Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

27 listopada 2019

NR 110 (Listopad 2019)

Zastosowanie krioterapii u pacjentów w wieku podeszłym ze zmianami zwyrodnieniowymi kolan. Podstawy biologiczne, zastosowanie kliniczne oraz metody aplikacji

0 12

Gwałtowny rozwój cywilizacyjny wpłynął na zmianę stylu życia oraz model wykonywanej pracy. Siedzący tryb życia oraz niedostateczna aktywność fizyczna mają wpływ na przeciążenia oraz mikrourazy i są skutkiem powstawania zmian zwyrodnieniowych. Dane szacują, że zwyrodnienia najczęściej pojawią się u osób po 50. roku życia. W Polsce gonartroza dotyka ponad 8 mln ludzi [1].

Według American College of Rheumatology (ACR) chorobę zwyrodnieniową zalicza się do grupy schorzeń niezapalnych, mimo to wtórny odczyn zapalny często jej towarzyszy. Do najczęstszych postaci osteoartrozy należy zwyrodnienie stawów kolanowych (gonartroza) [2]. 
Z uwagi na anatomię chrząstki stawowej, pozbawionej unaczynienia i unerwienia, staw kolanowy jest narażony na przeciążenia przyczyniające się do powstania zmian zwyrodnieniowych [3]. Jednymi z głównych przyczyn powstawania zmian zwyrodnieniowych kolan są nadwaga i otyłość [1]. Choroba zwyrodnieniowa występuje także wśród osób obciążonych genetycznie oraz na skutek urazów i ucisku rzepki [3, 4, 5]. Wywołuje dolegliwości bólowe i ma wpływ na ograniczenie aktywności [5].
Leczenie choroby zwyrodnieniowej obejmuje metody niefarmakologiczne, farmakologiczne i operacyjne. Wśród metod leczenia niefarmakologicznego popularne i szeroko stosowane są metody fizjoterapii, szczególnie zalecane w pierwszych etapach rozwoju choroby.
Głównym celem stosowania fizjoterapii jest działanie przeciwbólowe oraz przywrócenie/utrzymanie prawidłowego zakresu ruchu w stawie [3]. Do najczęściej stosowanych zabiegów fizykoterapeutycznych w leczeniu choroby zwyrodnieniowej stawów należą: elektroterapia, krioterapia, magnetoterapia, laseroterapia oraz sonoterapia [6]. Niniejszy artykuł jest poświęcony zastosowaniu krioterapii w leczeniu choroby zwyrodnieniowej stawów kolanowych. 
 

Tabela 1. Rodzaje zabiegów stosowanych w krioterapii
Metody krioterapii Parametry zabiegu Uwagi
Kriosauna Czas zabiegu: 2 minuty, temperatura: 110°C do –160°C Jednoosobowe pomieszczenie wyłożone drewnem 
z zamontowanym kapturem na głowę. 
Podczas zabiegu pacjent powinien się cały czas poruszać
Kriokomora Czas zabiegu: kilkanaście sekund pobytu w przedsionku adaptacyjnym (–50°C), 120 sekund pobytu we właściwej komorze (–110°C do –160°C). Zabieg wykonywany raz na dobę Efekt analgetyczny trwa 3–4 godziny po zabiegu
Krioterapia parami ciekłego azotu Temperatura gazu u wylotu dyszy –160°C. Podczas schładzania kilku miejsc łączny czas zabiegu nie powinien przekraczać 12 minut Efekt przeciwbólowy występuje po około 3 minutach, utrzymuje się do 3–4 godzin po zabiegu. Odległość od wylotu dyszy 
do powierzchni ciała – co najmniej 8 cm, a wskazane jest 10 cm. Zabieg można wykonywać dwukrotnie w ciągu dnia w odstępie 
co najmniej 6 godzin
Krioterapia dwutlenkiem węgla Temperatura -78°C Energiczne przesunięcia dyszy zabiegowej, aby nie dopuścić do zamrożenia naskórka
Zraszanie substancjami lotnymi – spraye oziębiające Czas jednorazowej aplikacji: 5 sekund z odległości 15–25 cm. Przy małej odległości czas zabiegu nie może przekraczać 
5 sekund, maksymalny czas zabiegu z większych odległości nie może przekraczać 30 sekund
Zabieg w krótkim czasie może prowadzić do oszronienia naskórka i martwicy tkanek. Niewskazany w mechanicznym uszkodzeniu tkanek z krwotokiem
Masaż lodem Czas zabiegu zależny od wielkości pola poddawanego zabiegowi i reaktywności tkanki, średnio 3–5 minut Łączy działanie zimna z mechanicznym działaniem masażu. Uzupełnienie leczenia w chorobach i zmianach mięśni, więzadeł i ścięgien. Zalecany zwłaszcza w medycynie sportowej. 
Nie może obejmować większych powierzchni ciała
Zimny okład (Termo-żel) Czas zabiegu: 30 minut. Temperatura okładu: –15°C do –12°C Okład należy przykryć ręcznikiem w celu wydajniejszej absorpcji ciepła. Można jednocześnie stosować kilka okładów w różnych okolicach
Termofory wypełnione lodem Czas zabiegu: 1–60 minut do momentu roztopienia lodu Zabiegi o tej temperaturze nie upośledzają ukrwienia tkanek. 
Suche okłady należy przykryć ręcznikiem w celu wydajniejszej absorpcji ciepła. Można jednocześnie stosować kilka okładów 
w różnych okolicach
Okłady z lodu 
w ręczniku
Czas zabiegu: 5 minut okładu lub 5–10 minut masażu okładem
Zamarznięte mokre ręczniki Roztwór 1 l wody/1 łyżkę soli. Temperatura okładu: –12°C. Czas zabiegu do momentu roztopienia się lodu, 
około 3–5 minut, maksymalnie 30 minut
Ręcznik moczony 
w wodzie z lodem
Dobrze wyżymany ręcznik: 1 minuta, po czym ponownie zmoczyć i przyłożyć okład. Całkowity czas zabiegu 30 minut

 

Działanie biologiczne krioterapii

Zabiegi z wykorzystaniem temperatur kriogenicznych mają wpływ analgetyczny, obniżają napięcie mięśniowe, zmniejszają obrzęk oraz mają wpływ na poprawę zakresu ruchu stawów [7, 8, 9, 10, 11].
Temperatury kriogeniczne działają na organizm w dwóch fazach. W pierwszej fazie dochodzi do skurczu naczyń krwionośnych, następnie do ich rozszerzenia. Zwiększone ukrwienie tkanek powoduje wzrost stężenia tlenu w mięśniach, co obniża stężenie mleczanów i histaminy, wzrost koncentracji bradykaniny i angiotensyny i zmniejszenie dolegliwości bólowych. Działanie analgetyczne jest też związane ze wzrostem stężenia endorfin i zmniejszeniem przewodnictwa nerwowego dróg nocyceptywnych [12]. Działanie krioterapii polega również na zmniejszeniu napięcia mięśniowego wskutek obniżenia reaktywności obwodowych zakończeń czuciowo-ruchowych. Zmniejszenie obrzęku pod wpływem zabiegu krioterapii jest następstwem przekrwienia w obrębie tkanek poddanych terapii, co sprzyja poprawie przemiany materii i eliminacji nagromadzonych metabolitów oraz poprawie krążenia w naczyniach chłonnych [13].
Dzięki omówionym wyżej efektom oddziaływania krioterapii możliwa jest intensyfikacja i wydłużenie czasu kinezyterapii, co daje możliwość osiągnięcia lepszych wyników rehabilitacji chorych [14].

Zastosowanie kliniczne krioterapii w chorobie zwyrodnieniowej stawów kolanowych 

Według licznych autorów zabiegi fizykalne mają dobroczynny wpływ na poprawę stanu zdrowia osób cierpiących na chorobę zwyrodnieniową stawu kolanowego [5, 6, 15, 16].
Boerner wnioskuje, że zabiegi z zakresu magnetoterapii oraz krioterapii miejscowej istotnie zmniejszają poziom bólu [5]. Podobne wyniki uzyskała Łukowicz, która dowiodła, że krioterapia miejscowa oraz im...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy