Dołącz do czytelników
Brak wyników

Nowoczesne metody fizjoterapii

6 listopada 2017

NR 59 (Marzec 2015)

Wykorzystanie koncepcji BeBo® Trening Dna Miednicy w profilaktyce i terapii uroginekologicznej

436

Nietrzymanie moczu typu wysiłkowego stanowi ogromny problem społeczny, z którym boryka się według statystyk ok. 10–15% populacji. Należy liczyć się z faktem, że dane mogą być zaniżone, gdyż nie każda kobieta i nie każdy mężczyzna będzie szukać pomocy specjalisty w tym zakresie. Wysiłkowe nietrzymanie moczu kobiet i mężczyzn różni się etiologią.

Dla kobiety punktem krytycznym jest ciąża, podczas której rosnący płód i łożysko wywierają mechaniczny nacisk na struktury mięśniowo-powięziowe dna miednicy (struktury te zostały szczegółowo opisane w styczniowym numerze „Praktycznej Fizjoterapii i Rehabilitacji” w artykule pt. „Stabilizacja centralna w zespołach bólowych kręgosłupa lędźwiowego. Strategie terapii w ujęciu treningu dna miednicy”). Nie bez znaczenia są zmiany hormonalne i ograniczenie ruchomości przepony, szczególnie w fazie wdechu. Sam poród powoduje istotne zmiany strukturalne w postaci mikro- lub nawet makrouszkodzeń. Zmiany strukturalne, jeśli nie zostaną rozpracowane w odpowiednim czasie, doprowadzą do zmian funkcjonalnych manifestujących się postępującą inkontynencją. Ciąża i poród mogą nasilić wcześniej występujące problemy, zwłaszcza na tle osłabionego tonusu podstawowego stabilizatorów lokalnych.

Mężczyźni cierpią na nietrzymanie moczu w wieku późniejszym niż kobiety i jest ono na ogół skutkiem operacji częściowego usunięcia prostaty lub radykalnej prostatektomii. Podczas tych zabiegów uszkodzeniu może ulec zwieracz zewnętrzny cewki moczowej.

Koncepcja BeBo®, w oryginale BeBo® Gesundheitstraining, została pomyślana jako forma profilaktyki i terapii schorzeń o charakterze urologicznym i ginekologicznym. W Szwajcarii i Niemczech kasy chorych w dużej części refundują tę formę terapii.

Zarówno w Szwajcarii, skąd wywodzi się koncepcja, jak i od ponad roku w Polsce, trening dna miednicy odbywa się w formie grupowych warsztatów. Każde ze spotkań zawiera ćwiczenia świadomościowe, pokazujące zależności pomiędzy poszczególnymi rejonami ciała oraz ćwiczenia wzmacniające osłabione struktury głębokich stabilizatorów, w tym przede wszystkim dna miednicy. Stałym elementem zajęć są ponadto ćwiczenia mobilizujące i nauka relaksacji. Uczestnicy uczą się funkcjonowania na co dzień w taki sposób, aby chronić dno miednicy, co jest warunkiem koniecznym dla uzyskania trwałego efektu terapeutycznego.

Filary koncepcji BeBo®

Koncepcja BeBo® opiera się na pięciu wymienionych filarach, które poniżej zostaną opisane w sposób szczegółowy.

I Integracja dna miednicy w czynnościach dnia codziennego

O powodzeniu terapii zachowawczej w nietrzymaniu moczu i obniżeniu narządów wewnętrznych decyduje przede wszystkim wykluczenie czynników przeciążających dno miednicy. Zarówno podczas warsztatów Dna Miednicy BeBo®, jak również podczas sesji indywidualnych pacjenci otrzymują wiedzę praktyczno-teoretyczną na temat prawidłowych nawyków higienicznych, podnoszenia ciężarów, technik uspokajania pęcherza nadreaktywnego i pozycji odciążających dno miednicy. Wdrożenie zmian w funkcjonowaniu zwiększy szansę na ustąpienie objawów lub ich zmniejszenie, przy równolegle prowadzonej terapii.

