaje rozpoznany na pierwszej wizycie. Aby diagnoza była trafna, powinna być przeprowadzona przez zespół specjalistów, w skład którego wchodzą m.in. lekarz pediatra, neurolog dziecięcy, psycholog i psychiatra dziecięcy. Uzyskane w procesie badania dziecka informacje są sprawdzane z kryteriami diagnostycznymi autyzmu. Kryteria te są podstawą do postawienia rozpoznania [1, 3].

Autystyczne spektrum zaburzeń oprócz autyzmu dziecięcego obejmuje autyzm atypowy, zespół Aspergera, zespół Retta oraz dziecięce zaburzenie dezintegracyjne. Wszystkie powyższe są również określane jako całościowe zaburzenia rozwoju (termin ten pokazuje, że dotyczy to wielu obszarów funkcjonowania dziecka, które wpływają na jego rozwój jako całość). Nie jest to może termin precyzyjny, ale ma wiele zalet, np. uwypukla podobieństwo zachowania osób z kilkoma zaburzeniami klasyfikowanymi jako odrębne jednostki kliniczne. U małych dzieci pozwala na uniknięcie błędów w precyzyjnym określeniu, o które zaburzenie konkretnie chodzi.

We wczesnym okresie rozwoju taka diagnoza jest wystarczająca, aby móc podjąć wobec dziecka działania terapeutyczne mające na celu zmniejszenie objawów. Diagnoza jest szczególnie trudna w przypadku małych dzieci, u których obszar zaburzeń może być niejednoznaczny w kontekście kryteriów diagnostycznych autyzmu [1].

D

...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy