Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zastosowanie mikroprądów we wspomaganiu gojenia ran odleżynowych

Artykuły z czasopisma | 9 września 2015 | NR 64
18

Jednym z wielu powikłań występujących podczas hospitalizacji są rany odleżynowe [1]. Pomimo ciągłego postępu medycyny przewlekłe rany, jakimi są odleżyny, stanowią poważny problem kliniczny. Są przyczyną długotrwałej hospitalizacji i wyłączenia z aktywności społecznej chorego. Cierpienie z nimi związane ma zarówno charakter fizyczny, jak i psychospołeczny, powoduje i nasila poczucie uzależnienia i niskiej samooceny [2]. 

Odleżyny stanowią także problem ekonomiczny. Szacuje się, że w Stanach Zjednoczonych roczny koszt leczenia odleżyn stanowi 7 mld dolarów, w Wielkiej Brytanii 420 mln funtów, a w Australii 350 mln dolarów [3]. Na rozwój odleżyn narażeni są głównie przewlekle chorzy o obniżonej ruchliwości, niedożywieni, z zaburzeniami świadomości, nietrzymaniem moczu i stolca [4].

POLECAMY

W Polsce nie ma pełnych danych statystycznych mówiących o częstości występowania ran odleżynowych w placówkach ochrony zdrowia ani danych porównujących częstość występowania odleżyn w placówkach o podobnym profilu leczenia. Zatem niemożliwe jest określenie ryzyka występowania ran odleżynowych w skali kraju oraz związanych z tym kosztów opieki, skuteczności stosowania profilaktyki i efektów finansowych [5]. 

Metodami wspomagającymi gojenie przewlekłych ran mogą być zabiegi z zakresu medycyny fizykalnej. Należą do nich m.in. stymulacja magnetyczna [6], terapia wysokonapięciowa [7], sonoterapia [8] czy elektrostymulacja mikroprądami [9]. Na podstawie danych z piśmiennictwa można stwierdzić, że wymienione metody fizykalne wykazują działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe [6–10].

Celem opracowania jest omówienie skuteczności zastosowania mikroprądów we wspomaganiu gojenia ran odleżynowych. 

Działanie mikroprądów

Terapia prądem mikroamperowym, początkowo traktowanym jako odmiana prądu TENS (transmuscular electrical nerve stimulation), zaczęła stopniowo rozwijać się około roku 1978. Obecnie traktowana jest jako samodzielna forma fizykoterapii i wskazuje dużą dynamikę w zakresie badań naukowych [11]. 

Prąd mikroamperowy jest przerywanym prądem stałym, charakteryzującym się niskim natężeniem (1–999 μA). W terapii wykorzystuje się zarówno jednokierunkowy, jak i dwukierunkowy impuls o kształcie prostokąta, częstotliwości w zakresie 0,3–500 Hz i napięciu 60 mV. W podstawowym prądzie mikroamperowym charakterystyczny jest jednakowy i krótki czas narastania i opadania impulsu, mieszczący się w zakresie kilku do kilkunastu mikrosekund oraz wydłużony czas trwania natężenia w impulsie (plateau) [11–13]. 

Terapia mikroprądem stanowi podprogową stymulację opierającą się o prawo Arndta-Schultza. Z prawa wynika, że słabe bodźce wzmagają procesy fizjologiczne, natomiast bodźce bardzo silne mogą częściowo bądź całkowicie je wyhamować. Zatem w celu oddziaływania na procesy biologiczne zasadne było zastosowanie elektrostymulacji w postaci mikrostrumieni o słabym napięciu, zbliżonych parametrami do prądów towarzyszących procesom biologicznym [14]. 

Terapeutyczne działanie mikroprądów odbywa się na poziomie komórkowym. Podczas zabiegu dochodzi do stymulacji procesów przyspieszających gojenie. Ich działanie opiera się na przywróceniu równowagi elektrycznej i chemicznej uszkodzonych komórek. Działanie analgetyczne prądu mikroamperowego zostało potwierdzone licznymi doniesieniami naukowymi [15–18]. Jego efekt przeciwbólowy można wyjaśnić w oparciu o następujące hipotezy:

  • podczas przepływu prądu mikroamperowego naczynia włosowate, mające mały opór elektryczny, są stymulowane przez przepływające elektrony, wskutek czego dochodzi do usprawnienia krążenia krwi, równocześnie dochodzi
  • do przyspieszenia procesu rozpadu kwasu mlekowego i substancji bólowych, dzięki przyspieszonemu przepływowi krwi produkty rozpadu są szybciej eliminowane, zmniejszenie dolegliwości bólowych następuje bezpośrednio po stymulacji;
  • w połączeniu z opisanym procesem dochodzi do wytworzenia ATP (adenozynotrójfosforanu) i syntezy białek, proces ten przyspiesza zdrowienie tkanek, czego konsekwencją jest zmniejszenie dolegliwości bólowych, warunkiem uzyskania powyższych efektów jest dłuższy czas stymulacji [15].

Terapia mikroprądami stosowana jest w celu uśmierzania bólu tak ostrego, jak i przewlekłego, przyspieszenia procesu regeneracji tkanek, szczególnie w przypadku zwiększenia tempa gojenia ran i zrostu kości [10, 14, 17, 18]. 

W badaniach doświadczalnych po zastosowaniu prądu mikroamperowego o wartości 500 μA w tkankach skóry szczurów stwierdzono, że poziom ATP wzrósł w przybliżeniu o 500%. Przy zastosowaniu prądu o natężeniu przekraczających 1000 μA (1 mA) stwierdzono spowolnienie wytwarzania ATP wraz ze wzrostem natężenia prądu. Podobne reakcje zaobserwowano w przypadku transportu aminokwasów i syntezy protein. Z badań Chenga wynika, że transport aminokwasów przez błonę komórkową zachodził najintensywniej przy prądzie 100–500 μA [9]. 

Wzrost produkcji ATP wpływa na pobudzenie mechanizmów odpowiadających za kontrolę syntezy DNA i wyprodukowanie nowego białka komórkowego odgrywającego rolę w podziale i migracji komórek zwiększających stopień wyleczenia ko-
mórek. 

W 1986 r. Cheng dokonał odkrycia dotyczącego wpływu prądu mikroamperowego na otwarcie kanałów wapniowych w komórkach włóknistych. Pobudzenie tkanek prądem mikroamperowym umożliwiło wnikanie pozakomórkowych jonów wapnia przez wrażliwe na napięcie kanały wapniowe (szczególnie N i L) do wewnątrz komórki. Stanowiło to wyjaśnienie efektywności leczniczego działania mikroprądu [9].

Zmiany stężenia jonów wapnia są przekaźnikiem informacji wewnątrzkomórkowych. Jony wapnia są regulatorem procesu skurczu mięśnia, sprzężenia zachodzącego pomiędzy bodźcem sekrecyjnym a sekrecją, układu krzepnięcia krwi, aktywności enzymów, pobudliwości komórkowej i śródkomórkowym przekaźnikiem w mechanizmie działania hormonów. Jony wapnia odgrywają istotną rolę w procesach przekazywania i percepcji bólu [9, 19]. 

Niewielki wzrost jonów wapnia w jądrze komórkowym prowadzi do uaktywnienia genów i uruchomienia transkrypcji DNA, duże stężenie Ca2+ w komórkach wpływa na gojenie się ran, ruchy rzęsek, wydzielanie insuliny, poprawia funkcję komórek glejowych i syntezę tlenku azotu [20]. 

Mikroprądy we wspomaganiu gojenia ran przewlekłych

W terapii mikroprądami stosuje się dwie następujące po sobie fazy leczenia. W pierwszej celem jest zmniejszenie bólu, w drugiej przyspieszenie procesu gojenia tkanek zmienionych chorobowo. Obecnie istnieją dwie metody doboru parametrów – według Kahna oraz Morinagi. 

Warunkiem pełnej skuteczności terapii mikroprądami jest właściwy dobór częstotliwości impulsów. Częstotliwość dla każdej komórki, tkanki bądź gruczołu jest różna, przy odpowiednim zakresie dochodzi do najwyższej aktywności przemian, co może podnieść produkcję ATP nawet o 500%. Poza częstotliwościami specyficznymi dla określonych rodzajów tkanek istnieją częstotliwości efektywne jedynie przy określonych rodzajach stanów chorobowych, jak stany zapalne, zwłóknienia, bliznowacenia, infekcje wirusowe czy reakcje alergiczne. Częstotliwość korzystna w początkowych objawach półpaśca nie będzie skuteczna w leczeniu opryszczki. Określenie odpowiedniej częstotliwości w terapii każdego schorzenia jest trudne. Rozwiązaniem może być częste różnicowanie parametrów sygnału poprzez modulację częstotliwości [21].

Dobór parametrów w terapii mikroprądami według Kahna przedstawia tabela 1. 

Tab. 1. Zasady doboru parametrów według Kahna
Rodzaj terapii Częstotliwość Natężenie Nachylenie Czas trwania zabiegu
Przeciwbólowa 30 Hz 500 μA 2 5 minut
Wspomagająca gojenie tkanek 0,3 Hz 100 μA 2 5 minut
Przeciwbólowa i wspomagająca gojenie tkanek 70 Hz 200 μA 1 lub 2 5 minut

 

Nachylenie impulsu jest to stosunek czasu narastania natężenia do wartości natężenia. 

W drugim sposobie terapii mikroprądami zalecane jest stosowanie dwóch faz. Pierwsza ma na celu działanie przeciwbólowe, druga natomiast przyspieszające gojenie tkanek. Przeważnie podczas zabiegu stosuje się obie fazy. Należy jednak rozpocząć zabieg od pierwszej fazy i bezpośrednio po niej włączyć drugą. Dobierając parametry zabiegu według Morinagi, należy stosować parametry opisane w tabeli 2 [22]. 

Tab. 2. Zasady doboru parametrów według Morinagi
Rodzaj terapii Faza Częstotliwość Natężenie Czas impulsu Czas trwania fazy
Przeciwbólowa I 10–400 Hz 200–600 μA 1–50 ms 5–30 minut, optymalnie 
15 minut
Wspomagająca gojenie tkanek II 0,3–1 Hz 10–200 μA 200 ms 5–10 minut

 

Całkowity czas zabiegu optymalnie wynosi 15–30 minut. Liczbę zabiegów dobiera się w zależności od stanu leczonej tkanki. Zabiegi powinno wykonywać się raz dziennie w ciągu 10 dni do 6 tygodni. Po osiągnięciu pożądanych efektów wskazana jest kontynuacja leczenia jeszcze przez 5–10 dni. 

Aby zwiększyć efekty leczenia, mikroprądy należy stosować jednocześnie z innymi metodami fizykoterapii, m.in. z laseroterapią, terapią polem magnetycznym, jonoforezą czy z innymi rodzajami elektrostymulacji.

U pacjentów z wrażliwą skórą podczas stosowania mikroprądów odnotowano reakcje niepożądane w postaci pieczenia lub zaczerwienienia. W przypadku wystąpienia takich objawów należy zaprzestać terapii. Również z uwagi na przyspieszony metabolizm komórkowy w miejscu zastosowania MENS (microcurrent electrical nerve stimulation) mogą wystąpić reakcje toksykacji. Objawiają się mdłościami, sennością, bólem głowy i zmęczeniem. Objawy takie można zaobserwować np. po masażu, jednak w przypadku terapii mikroprądami działa więcej czynników w krótszym czasie. Z tego względu zaleca się spożycie większej ilości wody przed i po zabiegu. Zjawiska te zdarzają się niezwykle rzadko i tylko w szczególnych przypadkach [21]. W przypadku terapii owrzodzeń i ran podczas każdego zabiegu należy użyć sterylnych gaz jałowych. Do każdego zabiegu powinny zostać użyte nowe gazy, stare opatrunki należy wyrzucić.

Tab. 3. Parametry zabiegowe zależne od typu rany
Typ rany Faza Częstotliwość [Hz] Natężenie [μA] Czas impulsu [ms] Czas zabiegu [min]
Owrzodzenia troficzne I 300 500 1 10
II 0,3 40 100 10
Rany I 10 100 20 15
II 0,3 40 100 5

Opis przypadków

U wszystkich pacjentów zastosowano terapię mikroprądami o parametrach: I faza – 500 μA, 1 ms, 250 Hz, 10 minut, II faza – 30 μA, 100 ms, 1 Hz. Elektrody z gumy węglowej ułożono na gazie jałowej, poniżej i powyżej rany odleżynowej. 

Przypadek 1.

Mężczyzna, 65 lat, rana odleżynowa 3 stopnia w skali Torrance’a w okolicy krętarza kości udowej. Rana odleżynowa leczona od dwóch miesięcy opatrunkami z Granuflexu, na ranę stosowano Octenisept. Nie zastosowano materaca przeciwodleżynowego. Zabiegi wykonywano przez 15 dni, 5 razy tygodniowo z dwudniową przerwą po każdych 5 zabiegach.

Dane z wywiadu chorobowego: miażdżyca uogólniona, choroba niedokrwienna serc...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy