Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

6 czerwca 2014

NR 51 (Czerwiec 2014)

Zastosowanie metody terapii czaszkowo-krzyżowej w leczeniu bólów migrenowych

17

Migrena należy do jednej z najczęstszych chorób neurologicznych i występuje u ok. 15% społeczeństwa. Była opisywana już w starożytności przez lekarzy greckich i rzymskich. W II wieku naszej ery Galen nadał jej nazwę łacińską (hemicrania), która wskazywała na typowy dla migreny ból występujący po jednej stronie głowy. To też było pomocne w różnicowaniu pokrewnych dolegliwości. Choroba, jaką jest migrena, stanowi obecnie duży problem dla pacjentów, ale również dla lekarzy. Mimo obszernej literatury, badań i niezwykle typowego obrazu klinicznego leczenie tej przypadłości nadal nie przynosi oczekiwanych efektów [1].

U chorych bóle głowy traktowane są ogólnikowo, a leczenie polega na podawaniu przeciwbólowych leków doustnych. Diagnostyka zaczyna się głównie od kosztownych badań, z których często nie wnosi się nic ważnego do rozpoznania. Wśród społeczeństwa migrena traktowana jest jako chimera i przypadłość zarezerwowana dla hipochondryków. Wielu pacjentów obawia się, że podłożem dolegliwości bólowych może być guz mózgu. Oczywiście nie należy tego wykluczać, ale prawdopodobieństwo wystąpienia guza jest dużo mniejsze niż migreny. Dzięki opracowaniu kryteriów rozpoznawania migreny diagnostyka stała się efektywniejsza [1, 2].

POLECAMY

Można wyróżnić dwa rodzaje migreny – migrenę z aurą i migrenę bez aury.

Zdecydowanie częstsza (ok. 80–90% wszystkich napadów) jest migrena bez aury. Przed właściwym napadem mogą występować objawy prodromalne, czyli poprzedzające ból. Do prodromów należą m.in.: senność, zmiany nastroju, zaburzenia łaknienia, drażliwość, zaburzenia widzenia [3]. Przebieg dolegliwości u pacjenta bez aury to najczęściej zaczynające się rano dolegliwości bólowe, umiejscowione po jednej stronie głowy z towarzyszącym uczuciem „wysadzania oka”. Następnie dochodzi do rozprzestrzenienia się bólu. Zdarza się również, że ból poranny obejmuje całą głowę albo zaczyna się w innych okolicach niż skroniowa. 

Bólowi mogą również towarzyszyć dodatkowe objawy, tj.: nudności, światłowstręt (fotofobia), złe znoszenie dźwięku (fonofobia), zła tolerancja zapachów (osmofobia). Migrena z aurą zaczyna się od ogniskowych objawów neurologicznych. Może trwać od kilku do kilkudziesięciu minut, a po jej ustąpieniu (po upływie około godziny) pojawia się ból migrenowy wraz z objawami współtowarzyszącymi tak jak w migrenie bez aury.

Migrena może pojawić się już w dzieciństwie, u większości chorych zaczyna się przed 35. rokiem życia. Nie bez powodu nazywa się ją chorobą całego życia – ze względu na remisję w różnych okresach bądź też całkowite jej ustąpienie. Nasilać może się przykładowo podczas aktywności fizycznej i trwać od 4 do 72 godzin, zaś u młodszych osób krócej. Zdecydowanie częściej występuje wśród kobiet i często uwarunkowana jest genetycznie. Ze względu na nasilenie wyróżnia się napady:

  • lekkie (niewyłączające z codziennych aktywności),
  • średnio ciężkie (ograniczające, znoszące zdolność do pracy),
  • ciężkie (konieczne jest leżenie, odosobnienie, utrudniona samoobsługa) [1].

Sen w przypadku migreny zdaje się zbawienny. Pacjent pod koniec napadu może zasnąć, a po przebudzeniu objawy ustępują lub znacząco tracą na sile. Bóle migrenowe pojawiają się z różną częstotliwością – od kilku w roku do kilku w miesiącu. Migrena nie stanowi bezpośredniego zagrożenia życia, ale znacząco i negatywnie wpływa na jego komfort [1].

Migrena a różnice anatomiczne w budowie naczyń krwionośnych

Według badań przeprowadzonych przez naukowców z University of Pennsylvania Perelman School of Medicine powodem bólów migrenowych może być różnica w budowie naczyń krwionośnych w mózgu. Badaniu poddano 170 osób, które przydzielono do trzech grup: 

1) migrena z aurą; 
2) migrena bez aury; 
3) bez migreny. 

Podczas badania skupiono się na procentowym zestawieniu osób posiadających niekompletne koło Willisa, będące systemem tętnic doprowadzających krew do mózgu. Rezultaty wyglądały następująco: 73% ludzi z migreną z aurą, 67% ludzi z migreną bez aury i 51% badanych bez migreny. Zbadano również, że niekompletne koło Willisa występuje częściej u mężczyzn niż u kobiet. Ustalono, że zaburzenia w przepływie tego obwodu występują częściej z tyłu mózgu, co może mieć wpływ na zaburzenia widzenia [9].

Krótki rys historyczny terapii czaszkowo-krzyżowej

Prekursorem terapii czaszkowo-krzyżowej był dr William Sutherland. Dostrzegł on, że połączenia kości czaszki umożliwiają delikatny ruch w jej obrębie. Było to twierdzenie dość rewolucyjne w świetle teorii przyjętej przez anatomów, którzy zakładali, że połączenia czaszki były nieruchome.

Na podstawie przeprowadzonych badań udowodnił, że ruch kości czaszki ma wpływ na zmianę stanów emocjonalnych, a także zapoczątkowuje procesy poznawcze.

  • Zasada oddychania tkankowego. Oznacza istnienie niezależnego od woli systemu oddychania tkankowego, ważnego dla utrzymania zdrowia. Według tej zasady każdy żywy organizm przekazuje informację na temat swojego stanu zdrowia [6].
  • Znaczenie pojęć: ruchomość, ruchliwość. Ruchomość (mobility) dotyczy ruchu jednej struktury względem drugiej, tak jak ma to miejsce w stawach, szwach bądź też pomiędzy narządami. Ruchliwość (motility) związana jest z wewnętrznym oddychaniem tkanek, czyli ruchem wywodzącym się z wnętrza danej struktury. Ruchliwość przedstawia się jako podnoszenie się i rozszerzanie na boki, a w następnym etapie – obniżanie i zwężanie.

Wszystkie struktury ciała mają naturalny wzorzec ruchomości czaszkowo-krzyżowej [7].

Również dr John Upledger prowadził badania zgłębiające działanie i dynamikę pływu czaszkowo-krzyżowego. Wraz z zespołem badawczym udowodnił istnienie tkanki łącznej, nerwów i naczyń krwionośnych w szwach czaszki, tym samym potwierdzając, że kości czaszki nie są na stałe zrośnięte. Następnie Sutherland zauważył korelację pomiędzy ruchami kości czaszki i ruchami kości krzyżowej, jak również pozostałych elementów organizmu. Według niego równomierna pulsacja płynu mózgowo-rdzeniowego przekazuje bodziec do wszystkich tkanek, wzbudzając miejscowe zmiany [4].

Podstawowe zasady terapii

Według Sutherlanda istnieje pięć fundamentalnych składowych systemu czaszkowo-krzyżowego. Należą do nich:

  1. Wrodzona fluktuacja płynu mózgowo-rdzeniowego. Ruch odbywa się wzdłuż osi ciała. Nazywany jest również fluktuacją podłużną, w której pulsacja płynu skierowana jest najpierw do mózgu, a następnie do kości krzyżowej.
  2. Ruchomość ośrodkowego układu nerwowego. Ruch płynu wokół komory trzeciej odgrywa niezwykle istotną rolę. Ścianki komory trzeciej stanowią wzgórze mózgu. Z tego miejsca następuje przekazywanie informacji do niemalże wszystkich ośrodków nerwowych ludzkiego organizmu. Poniżej mieści się podwzgórze, do którego zadań należy utrzymywanie równowagi organizmu. Poza komorą trzecią zlokalizowana jest przysadka. Regularne i rytmiczne ruchy ośrodkowego układu nerwowego są ważne dla jego funkcjonowania oraz są oznaką zdrowia.
  3. Wzajemne napięcia układu oponowego. Blaszka zewnętrzna opony twardej w wewnętrznej części czaszki w dużym stopniu jest zrośnięta z kośćmi czaszki. Dzięki temu wszystkie elementy kostne systemu czaszkowo-krzyżowego są ze sobą powiązane. Podczas wdechu i wydechu czaszkowego dochodzi do zmiany napięć struktur membranowych.
  4. Ruchomość kości czaszki przy szwach. Kości czaszki mają własne płaszczyzny ruchu. Ruchomość kości czaszki, a także membran dostarcza terapeucie informacji na temat obrazu klinicznego pacjenta. Na podstawie badania terapeuta ma możliwość włączyć się w ich ruch, próbować ustawić je zgodnie z pierwotną matrycą. Powoduje to korzystne zmiany w organizmie, tj. rozluźnienie więzadeł, narządów wewnętrznych, przepony, zwiększenie ruchomości tkanek. Przywrócenie pierwotnej równowagi w fluktuacji podłużnej.
  5. Mimowolny ruch kości krzyżowej pomiędzy kośćmi miednicy. Ruch kości krzyżowej zachodzi m.in., gdy rura opony twardej unosi się do góry przy wdechu czaszkowym. Wówczas następuje pociągnięcie kości krzyżowej w górę do pozycji pionowej. Odwrotny mechanizm zachodzi przy wydechu. Fluktuacja płynu mózgowo-rdzeniowego determinuje ruch kości krzyżowej. Kość krzyżowa również ma swoje własne mimowolne ruchy powstające na skutek pierwotnego oddychania komórek kości [5].

Terapia czaszkowo-krzyżowa a bóle migrenowe

Terapia czaszkowo-krzyżowa polega na manualnym identyfikowaniu...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy