Krioterapia a uszkodzenie łąkotki

Z praktyki gabinetu

Systematyczna i zarazem kontrolowana aktywność fizyczna odgrywa w życiu człowieka bardzo ważną rolę. Właściwie dawkowany ruch wpływa na prawidłową pracę wielu układów i narządów. Narząd ruchu pod wpływem rozmaitych ćwiczeń jest bardzo narażony na różnego rodzaju urazy bądź przeciążenia. Dlatego w tym względzie wskazana jest zrównoważona aktywność fizyczna odpowiednio dostosowana do wieku, wydolności organizmu oraz chorób współistniejących.

Staw kolanowy ze względu na swoją złożoną budowę zarówno pod względem anatomicznym, jak i biomechanicznym narażony jest bardzo często na różnego rodzaju dysfunkcje. Zaburzona praca opisywanego stawu może wpływać niewłaściwie na prawidłowe funkcjonowanie człowieka w życiu codziennym. Uszkodzony pod względem anatomicznym staw kolanowy przyczynia się w dużej mierze do zaburzenia prawidłowego stereotypu ruchowego, np. chodu. W perspektywie czasu takie postępowanie skutkuje wystąpieniem rozmaitych dolegliwości bólowych kręgosłupa (zwłaszcza lędźwiowego) oraz stawów narządu ruchu, np. stawu biodrowego oraz skokowego.

POLECAMY

Anatomia stawu kolanowego

Staw kolanowy jest największym stawem człowieka. Jest to staw złożony łączący kość udową z kością piszczelową. Jego szkielet kostny stanowią: nasada dalsza kości udowej i nasada bliższa kości piszczelowej, które tworzą staw udowo-piszczelowy, oraz rzepka formująca wraz z powierzchnią rzepkową kości udowej staw rzepkowo-udowy.
Staw kolanowy ma bardzo zaawansowaną budowę anatomiczną. Jest to staw zawiasowo-obrotowy. Na jego harmonijną pracę wpływa wiele elementów, takich jak mięśnie lub więzadła. Połączenie kości w stawie kolanowym odbywa się w ten sposób, że oba wypukłe kłykcie kości udowej, które stanowią główkę stawową, poruszają się na wklęsłych powierzchniach kłykci kości piszczelowej, stanowiąc panewkę. Powierzchnie stawowe obu kłykci są lekko wypukłe w kierunku czołowym, silnie natomiast, lecz nierównomiernie, w kierunku strzałkowym. W płaszczyźnie strzałkowej promień krzywizny zmniejsza się od przodu do tyłu. Wskutek tego część przednia powierzchni wydaje się spłaszczona, części tylne, silniej zakrzywione, stanowią prawie odcinek kuli. 
Powierzchnie stawowe obu kłykci są połączone powierzchnią rzepkową. Cała więc powierzchnia stawowa ma kształt podkowiasty. Panewka stawu kolanowego jest utworzona przez oba kłykcie kości piszczelowej i przez rzepkę. Powierzchnia stawowa, która spoczywa na kłykciu przyśrodkowym, jest większa, głębsza, owalna. Powierzchnia stawowa leżąca na kłykciu bocznym jest mniejsza, płytsza, o kształcie trójkątnym, nieco powiększona nad tylnym brzegiem kłykcia. 
Obie przedłużają się na wyniosłość międzykłykciową. Główka stawowa kości udowej jest mniej więcej trzykrotnie większa od panewki kości piszczelowej (ta ostatnia jest uzupełniona powierzchnią stawową rzepki) [1]. 

Chrząstka stawowa

Prawidłowa funkcja stawu kolanowego zależy w dużej mierze od obecności gładkiej powierzchni, jaką jest powierzchnia chrząstki stawowej. Dopóki zachowane są określone warunki działania stawu, chrząstka stawowa odpowiednio dopasowuje się do określonych obciążeń. 
Chrząstka stawowa ma specyficzną strukturę. Od innych tkanek różni się m.in. brakiem unaczynienia i unerwienia. Jest zbudowana z komórek mezenchymalnych chondrocytów oraz macierzy wraz ze zrębem proteinoglikanowym i włóknami kolagenowymi. Zdolność do przenoszenia przez chrząstkę dużych obciążeń jest uwarunkowana takimi właściwościami jak wiskoelastyczność, twardość i sprężystość. Cechy te zależą od wzajemnej równowagi proteoglikanów i włókien kolagenowych oraz od metabolizmu chondrocytów [2]. 
Różnego rodzaju uszkodzenia chrząstki stawowej w wyniku urazu bądź toczącego się przewlekłego procesu zapalnego w pespektywie czasu mogą w dużym stopniu zaburzać funkcję układu kostno-stawowego, a w konsekwencji doprowadzić do ograniczania prawidłowego funkcjonowania.

Łąkotki

W stawie kolanowym znajdują się dwie łąkotki: 

  • przyśrodkowa – jest dłuższa, szersza, słabiej zakrzywiona, bardziej sierpowata, rozpoczyna się z przodu przed polem międzykłykciowym przednim i kończy z tyłu w polu międzykłykciowym tylnym;
  • boczna – jest nieco krótsza, silniej zakrzywiona, bardziej pierścieniowata, rozpoczyna się nieznacznie do przodu od guzka międzykłykciowego bocznego, natomiast koniec tylny przyczepia się od tyłu do guzka międzykłykciowego bocznego, częściowo do guzka międzykłykciowego przyśrodkowego [1].

Łąkotki pogłębiają powierzchnię stawową kości piszczelowej. Znajdują się w obrębie torebki stawowej, między kością udową a piszczelową. Na obu swoich końcach, zwykle zwanych rogami, obie są silnie złączone z kością piszczelową za pomocą pasm łącznotkankowych. W przekroju poprzecznym mają kształt klinowaty, podstawa klina zwrócona na zewnątrz jest zrośnięta z torebką stawową. Powierzchnia dolna jest równa, górna wklęsła, przyległa do kłykci kości udowej [1]. 
Łąkotki są zbudowane z chrząstki włóknistej, a w swojej mikrostrukturze – z gęsto splecionych włókien kolagenowych, ułożonych głównie okrężnie, a w mniejszym stopniu pionowo i promieniście. Ich podstawową funkcją jest stawianie oporu siłom rozciągającym, działającym na łąkotkę pod obciążeniem. Kolagen stanowi 60% suchej masy łąkotek. 90% włókien kolagenowych to włókna typu I. U dorosłych unaczynione jest 10–30% zewnętrznej części łąkotki przyśrodkowej i 10–25% łąkotki bocznej. Dlatego rozróżnia się trzy strefy unaczynienia łąkotek: czerwoną w strefie czerwonej (1/3 zewnętrzna – unaczyniona), czerwoną w strefie białej (1/3 środkowa – przejściowa), białą w strefie białej (1/3 wewnętrzna – nieunaczyniona) [3].
Łąkotki stawu kolanowego dzielą jamę stawową na dwa piętra: górne i dolne. W pierwszym piętrze zachodzą głównie ruchy zgięcia i wyprostu, w drugim – ruchy rotacyjne. W trakcie ruchów kolana łąkotki przesuwają się na kości piszczelowej – w trakcie prostowania do przodu, natomiast przy zgięciu do tyłu. Podążają również za ruchem obrotowym w stawie. Zależnie od zmiennego ciśnienia, jakie wywierają na nie powierzchnie stawowe podczas ruchów, łąkotki grubieją lub spłaszczają się, a także zakrzywiają się silniej lub słabiej [4]. 

Do podstawowych funkcji łąkotki zalicza się m.in.:

  • przenoszenie różnorodnych obciążeń,
  • absorpcję drgań i wstrząsów,
  • stabilizację mechaniczną,
  • propriocepcję,
  • właściwe rozprowadzanie płynu maziowego.

Rzepka

Rzepka jest jednym z istotniejszych elementów anatomicznych tworzących staw kolanowy. Jest to spłaszczona kość chroniąca w dużej mierze...

Pozostałe 90% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!

Przypisy