Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu , Otwarty dostęp

26 lipca 2021

NR 128 (Lipiec 2021)

Zasady prowadzenia badań przesiewowych w kierunku wczesnego wykrywania skoliozy idiopatycznej – rekomendacje Komitetu Rehabilitacji, Kultury Fizycznej i Integracji Społecznej Polskiej Akademii Nauk

50

Zakłada się, że rozpoznanie skoliozy idiopatycznej (SI) powinno mieć miejsce podczas badań rozwoju fizycznego i postawy ciała dzieci w trakcie bilansów zdrowia. Brak wystandaryzowanych zasad prowadzenia badań mających na celu wczesne wykrycie SI powoduje stosowanie w ich trakcie nieswoistych dla SI narzędzi i technik diagnostycznych. Wychodząc naprzeciw potrzebom standaryzacji badania mającego na celu wczesne wykrywanie SI, Komitet Rehabilitacji, Kultury Fizycznej i Integracji Społecznej Polskiej Akademii Nauk powołał Zespół Zadaniowy ds. diagnostyki oraz leczenia zachowawczego skoliozy idiopatycznej i powierzył mu zadanie opracowania rekomendacji w zakresie standardów prowadzenia badań przesiewowych.

Obecnie nie istnieje w Polsce powszechny, wystandaryzowany system badań przesiewowych mających na celu wczesne wykrycie skoliozy idiopatycznej. Brak standaryzacji może prowadzić do zarówno fałszywie ujemnych, jak i fałszywie dodatnich wyników takiego badania. 
Wychodząc naprzeciw potrzebom standaryzacji badania mającego na celu wczesne wykrywanie skoliozy idiopatycznej, Komitet Rehabilitacji, Kultury Fizycznej i Integracji Społecznej Polskiej Akademii Nauk powołał Zespół Zadaniowy ds. diagnostyki oraz leczenia zachowawczego skoliozy idiopatycznej i powierzył mu zadanie opracowania rekomendacji w zakresie standardów prowadzenia badań przesiewowych. 
W skład tego interdyscyplinarnego Zespołu weszli eksperci o wysokim autorytecie klinicznym i naukowym, a metodyka opracowania rekomendacji została przygotowana na podstawie wysokich standardów naukowych (procedura Delphi).
Ostatecznie opracowano 13 rekomendacji odnoszących się do: 

POLECAMY

  • sposobu wykonania badania przesiewowego, 
  • docelowej populacji, która powinna być objęta badaniem,
  • określenia profesjonalistów, którzy takie badanie powinny przeprowadzać. 

Skolioza idiopatyczna

Skolioza idiopatyczna (SI) dotyczy 2–3% populacji wieku rozwojowego i jest najczęstszą chorobą układu mięśniowo-szkieletowego tej grupy wiekowej [1]. Choroba może pojawić się w różnym wieku oraz niezależnie od statusu socjoekonomicznego, jednak najczęściej jest stwierdzana w wieku pokwitania (ang. adolescent idiopathic scoliosis, AIS) [2]. Skoliozy o małym kącie skrzywienia stwierdza się podobnie często u obu płci. Progresja, czyli zwiększenie kąta deformacji, występuje wyraźnie częściej u dziewcząt niż u chłopców [1, 3, 4]. Ryzyko progresji zależy także od wartości kąta skoliozy w okresie, w którym kręgosłup podlega szybkiemu rośnięciu. Według Bunnella u dzieci, u których skrzywienie osiąga 10° na początku okresu dojrzewania, ryzyko progresji wynosi 20%, dla skrzywień 20° wynosi 60%, natomiast w skoliozach 30° ryzyko pogłębiania deformacji wzrasta do 90% [5].
Problem zdrowotny po okresie wzrastania stanowią SI przekraczające 30° według Cobba, gdyż po pierwsze – mogą powiększać się w wieku dorosłym i po drugie – częściej w ich przebiegu występują dolegliwości bólowe kręgosłupa i inne negatywne oddziaływania na organizm, w tym na psychikę chorego [6–8]. Uważa się, że skrzywienia powyżej 40° kąta Cobba mogą powodować trudności związane z aktywnością fizyczną i ograniczać zdolność do wykonywania niektórych zawodów [1, 2].
 

Skoliozy idiopatyczne oddziałują negatywnie na stan zdrowia w następujących mechanizmach: 
  • ograniczenie funkcji układów oddechowego i krążenia, 
  • bóle kręgosłupa o charakterze mechanicznym, 
  • negatywny wpływ psychologiczny.


Wpływ SI na układ oddechowy i krążenia
U chorych z SI dochodzi do zmniejszenia pojemności i ruchomości klatki piersiowej oraz zmiany toru oddychania. Stopień zmniejszenia pojemności życiowej płuc oraz natężonej jednosekundowej pojemności wydechowej dodatnio koreluje z wielkością kąta Cobba skrzywienia piersiowego [9]. Występowanie duszności jest wynikiem zmian strukturalnych, jakie zachodzą w obrębie klatki piersiowej i płuc u osób ze skrzywieniem o dużej wartości kątowej, to znaczy powyżej 80° kąta Cobba w kręgosłupie piersiowym [1, 6]. 

Wpływ SI na występowanie bólów kręgosłupa
Następstwem SI w wieku dorosłym, a czasem również w wieku dorastania, są bóle grzbietu, najczęściej w okolicy piersiowej i lędźwiowo-krzyżowej. Dolegliwości te są spowodowane przede wszystkim mechanicznym przeciążeniem układu mięśniowo-powięziowego, zmianami zwyrodnieniowymi stawów międzykręgowych oraz patologią krążków międzykręgowych [1, 6]. 

Wpływ SI na psychikę chorego
Postrzeganie siebie przez chorych z SI jest znacząco gorsze w porównaniu z osobami zdrowymi, jednak nie stwierdza się częstszego niż w populacji występowania zaburzeń natury psychicznej wymagających leczenia specjalistycznego [2]. Osoby z SI dwukrotnie częściej niż osoby bez tego schorzenia doświadczają ograniczeń w życiu seksualnym, wynikających głównie z obniżonej samooceny [10]. 

Stan obecny w zakresie badania przesiewowego w kierunku wczesnego wykrywania SI

Obecnie nie istnieje w Polsce powszechny, wystandaryzowany system badań przesiewowych mających na celu wczesne wykrycie SI. 
Zakłada się, że rozpoznanie SI powinno mieć miejsce podczas badań rozwoju fizycznego i postawy ciała dzieci w trakcie bilansów zdrowia. Brak wystandaryzowanych zasad prowadzenia badań mających na celu wczesne wykrycie SI powoduje stosowanie w trakcie bilansów, podobnie jak podczas tzw. ba-
dań przesiewowych organizowanych przez lokalne instytucje, nieswoistych dla SI narzędzi i technik diagnostycznych. 
Fałszywie ujemny wynik badania przesiewowego może skutkować progresją SI, koniecznością leczenia gorsetowego, a w dużych deformacjach – operacyjnego. Fałszywie dodatni wynik badania, czyli rozpoznanie SI u osoby bez deformacji kręgosłupa, powoduje z kolei niepotrzebny stres dziecka/ rodziców i prowadzenie zbędnego leczenia, co generuje obciążenia systemu ochrony zdrowia (konsultacje lekarskie, fizjoterapeutyczne, badania obrazowe). 

Metodyka opracowania rekomendacji

W celu opracowania rekomendacji przeprowadzono:

  • analizę wytycznych międzynarodowych towarzystw naukowych i organizacji mających w swoich kompetencjach zagadnienia związane z deformacjami kręgosłupa: SOSORT (Society on Scoliosis Orthopaedic and Rehabilitation Treatment), SRS (Scoliosis Research Society), IRSSD (International Research Society of Spinal Deformities), NASS (North American Spine Society), US Preventive Services Task Force [11–14];
  • analizę piśmiennictwa poprzez przeszukanie baz Web of Science oraz Scopus;
  • analizę przepisów prawa dotyczących organizacji ochrony zdrowia w Polsce.

Na podstawie danych zebranych w drodze przedstawionej powyżej procedury sformułowano wstępne wersje rekomendacji. Następnie rekomendacje poddano ocenie według przyjętej jako standard procedury Delphi [15]. 
 

Tabela 1. Zasady prowadzenia badań przesiewowych w kierunku wczesnego wykrywania skoliozy idiopatycznej – rekomendacje Komitetu Rehabilitacji, Kultury Fizycznej i Integracji Społecznej Polskiej Akademii Nauk
Lp. Rekomendacja
Jak badać?
1. Do wczesnego wykrywania skoliozy idiopatycznej rekomenduje się ocenę asymetrii grzbietu przeprowadzoną testem Adamsa wykonanym w czasie skłonu tułowia w przód – pomiar kąta rotacji tułowia (KRT) [11, 16]
2. Rekomendowana pozycja wyjściowa osoby badanej: pozycja stojąca – stopy ustawione równolegle, w jednej linii, na szerokość stawów biodrowych; stawy kolanowe wyprostowane; ruch: skłon tułowia w przód, kończyny górne opuszczone swobodnie lub z rękoma połączonymi stronami dłoniowymi (zdj. 1)
3. Rekomenduje się, aby pomiar kąta rotacji tułowia był przeprowadzony na wysokości wszystkich wyrostków kolczystych kręgosłupa, odnotowując maksymalną wartość w jego górnej (Th1–Th4, ang. proximal thoracic), głównej (Th5–Th12, ang. main thoracic) oraz piersiowo-lędźwiowej lub lędźwiowej części (ang. thoraco-lumbar, lumbar) [17] (zdj. 2)
4. Rekomenduje się, aby podczas pomiaru kąta rotacji tułowia zakres skłonu w przód był regulowany przez badacza w ten sposób, aby poddawany ocenie odcinek kręgosłupa znajdował się w położeniu równoległym do podłoża [17]
5. W przypadku nierównej długości kończyn dolnych lub braku możliwości wykonania badania w pozycji stojącej badanie kąta rotacji tułowia można przeprowadzić w pozycji siedzącej [18, 19]
6. Rekomenduje się, aby pomiar kąta rotacji tułowia był wykonany w pozycji siedzącej z pełnym oparciem stóp dziecka na podłożu, kąt zgięcia stawów kolanowych i biodrowych powinien wynosić ok. 90°, skłon tułowia powinien zostać wykonany między znajdujące się w odwiedzeniu kończyny dolne, umożliwiając w ten sposób swobodne wykonanie skłonu tułowia
7. W celu obiektywizacji oceny kąta rotacji tułowia rekomenduje się stosowanie skoliometru [17, 20–23]
8. Rekomenduje się, aby w karcie badania zanotować: datę badania, datę urodzenia dziecka, płeć, występowanie (od kiedy)/brak występowania pierwszej miesiączki, pozycję badania: stojąca/siedząca, wynik trzech pomiarów kąta rotacji tułowia: 
1) część piersiowa kręgosłupa – poziom Th1–Th4,
2) część piersiowa kręgosłupa – poziom Th5–Th12 oraz 
3) przejście piersiowo-lędźwiowe lub lędźwiowa część kręgosłupa
9. W celu dokonania pomiaru kąta rotacji tułowia dopuszcza się stosowanie telefonu komórkowego z zainstalowaną odpowiednią aplikacją oraz nakładką odtwarzającą dolną krawędź skoliometru, umożliwiającą eliminację wpływu wyrostków kolczystych na wiarygodność pomiaru [24–28]
10. Do badania przesiewowego w kierunku wczesnego wykrywania skoliozy idiopatycznej nie rekomenduje się metod nieprzedstawionych w opracowaniu
Kogo i kiedy badać?
11. Badanie przesiewowe mające na celu wczesne wykrycie skoliozy idiopatycznej u dziewcząt powinno być przeprowadzone trzykrotnie: ukończone 10 lat (11. rok życia), ukończone 11 lat (12. rok życia), ukończone 12 lat (13. rok życia). W przypadku dziewcząt, które w wieku 12 lat jeszcze nie miesiączkują, badanie przesiewowe należy powtarzać w odstępach 12-miesięcznych (± 3 miesiące) do momentu pojawienia się pierwszej miesiączki.
Badanie przesiewowe mające na celu wczesne wykrycie skoliozy idiopatycznej u chłopców powinno być przeprowadzone dwukrotnie: ukończone 12 lat (13. rok życia) i ukończone 14 lat (15. rok życia)
12. Dziecko, u którego w badaniu przesiewowym mającym na celu wykrycie skoliozy idiopatycznej uzyskano w pomiarze skoliometrem wartość kąta rotacji tułowia 7° lub więcej, należy skierować na dalszą diagnostykę, której elementem może być diagnostyka radiologiczna.
Dziecko, u którego w badaniu przesiewowym mającym na celu wykrycie skoliozy idiopatycznej uzyskano w pomiarze skoliometrem wartość kąta rotacji tułowia 4–6°, powinno być poddane dodatkowemu badaniu po trzech–sześciu miesiącach.
Dziecko, u którego w badaniu przesiewowym mającym na celu wykrycie skoliozy idiopatycznej uzyskano w pomiarze skoliometrem wartość kąta rotacji tułowia 0–3°, nie musi być poddawane dodatkowemu badaniu po trzech–sześciu miesiącach
Kto ma badać?
13. Badanie przesiewowe mające na celu wczesne wykrycie skoliozy idiopatycznej może być prowadzone przez specjalistów mających kompetencje w zakresie diagnostyki narządu ruchu, a w szczególności: lekarza medycyny rodzinnej, lekarza pediatrę, lekarza specjalistę rehabilitacji medycznej, lekarza specjalistę w zakresie ortopedii i traumatologii narządu ruchu, fizjoterapeutę, pielęgniarkę


Dyskusja

Badania przesiewowe w kierunku wykrycia SI są zalecane m.in. przez American Academy of Orthopedic Surgeons, American Academy of Pediatrics, Scoliosis Research Society, Society on Scoliosis Orthopedic and Rehabilitation Treatment (www.scoliosis.org, www.sosort.org [29–32]). Kryteria Światowej Organizacji Zdrowia (ang. World Health Organization, WHO) dotyczące efektywności prowadzenia badań przesiewowych dla danej jednostki chorobowej są spełnione w odniesieniu do SI [33, 34]. 
Badania przesiewowe w kierunku wykrycia SI zostały dotychczas wdrożone w Japonii, Kanadzie, Szwecji, Niemczech i Singapurze oraz w 21 stanach USA. Bez oparcia na regulacjach prawnych oraz opłacane z różnych źródeł (z budżetu państwa, miasta, regionu, szpitala lub wolontaryjne) badania przesiewowe prowadzone są w Izraelu, Francji, Grecji, we Włoszech, w Norwegii, Hiszpanii, Wielkiej Brytanii i Australii [30]. 

Czy wczesne wykrycie SI umożliwia jej skuteczne leczenie?

W końcu ubiegłego stulecia i na początku obecnego dominował pogląd, że skuteczne leczenie SI jest głównie operacyjne i polega na korekcji ustawienia kręgów za pomocą implantów pozwalających na przyłożenie sił korekcyjnych [7]. Konstrukcja wszczepionych pacjentowi implantów nie jest w stanie trwale opierać się siłom działającym na kręgosłup człowieka, dlatego operacja musi być zakończona kostnym usztywnieniem (spondylodezą) zainstrumentowanej części kręgosłupa [35]. 
Niewątpliwie taka forma leczenia SI mimo stałego doskonalenia technik operacyjnych nie powinna być uznana za optymalną [36]. Operacyjne usztywnienie kręgosłupa limituje funkcjonowanie chorych poprzez ograniczenie ruchomości tułowia, niezdolność do wykonania pewnych ruchów i ćwiczeń, ograniczenia zawodowe i sportowe [37]. Ponadto trwałe usztywnienie kręgosłupa może być źródłem kolejnych problemów zdrowotnych w postaci przeciążenia kręgosłupa czy rozwoju deformacji poza miejscem wykonanej operacji (ang. add-on phenomenon) oraz potencjalnego utrudnienia akcji porodowej drogami naturalnymi w przypadku rozległego usztywnienia kręgosłupa lędźwiowego u kobiet [38, 39]. 
Należy nadmienić, że część chorych oraz rodziców/opiekunów nie akceptuje zaleconego leczenia chirurgicznego SI ze względu na ryzyko powikłań. Sam fakt wystąpienia ryzyka okołooperacyjnego jest naturalny i nie stanowi argumentu za odrzuceniem operacji. Niemniej obecność takiej postawy w połączeniu z „niefizjologicznym” charakterem operacji w postaci usztywnienia kręgosłupa stały się impulsem do doskonalenia nieoperacyjnych metod leczenia.
Intensyfikację badań mających na celu weryfikację skuteczności leczenia bezoperacyjnego SI obserwuje się szczególnie w ostatnich dwóch dziesięcioleciach. Istotną rolę w tym procesie odegrało powstanie i dynamiczny rozwój międzynarodowego towarzystwa leczenia skolioz SOSORT (www.sosort.org). Przełomowe okazało się przeprowadzone w USA BRAIST Study [40]. W projekcie tym wykazano, że w grupie niedojrzałych kostnie (czyli zagrożonych dalszą progresją) dzieci z SI o kącie Cobba wynoszącym między 20° a 40° stosowanie gorsetu korekcyjnego w istotny statystycznie sposób zmniejszyło odsetek dzieci wymagających leczenia operacyjnego [40]. Dostarczenie dowodów naukowych na wysokim poziomie wiarygodności (badanie prospektywne randomizowane z grupą kontrolną, level I evidence study – Randomized Controlled Trial, RCT) świadczących o skuteczności działania gorsetu korekcyjnego zmieniło pogląd na możliwość efektywnego oddziaływania na SI sposobami nieoperacyjnymi [41]. 
W następstwie potwierdzenia skuteczności leczenia nieoperacyjnego ponownie znaczenia praktycznego nabrało zagadnienie wczesnego rozpoznania SI. Ponieważ większość skolioz o wartości kątowej do 20˚ nie progresuje, a dostępna jest skuteczna forma leczenia nieoperacyjnego (gorset, fizjoterapia) chorych z SI o wartości kątowej 20–40˚, celem badania przesiewowego powinno być wykrycie dzieci ze skrzywieniami o takiej wartości kątowej [4, 5]. 
Obecny stan wiedzy pozwala na gruncie Praktyki Klinicznej Opartej na Dowodach Naukowych (ang. Evidence Based Practice, EBP) stwierdzić, że możliwe jest skuteczne leczenie SI za pomocą metod nieoperacyjnych. Wymaga to jednak wprowadzenia leczenia w odpowiednim wieku dziecka i przy odpowiednim kącie skrzywienia. Według piśmiennictwa jako optymalny do rozpoczęcia leczenia podaje się wiek początku pokwitaniowego skoku wzrostowego oraz kąt skoliozy od 20° do 40° według Cobba [11]. Należy zaznaczyć, że rozpoczęcie leczenia może mieć miejsce w SI o mniejszych wartościach kątowych, w sytuacji wystąpienia czynników sprzyjających progresji skoliozy (np. obciążenie rodzinne, płeć żeńska, współwystępowanie uogólnionej nadruchomości stawów) [11].
 

 

Jak badać?

Ad Rekomendacje 1, 2
W praktyce klinicznej można się spotkać z różnymi wariantami pozycji badanego w trakcie wykonywania testu Adamsa. W piśmiennictwie spotyka się rozbieżności dotyczące pozycji kończyn górnych oraz ustawienia stóp podczas badania [18, 20, 21].
Dlatego też w celu zapewnienia powtarzalności badania konieczna jest standaryzacja pozycji kończyn dolnych i kończyn górnych podczas wykonywania pomiaru kąta rotacji tułowia (KRT). 

Ad Rekomendacja 3
Rutynowo wystarczające jest wykonanie trzech pomiarów. Badacz może uzupełnić w razie potrzeby badanie o pomiar kąta rotacji tułowia wykonany na wysokości kolców biodrowych tylnych górnych [17]. 

Ad Rekomendacja 4
W określeniu równoległego do podłoża ustawienia ocenianego odcinka tułowia pomocne może być lustro ustawione obok badanego w taki sposób, aby badacz mógł ocenić pozycję badanego w płaszczyźnie strzałkowej podczas zwiększania zakresu skłonu tułowia w przód. 

Ad Rekomendacja 5
Badanie w pozycji siedzącej może być przeprowadzone w przypadku: 

  • stwierdzonego w badaniu klinicznym skośnego ustawienia miednicy (obniżenie kolca biodrowego przedniego górnego i kolca biodrowego tylnego górnego po tej samej stronie). Opcjonalnie w przypadku skrócenia kończyny dolnej pomiar kąta rotacji tułowia może być również wykonany w pozycji stojącej, z wyrównującą asymetrię długości kończyn dolnych podkładką pod stopę;
  • skrócenia grupy tylnej mięśni uda w stopniu utrudniającym wykonanie odpowiedniego skłonu tułowia; 
  • utrudnionej współpracy z dzieckiem;
  • trudności w zachowaniu rekomendowanej pozycji badania.

Ad Rekomendacja 6
W celu zapewnienia powtarzalności pomiarów podczas badania w pozycji siedzącej należy stosować wystandaryzowaną pozycję wyjściową oraz sposób wykonania skłonu tułowia przez badanego.

Ad Rekomendacja 7
Wartość diagnostyczna badania kąta rotacji tułowia z wykorzystaniem skoliometru wynika z wysokiej czułości oraz dobrej korelacji tego parametru ze standardem w ocenie deformacji kręgosłupa w płaszczyźnie czołowej, czyli kątem Cobba mierzonym na zdjęciu rentgenowskim. Na podstawie tej korelacji można (z ograniczoną dokładnością) za pomocą skoliometru oszacować wielkość kątową skrzywienia [42, 43].
Wartość kąta rotacji tułowia uzyskana podczas pomiaru wykonanego za pomocą skoliometru przy punkcie odcięcia (ang. cut-off point) 7° cechuje zarówno wysoka czułość, jak i swoistość w ocenie ryzyka wystąpienia SI o wartości 20°, co czyni ten parametr szczególnie przydatnym w badaniach przesiewowych [44]. Zastosowanie skoliometru w ocenie asymetrii grzbietu pozwala zatem uniknąć zjawiska diagnostyki fałszywie dodatniej (ang. overdiagnosis) bądź fałszywie ujemnej (ang. underdiagnosis), ograniczając jednocześnie ekspozycję dziecka na promieniowanie rentgenowskie [36].
Ponadto pomiary kąta rotacji tułowia wykonane skoliometrem charakteryzują się wysokim poziomem powtarzalności wewnętrznej (pomiary wykonane przez jednego badacza) i zewnętrznej/ zgodności (pomiary wykonane przez kilku badaczy, w tym również o różnym poziomie doświadczenia w zakresie posługiwania się skoliometrem) [20, 21, 45, 46].

Ad Rekomendacja 8
W czasie wywiadu rekomenduje się zebranie informacji związanych z oceną ryzyka wystąpienia SI (przewidywane tempo wzrastania: data urodzenia, wystąpienie pierwszej miesiączki, płeć żeńska) [1–3].
W sytuacji obecności podczas badania rodzica/opiekuna prawnego zaleca się zweryfikowanie występowanie SI w rodzinie (stopień pokrewieństwa, wielkość kątowa skrzywienia, rodzaj zastosowanego leczenia – jeżeli dane te są możliwe do uzyskania).

Ad Rekomendacja 9
Obecnie istnieje możliwość wykonania pomiaru kąta rotacji tułowia za pomocą telefonu komórkowego z zainstalowaną odpowiednią aplikacją. Należy zaznaczyć, że ze względu na równy kształt krawędzi telefonu, odmienny od kształtu skoliometru, wiarygodność pomiaru kąta rotacji tułowia może być zmniejszona. Dlatego telefon powinien być wyposażony w nakładkę, która umożliwia eliminację wpływu wyrostków kolczystych na dokładność pomiaru.
Powtarzalność i zgodność pomiarów kąta rotacji tułowia wykonanych telefonem komórkowym z zainstalowaną aplikacją oraz nakładką są zgodne z pomiarami wykonanymi skoliometrem [24]. 

Ad Rekomendacja 10
W celu wczesnego wykrycia SI nie rekomenduje się badania klinicznego prowadzonego na podstawie wzrokowej jakościowej oceny postawy ciała, w tym oceny linii wyrostków kolczystych oraz asymetrii obręczy barkowej i łopatek, ze względu na jego niską czułość i swoistość.

Kogo i kiedy badać?

Ad Rekomendacja 11
SI może wystąpić w każdym okresie wieku rozwojowego, szczególnie często pojawia się w okresach przyspieszonego wzrastania. Największa zmiana tempa rozwoju SI występuje na początku okresu dojrzewania [47, 48]. Po mniej więcej dwóch trzecich czasu obejmującego cały okres skoku pokwitaniowego u dziewcząt występuje pierwsza miesiączka (12.–13. rok życia), co wiąże się ze stopniowym zmniejszeniem ryzyka progresji SI. Badania przeprowadzone na polskiej populacji dzieci i młodzieży wykazały, że przyspieszenie tempa wzrastania rozpoczyna się w przypadku dziewcząt w wieku 9 lat i 6 miesięcy, a w przypadku chłopców – 10 lat i 3 miesięcy. Największe 12-miesięczne przyrosty wysokości ciała u dziewcząt (wynoszące 6,8 cm) są rejestrowane między 128. a 140. miesiącem życia (od 10 lat i 8 miesięcy do 11 lat i 8 miesięcy), natomiast u chłopców (wynoszące 7,5 cm) – między 150. a 161. miesiącem życia (od 12 lat i 6 miesięcy do 13 lat i 6 miesięcy) [49, 50]. 
Płeć żeńska obciążona jest większym ryzykiem wystąpienia SI. Ponadto wraz ze zwiększaniem się kąta skrzywienia obserwuje się rosnący odsetek dziewcząt wśród osób chorych [11, 51, 52]. Dlatego w przypadku dziewcząt badania powinny się odbywać w krótszych odstępach czasu w porównaniu z chłopcami. 
W Polsce w odróżnieniu od większości krajów Unii Europejskiej oraz części USA nie istnieje nowoczesny, zorganizowany system wykrywania SI. Przerwa między terminami wykonywania badań bilansowych zdrowia (8.–9. oraz 12.–13. rok życia) sprzyja pominięciu pokwitaniowego skoku wzrostowego, kiedy to SI zazwyczaj się ujawnia i pogłębia [30, 53]. 

Ad Rekomendacja 12
Przyjmuje się, że wartość progowa, po której uzyskaniu dziecko należy skierować na dalszą diagnostykę, to 7° KRT w badaniu skoliometrem [54, 55]. Zmniejszenie punktu odcięcia do 5° niesie ze sobą ryzyko fałszywie dodatnich wyników badania. Może się to wiązać z niepotrzebnym kierowaniem do dalszej diagnostyki, w tym badania rentgenowskiego [54–56].
W przypadku stwierdzenia KRT o wartości 4–6° przy podejmowaniu decyzji co do czasu, w jakim powinno być przeprowadzone badanie dodatkowe po trzech–sześciu miesiącach (okres obserwacji), należy brać pod uwagę: 

  • tempo rośnięcia (szczytowy przyrost wysokości ciała, ang. peak height velocity, PHV) – krótszy okres w przypadku dzieci przed szczytowym przyrostem wysokości ciała lub w jego trakcie,
  • obciążenie rodzinne – krótszy okres w przypadku wystąpienia SI u rodziców lub starszego rodzeństwa, szczególnie w przypadku gdy skolioza ta osiągnęła wartości kątowe wymagające leczenia gorsetowego lub operacyjnego [11].

Dodatkowymi czynnikami, które mogą być bra...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy

    Dariusz Czaprowski

    Dr hab. n. k. f., prof. OSW, Profesor na Wydziale Fizjoterapii Olsztyńskiej Szkoły Wyższej im. Józefa Rusieckiego. Kierownik Centrum Postawy Ciała w Olsztynie. Autor ponad 90 prac naukowych opublikowanych m.in. w European Spine Journal, Scoliosis and Spinal Disorders, Manual Therapy, Physical Therapy in Sport, Journal of Back and Musculoskeletal Rehabilitation. Uczestnik ponad 30 kursów specjalistycznych z zakresu m.in. leczenia deformacji i zespołów bólowych kręgosłupa (m.in. Scientific Exercise Approach to Scoliosis and Scoliosis (SEAS), Mediolan, Włochy; Physiotherapy of ApiFix patients course, Tel Awiv, Izrael, Funkcjonalna Indywidualna Terapia Skolioz (FITS); Metoda Mechanicznego Diagnozowania i Terapii wg McKenziego; Anatomy Trains Myofascial Meridians). Członek Society on Scoliosis Orthopaedic and Rehabilitation Treatment (SOSORT), w tym przewodniczący Polskiej Grupy SOSORT; International Research Society of Spinal Deformities (IRSSD); Komitetu Rehabilitacji, Kultury Fizycznej i Integracji Społecznej Polskiej Akademii Nauk; Polskiego Towarzystwa Fizjoterapii oraz Polskiego Towarzystwa Rehabilitacji.

    Marcin Tyrakowski

    dr hab.; Klinika Chorób Kręgosłupa i Ortopedii, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa, Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny im. prof. Adama Grucy, Otwock

    Anna Dembińska

    lek.; Oddział Rehabilitacji, Wojewódzki Szpital Rehabilitacyjny dla Dzieci, Ameryka, Polska
     

    Jacek Lewandowski

    prof. dr hab.;  Katedra Fizjoterapii Klinicznej, Akademia Wychowania Fizycznego, Poznań, Katedra Fizjoterapii, Akademia Kaliska, Kalisz

    Mateusz Kozinoga

    Dr; Klinika Chorób Kręgosłupa i Ortopedii Dziecięcej, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego, Poznań, Rehasport Clinic, Poznań
     

    Justyna Bloda

    dr; Fizjopedika Justyna Bloda, Warszawa

    Łukasz Stoliński

    dr; Centrum Chorób Kręgosłupa, Skierniewice
     

    Aleksandra Kolwicz-Gańko

    Mgr; Wydział Nauk o Zdrowiu, Olsztyńska Szkoła Wyższa, Olsztyn, Centrum Postawy Ciała, Olsztyn, 

    Bolesław Kalicki

    prof. dr hab.;  Klinika Pediatrii, Nefrologii i Alergologii Dziecięcej Wojskowego Instytutu Medycznego Centralnego Szpitala Klinicznego MON, Warszawa

    Agnieszka Kędra

    Dr; Katedra Promocji Zdrowia, Wydział Wychowania Fizycznego i Zdrowia, Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie, Filia w Białej Podlaskiej

    Dariusz Kossakowski

    Dr; Oddział Ortopedyczno-Urazowy z Chirurgią Kręgosłupa, Wojewódzki Specjalistyczny Szpital Dziecięcy, Olsztyn

    Agnieszka Stępień

    Dr; Wydział Rehabilitacji, Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego, Warszawa, Centrum Rehabilitacji Funkcjonalnej „Orthos”, Warszawa

    Paweł Piwoński

    Mgr; Instytut Nauk o Zdrowiu, Kolegium Nauk Medycznych, Uniwersytet Rzeszowski, Rzeszów, Przyrodniczo-Medyczne Centrum Badań Innowacyjnych, Uniwersytet Rzeszowski, Rzeszów

    Piotr Murawski

    Dr; Oddział Teleinformatyki, Wojskowy Instytut Medyczny, Warszawa

    Krzysztof Klukowski

    prof. dr hab.; Komitet Rehabilitacji, Kultury Fizycznej i Integracji Społecznej PAN, Warszawa, Zakład Fizjoterapii, Wydział Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Medyczny, Poznań

    Tomasz Kotwicki

    Prof. dr hab.; Klinika Chorób Kręgosłupa i Ortopedii Dziecięcej, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego, Poznań