Zaburzenia propriocepcji w zespołach bólowych kręgosłupa lędźwiowego

Z praktyki gabinetu

Poziom kontroli proprioceptywnej u pacjentów z zespołem bólowym kręgosłupa może być istotnie niższy w porównaniu do osób zdrowych. Zaburzona kontrola nerwowo-mięśniowa wpływa na redukcję synchronizacji mechanizmów statycznych i dynamicznych. Prowadzi to do dysfunkcji stawów, czego konsekwencją jest ich zwyrodnienie.

Wpływ zespołów bólowych kręgosłupa na propriocepcję

Zespoły bólowe kręgosłupa lędźwiowego (ZBKL) charakteryzują się przewlekłym występowaniem objawów lub częstymi nawrotami dolegliwości bólowych tej okolicy [1–4]. Zespoły bólowe kręgosłupa lędźwiowego są główną przyczyną niepełnosprawności wśród osób do 45. roku życia [5]. Poza przypadkami poważnej patologii kręgosłupa, które wymagają natychmiastowej interwencji chirurgicznej, leczeniem z wyboru u pacjentów z ZBKL jest leczenie zachowawcze [6].

POLECAMY

U osób z rozpoznaniem choroby zwyrodnieniowej krążków międzykręgowych występuje wiele czynników wpływających na zaburzenie równowagi ciała, takich jak nieprawidłowa postawa ciała, zmniejszenie ruchomości kręgosłupa oraz kończyn dolnych, obniżone lub wzmożone napięcie mięśniowe prowadzące do nierównowagi statycznej mięśni, jak również upośledzenie czucia proprioceptywnego. Wymienione zaburzenia mogą być także wywołane przez współistniejące obok dyskopatii dysfunkcje stawów krzyżowo-biodrowych oraz stawów międzywyrostkowych.

We wczesnym etapie dyskopatii przemieszczenia wewnątrz krążka międzykręgowego prowadzą do rozciągnięcia oraz wypukliny więzadła podłużnego tylnego. Kolejne stadium to pojawienie się w pierścieniu włóknistym radialnych i okrężnych pęknięć, w które penetruje jądro miażdżyste. Gdy pęknięcia radialne umożliwiają przemieszczenia jądra miażdżystego poza zewnętrzną warstwę pierścienia włóknistego, mówi się o wypadnięciu bądź przepuklinie krążka. Zależnie od stopnia przemieszczenia jądra można wyróżnić protruzję, ekstruzję lub sekwestrację. Oddzielony fragment jądra miażdżystego krążka międzykręgowego, penetrujący do kanału kręgowego lub otworu międzykręgowego, może powodować ucisk oraz uszkodzenie włókien czuciowych i ruchowych korzenia nerwu. Stan taki może wpływać na zmniejszenie propriocepcji oraz reakcji mięśnia na polecenia ruchowe. Wtórna redukcja kontroli nerwowo-mięśniowej powoduje niestabilność oraz traumatyzację układu ruchu kręgosłupa, z następczą degeneracją krążków międzykręgowych kolejnych jego segmentów (rys. 1).

W chorobie krążka międzykręgowego dochodzi do nieprawidłowej reakcji komórkowej związanej z progresywną niewydolnością strukturalną. Zachodzące w krążku zmiany biochemiczne, typowe dla procesu zwyrodnieniowo-zapalnego, nie zatrzymują się nawet w sytuacji wygojenia uszkodzonego pierścienia włóknistego. Jaka jest zatem przyczyna uszkodzenia krążka międzykręgowego? Pierwotny mechanizm uruchamiający zwyrodnienie krążka nie jest do końca poznany. Jednakże Styczyński i wsp. w obserwacjach własnych rejestrowali w badaniu rentgenowskim (RTG) zaburzenia stabilności kręgosłupa na wiele lat przed wystąpieniem przepukliny czy radiologicznych cech zwyrodnienia krążka międzykręgowego [7]. Może to świadczyć o tym, że proces zwyrodnieniowy kręgosłupa jest zjawiskiem drugorzędnym. Rola propriocepcji w tej sytuacji, zdaniem wymienionych autorów, może mieć istotne znaczenie. Badacze ci wykazali, że zaburzenia propriocepcji występują w okolicy uszkodzenia korzeni nerwowych, ale również na poziomie przeciwległym, gdzie unerwienie korzeniowe nie zostało uszkodzone.

Propriocepcja – czucie głębokie

Znaczenie propriocepcji ulegało na przestrzeni lat wielu modyfikacjom. Pojęcia propriocepcji i interorecepcji oraz eksterorecepcji wprowadził do nauki Charles Scott Sherrington w 1906 r. [8] Eksterorecepcja umożliwia dostarczanie informacji pochodzących z zewnątrz ciała (narząd wzroku, skóra). Interorecepcja odpowiada za przekazywanie informacji z narządów wewnętrznych. Propriocepcja, zwana inaczej czuciem głębokim, jest zmysłem orientacji umożliwiającym czucie ruchu i pozycji ciała w przestrzeni. Proprioceptory umiejscowione w mięśniach, ścięgnach, więzadłach, stawach i kościach przekazują informacje z wymienionych struktur o pozycji części ciała oraz ich ruchach do ośrodków nerwowych na poziomie rdzenia kręgowego i śródmózgow...

Pozostałe 90% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!

Przypisy