II Ćwiczenia świadomościowe

Do głównych założeń koncepcji należą ćwiczenia budzące świadomość ciała. Ten rodzaj ćwiczeń stanowi największy problem dla pacjentów, gdyż na pierwszy rzut oka nic się nie dzieje, ruch jest niedostrzegalny lub prowadzony w małym zakresie. Tu rodzi się zawsze wiele wątpliwości, gdyż brak jest obiektywnego punktu odniesienia do tego, jak silne/delikatne odczucie ma się pojawić. Pomóc może szczegółowy instruktaż terapeuty potrafiącego opisać odczucia i wrażenie kinestetyczne towarzyszące danemu ćwiczeniu. Należy jednak wziąć pod uwagę spory margines względności w odczuwaniu przez pacjenta, co warunkowane będzie przez wiele czynników. Wśród nich wymienić można inny tonus spoczynkowy układu stabilizującego obręcz miedniczą, ewentualnie współistniejące choroby czy zaburzenia koordynacji ruchowo-oddechowej. Trening uczy zauważać reakcje organizmu na poszczególne bodźce, jak oddech czy nowe wzorce ruchowe. Odkrycia wymaga sama przestrzeń dna miednicy, anatomia warstw mięśniowych i orientacyjnych punktów kostnych – guzów kulszowych, kości łonowej i kości ogonowej, stanowiących miejsca przyczepów mięśni. Wiele osób dno miednicy utożsamia z najbardziej zewnętrzną warstwą, czyli mięśniem opuszkowo-gąbczastym i zwieraczem zewnętrznym odbytu, pełniących funkcję zamykania (poprzez skurcz) i otwierania (poprzez rozkurcz) otworów ciała. Ćwiczenia świadomościowe połączone z odpowiednim komentarzem słownym uzmysławiają pacjentom, jak kluczową rolę pozostałe warstwy dna miednicy odgrywają w procesie stabilizacji odcinka lędźwiowego kręgosłupa na co dzień, w odczuwaniu satysfakcji ze współżycia i w zachowaniu kontynencji.

  • Ćwiczenie świadomościowe nr 1

Guzy kulszowe (Zdj. 2)

„Usiądź na krześle, nogi ustawione na szerokość bioder, całe stopy na podłodze. Zaobserwuj, gdzie znajduje się punkt ciężkości twojego ciała na powierzchni krzesła. Jasne, że siedzisz na swoich pośladkach, ale przy wnikliwej obserwacji stwierdzisz, że zauważasz swoje guzy kulszowe. Powinnaś je dokładnie odczuwać.

Gdy poruszysz się na swoim krześle tam i z powrotem albo powoli rolujesz się na tychże guzach kulszowych do przodu i do tyłu, będziesz mogła lepiej je poczuć” (opis ćwiczenia pochodzi z książki „W drodze do istoty kobiecości. Przewodnik oparty na założeniach szwajcarskiej koncepcji BeBo®”).

  • Ćwiczenie świadomościowe nr 2

Kość ogonowa (Zdj. 3)

„Gdy następnym razem przetoczysz się na guzach kulszowych do tyłu i dotkniesz powierzchni krzesła tylną dolną częścią miednicy, pozostań przez chwilę i zwróć uwagę na kość ogonową. Czy możesz świadomie poczuć kość ogonową? Usiądź znowu wyprostowana i dotknij ręką kość ogonową. Rozmasuj ją mocno, tak żeby jeszcze przez chwilę odczuwać ją intensywniej” (opis ćwiczenia pochodzi z książki „W drodze do istoty kobiecości. Przewodnik oparty na założeniach szwajcarskiej koncepcji BeBo®”).

III Ćwiczenia mobilizacyjne

Przed wprowadzeniem ćwiczeń wzmacniających należy zmobilizować stawy bezpośrednio połączone z obręczą miedniczą, a więc przede wszystkim stawy biodrowe, przejście lędźwiowo-krzyżowe i odcinek lędźwiowy kręgosłupa. Elastyczność struktur okalających te punkty zapobiega przenoszeniu hipertonusu zgromadzonego w przemęczonych tkankach na dalsze rejony ciała. Wykonywane w sposób prawidłowy i zintegrowane z oddechem ćwiczenia te będą równocześnie wzmacniały najbardziej kranialnie położoną warstwę dna miednicy – dźwigacz odbytu (levator ani).

Oczywiście mobilizacji wymagać mogą i inne rejony ciała, mające połączenie powięziowe z dnem miednicy, zatem terapeuta znając oddziaływania odruchowe i znaczenie poszczególnych rejonów ciała dla poszczególnych warstw dna miednicy, będzie mógł modulować dobór ćwiczeń dla konkretnej grupy lub osoby.

Mobilizacje w koncepcji BeBo® zgromadzone są w grupie ćwiczeń tzw. „Programu A”. Programy A, B i C często pomyślane są w ten sposób, aby stanowiły element codzienności i dały się wykonywać nieomal w każdej sytuacji. W ten sposób można je zakwalifikować do wspomnianej już grupy ćwiczeń uczących, jak integrować dno miednicy na co dzień.

  • Ćwiczenie mobilizacyjne nr 1 (Zdj. 4)

Pozycja stojąca na poduszce sensorycznej, stawy kolanowe lekko ugięte. Osoba balansuje, wykonując przy tym mobilizację miednicy. Zbliżając się do tyłopochylenia miednicy – faza wydechu, zbliżając się do przodopochylenia – faza wdechu. Ćwiczenie w wersji łatwiejszej wykonywane na stabilnym podłożu.

  • Ćwiczenie...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy