Dołącz do czytelników
Brak wyników

Nowoczesne metody fizjoterapii

7 stycznia 2013

NR 35 (Styczeń 2013)

Zastosowanie elektrostymulacji wysokonapięciowej w nowoczesnej fizykoterapii

33

Elektroterapia przy użyciu stymulacji wysokonapięciowej (high voltage stimulation – HVS) jest stosunkowo nową metodą, opracowaną i wdrożoną w Stanach Zjednoczonych. W prądzie HVS można wyróżnić trzy impulsy wysokonapięciowe: dwufazowy (iglicowy), jednofazowy podwójny (o kształcie litery „m”) oraz jednofazowy pojedynczy. Elektrostymulacja wysokonapięciowa charakteryzuje się następującymi parametrami:

POLECAMY

  • napięcie mieszczące się pomiędzy 100 a 150 V (nawet 500 V),
  • czas impulsu 5–200 μs,
  • częstotliwość 1–125 Hz,
  • natężenie szczytowe 2500 mA.

Pomimo dużych wartości prądu szczytowego ładunek zostaje szybko rozproszony w tkance ze względu na krótki czas trwania impulsu (1% całej stymulacji). Tak niewielki czas impulsu nie wywołuje odczuć bólowych. Średnia wartość prądu powstającego podczas zabiegu wynosi 1–2 mA. Stosowanie HVS jest bezpieczne dla tkanek.

Ładunek elektryczny podczas zabiegu wynosi 3–3,5 μC/cm² powierzchni elektrody (dla 100 V) i dopiero przekroczenie 20–100 μC/cm2 może być szkodliwie [1, 2, 4]. Ładunek elektryczny może wnikać głęboko do tkanek bez niebezpieczeństwa powstania uszkodzeń elektrochemicznych. Na głębokość penetracji prądu ma wpływ jego wartość szczytowa, która jest proporcjonalna do głębokości penetracji. Duże znaczenie na głębokość wnikania ma przewodnictwo elektryczne tkanek organizmu ludzkiego. Jest ono tym większe, im więcej jonów zawiera tkanka. Istotna jest odpowiednia odległość elektrody czynnej od biernej. Im ich odległość jest bliższa, tym mniejsza jest głębokość penetracji prądu wysokonapięciowego. Zdolność penetracji prądu wysokonapięciowego nie ogranicza się do selektywnego pobudzenia obwodowych włókien nerwowych i mięśni szkieletowych. Działa także na mięśnie gładkie i gruczoły organów wewnętrznych bezpośrednio lub przez autonomiczne włókna nerwowe [7].

W elektrostymulatorach wysokonapięciowych można wyróżnić trzy podstawowe sposoby emisji prądu. W zależności od rodzaju emisji różne są wskazania do terapii (tab. 1).

Tab. 1. Sposoby i charakterystyka emisji prądu HVS
Tryb pracy Charakterystyka Zastosowanie
ciągły
  • stymulacja prądem o określonej częstotliwości następuje nieprzerwalnie
terapia w stanach ostrych
włączania
  • podczas stymulacji prąd jest włączany lub wyłączany pod jedną lub dwiema elektrodami czynnymi
  • czas w trybie włączenia wynosi 2,5; 5 lub 10 sekund
terapia obrzęków, bólu, stymulacja tkanki nerwowe
falujący
  • podczas stymulacji prąd przerywany jest pod elektrodami w regularnych cyklach czasowych
  • dochodzi do „falowania” prądu
reedukacja mięśni, elektrostymulacja w celu wzmocnienia mięśni

 

Terapia prądem HVS wykazuje działanie przeciwobrzękowe, przeciwbólowe, poprawia krążenie obwodowe, zmniejsza napięcie mięśniowe. W medycynie fizykalnej wykorzystywana jest w:

  • leczeniu tkanek miękkich,
  • terapii bólu chronicznego i ostrego,
  • reedukacji mięśni,
  • diagnostyce i terapii punktów spustowych.

Szczególne zastosowanie znalazła w leczeniu zaburzeń krążenia obwodowego, owrzodzeń, zainfekowanych ran, odleżyn i obrzęków [3]. Dzięki stymulacji HVS dochodzi do zmian w przepuszczalności błon granicznych skóry, ścian naczyń krwionośnych i błon komórkowych. Zwiększeniu ulegają procesy dyfuzji, osmozy i przemiany materii. Podział fibroblastów ulega wzmożeniu, wzrasta również synteza kolagenu. Terapia wysokonapięciowa powoduje zwiększone ukrwienie i odżywienie tkanek. Prądy HVS hamują rozwój i namnażanie mikroorganizmów, m.in. gronkowca złocistego, pałeczki okrężnicy [3]. Efekt przeciwbólowy uzyskany dzięki HVS polega na zwiększeniu produkcji endogennych substancji przeciwbólowych (endorfiny).

Podczas stymulacji dochodzi do powstania efektu pompy naczyniowo-mięśniowej i wzmożenia odpływu żylnego i limfatycznego. Jest on skuteczny w terapii pourazowego obrzęku zarówno w stanie ostrym, jak i przewlekłym. Energia elektryczna działająca bezpośrednio na krążenie krwi, w tkankach otaczających ranę, wytwarza pozytywny potencjał w łożysku owrzodzenia, co działa regeneracyjnie na ranę. Zależnie od częstotliwości stymulacja HVS wykazuje różne właściwości (tab. 2), dlatego należy odpowiednio dobierać parametry zabiegu do różnych jednostek chorobowych.

Tab. 2. Właściwości HVS w zależności od częstotliwości
Częstotliwość [Hz] Działanie
1–15 przeciwbólowe, wywołuje przekrwienie czynne, uaktywnia pompę naczyniowo-mięśniową, wspomaga odpływ żylny i limfatyczny
15–75 wywołuje przekrwienie czynne
75–125 przeciwbólowe poprzez mechanizm bramki kontrolnej, likwiduje świeże obrzęki, wykazuje działanie tonizujące – usuwa spazmy mięśniowe, przyspiesza gojenie ran

 

Częstotliwość 1–15 Hz zalecana jest w terapii bólu przewlekłego, terapii pourazowej opuchlizny, stanach ostrych, 15–75 Hz stosowana jest do reedukacji i wzmocnienia siły mięśniowej, a 75–125 Hz zalecana jest w bólu ostrym i podostrym, działa terapeutycznie na uszkodzone tkanki miękkie.

Przeciwwskazania do stosowania stymulacji prądem HVS są takie same jak w elektroterapii innymi prądami. Niewskazane jest m.in. stosowanie HVS:

  • w okolicy brzucha i dolnego odcinka kręgosłupa u kobiet ciężarnych,
  • w okolicy zajętej procesem nowotworowym,
  • u pacjentów z rozrusznikiem serca,
  • w stanach wyniszczenia organizmu,
  • w gorączce,
  • w obszarach zabiegu dotkniętych chorobami skórnymi,
  • w miejscach z metalem na przepływie prądu.

Metodyka zabiegów prądami HVS nie różni się od metodyki klasycznej fizykoterapii. Możliwe jest jedno lub dwubiegunowe ułożenie elektrod, zabieg można wykonywać przy użyciu jednego lub więcej obwodów. Wykonując zabieg, wskazane jest stosowanie elektrod giętkich ze względu na większą możliwość dopasowania kształtu powierzchni elektrody do powierzchni leczonej. W czasie zabiegu można stosować równocześnie jedną lub kilka elektrod czynnych, w zależności od tego, czy terapeuta chce stymulować specyficzne punkty, czy większą powierzchnię. Elektrody układa się w punktach stymulacyjnych nerwu, motorycznych lub spustowych, przykręgosłupowo w celu leczenia lokalnych problemów obszaru przyległego do kręgosłupa lub w celu działania segmentarnego oraz lokalnie w obszarze dolegliwości (np. na ranie). Istotne jest, aby w trakcie zabiegu powoli zwiększać amplitudę prądu (woltaż). W przypadku gwałtownego wzrostu dawki oporność tkanek zwiększy się i stymulacja może być nieprzyjemna. Wskazana jest zmiana polaryzacji podczas zabiegu w celu uzyskania maksymalnych efektów. Zabiegi wykonywane są ok. 5 razy w tygodniu przez 7–14 dni. Czas zabiegu jest dłuższy i wynosi 50–60 minut.

TERAPIA PRZECIWBÓLOWA

Terapia przeciwbólowa opiera się na mechanizmie bramki kontrolnej. Zmniejszenie dolegliwości bólowych osiąga się dzięki zastosowaniu częstotliwości w zakresie 70–110 Hz, a także zwiększaniu intensywności do poziomu reakcji czuciowych. Podczas pierwszych 2–3 zabiegów wskazane jest, aby elektrodą czynną, umieszczoną w obszarze bólu, była anoda. W czasie kolejnych zabiegów należy zmienić polaryzację na ujemną. Podczas działania na punkty spustowe lub akupunkturowe elektrodą czynną zawsze powinna być katoda. Stymulacja wysokonapięciowa o niskiej częstotliwości (najczęściej 5 Hz) i wysokiej intensywności działa przeciwbólowo poprzez zwiększenie produkcji endogennych substancji tłumiących ból (endorfiny). Niestety zastosowanie stymulacji wysokonapięciowej w celu produkcji endorfin nie jest tak skuteczne, jak podczas stymulacji niskonapięciowej. W terapii bólu chronicznego wskazane jest stosowanie terapii HVS połączonej z ultradźwiękami.

REEDUKACJA I WZMOCNIENIE MIĘŚNI

Skurcze tężcowe można wywołać w mięśniach w przypadku, gdy minął stan ostry. W celu uzyskania skurczu tężcowego wskazane jest zastosowanie częstotliwości 15–20 Hz i 70–110 Hz, jednak w tym wypadku konieczna jest wyższa intensywność prądu oraz zastosowanie trybu włączania (2,5 lub 5 lub 10 sekund). Siła skurczu uwarunkowana jest ilością stymulowanych włókien mięśniowych lub jednostek motorycznych. Ważnym czynnikiem mającym wpływ na efekty stymulacji jest częstotliwość powtarzania bliźniaczych impulsów. Określa ona, ile razy na sekundę tkanki ciała są stymulowane w czasie leczenia. W terapii urazów mięśni należy zwrócić szczególną uwagę na wzrost wytrzymałości osłabionych mięśni, ścięgien i więzadeł. Podstawową zasadą elektrogimnastyki i reedukacji mięśni jest stosowanie ujemnej polaryzacji pod elektrodą czynną, cz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy