Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

25 lipca 2018

NR 74 (Lipiec 2016)

Diagnostyka stawu krzyżowo-biodrowego dla potrzeb fizjoterapii

0 117

Dolegliwości bólowe okolicy lędźwiowo-krzyżowej są objawem niespecyficznym i właściwym dla wielu jednostek chorobowych [1]. Określenie jednoznacznej etiologii jest trudne z powodu występowania zespołu nakładania bądź istnienia ścisłych zależności patogenicznych pomiędzy jednostkami chorobowymi wchodzącymi w skład wymienionych grup [2]. Dlatego też w procesie stawiania prawidłowej diagnozy wysuwa się 
przeprowadzenie rzetelnego badania przedmiotowego i podmiotowego oraz diagnostyki różnicowej. Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie diagnostyki stawu krzyżowo-biodrowego dla potrzeb fizjoterapii. 

Patologia w obrębie stawu krzyżowo-biodrowego jest przyczyną 18–30% przypadków przewlekłego bólu w obrębie lędźwiowo-krzyżowego odcinka kręgosłupa [3]. Do patologii stawów krzyżowo­‑biodrowych dających dolegliwości bólowe w obrębie dolnego odcinka kręgosłupa zalicza się chorobę zwyrodnieniową stawu, niestabilność lub stan zapalny o etiologii infekcyjnej lub reumatoidalnej [4]. Do problemów dochodzi również na skutek urazu (dźwignięcie, upadek, nagłe obsunięcie się nogi). Inną przyczyną są zmiany hormonalne (np. w czasie ciąży), dlatego dolegliwości bólowe tego stawu często dotykają kobiet.

Dysfunkcje stawu krzyżowo-biodrowego można podzielić na zaburzenia związane z:

  • ograniczeniem ruchomości w stawie,
  • nadmierną ruchomością w stawie,
  • niestabilnością, często połączoną z wtórną kompresją powierzchni stawowych.

Diagnostyka chorób stawów krzyżowo-biodrowych sprawia spore trudności z uwagi na nietypowy obraz kliniczny, mogący sugerować patologię w obrębie innych struktur, np. krążków międzykręgowych, stawów biodrowych czy stawów kręgosłupa [4]. 

Skuteczne leczenie stawu krzyżowo-biodrowego wymaga dokładnej analizy biomechanicznej całej miednicy. Badanie powinno zawierać ocenę miednicy zarówno statyczną, jak i dynamiczną. Należy zbadać ruchomość, stabilność stawu oraz zdolność przenoszenia znacznych obciążeń. Ocenie należy poddać całość układu kostno-mięśniowo-powięziowego. Prawidłowe przeprowadzenie badania wymaga wnikliwej znajomości anatomii palpacyjnej oraz klinicznych testów służących ocenie czynnościowej stawu.

Wnikliwe badanie osteopatyczne pozwala wskazać rodzaj zaburzenia i dokładną jego postać. Rzetelna diagnostyka dysfunkcji stawu krzyżowo-biodrowego powinna opierać się na wywiadzie oraz badaniu statycznym i dynamicznym. 

Wywiad

Wywiad służy pozyskaniu informacji dotyczących dolegliwości bólowych. Ból pochodzący ze stawu krzyżowo­-biodrowego daje różne wzorce promieniowania. Tradycyjnie opisywany jest jako ból jednostronny, o tępym charakterze, zlokalizowany powyżej pośladka. Należy dodać, że ból może promieniować do pachwiny, wzdłuż tylnej lub przedniej powierzchni uda, schodząc do stopy bądź palców [5]. Najczęściej ból obejmuje zdecydowanie bardziej jedną ze stron. Iniekcje ze środka znieczulającego do stawu są potwierdzeniem rozpoznania lokalizacji bólu. Fortin i wsp. dowodzą, że ból pochodzący ze stawu krzyżowo-biodrowego najczęściej jest zlokalizowany w obrębie prostokąta o wymiarach 3 cm szerokości i 10 cm długości (palec Fortina), nieco poniżej kolca biodrowego tylnego górnego [6–8]. 

Należy pamiętać, że dysfunkcja stawu krzyżowo-biodrowego nie musi wiązać się z dolegliwościami bólowymi. Możliwe jest odczuwanie sztywności lub niestabilności bez odczuć bólowych. Bóle stawu krzyżowo-biodrowego mogą być też związane z zaburzeniami innych struktur, w tym narządów wewnętrznych (np. gruczołu prostaty). W związku z tym lokalizacja bólu nie powinna być traktowana jako główne i najważniejsze narzędzie diagnostyczne. Znacznie ważniejsze jest odnalezienie biomechanicznej dysfunkcji, której lokalizacja może, lecz nie musi pokrywać się z miejscem występowania bólu. 

Badanie statyczne

Badanie równowagi statycznej przeprowadza się zarówno w pozycji stojącej, jak i siedzącej. Przy ocenie statycznej patrzy się całościowo na pacjenta, który w czasie badania przyjmuje naturalną pozycję. Ocenie poddaje się:

  • obciążanie stóp – czy ciężar ciała rozłożony jest równomiernie, czy znajduje się na przodostopiu/piętach,
  • napięcie spoczynkowe mięśni (mięsień gruszkowaty, mięsień pośladkowy średni, mięśnie dna miednicy, mięśnie głębokie brzucha, mięśnie kulszowo-goleniowe, mięśień naprężacz powięzi szerokiej, powięź piersiowo-lędźwiowa),
  • ustawienie miednicy – czy zauważalne jest wyboczenie biodra,
  • symetria obciążania stóp – czy obie stopy obciążane są równomiernie, w badaniu można wykorzystać puszczenie pionu ze środka kości krzyżowej,
  • położenie punktów charakterystycznych dla równowagi miednicy i stawów krzyżowo-biodrowych (kolce biodrowe górne przednie i tylne, szczyty talerzy biodrowych, guzy kulszowe, guzki łonowe),
  • napięcie struktur więzadłowych – więzadło krzyżowo-guzowe, więzadła krzyżowo-biodrowe, więzadło krzyżowo-kolcowe, więzadło biodrowo-lędźwiowe.

Wzajemna ocena wymienionych punktów pozwala na stwierdzenie równowagi bądź jej zaburzenie. Na tej podstawie wyróżnia się:

  • miednicę w równowadze statycznej – zarówno kolce biodrowe przednie górne, jak i tylne górne znajdują się na jednym poziomie,
  • skręconą miednicę – kolec biodrowy przedni górny po jednej stronie ustawiony niżej (np. strona lewa ustawiona niżej), kolec biodrowy tylny górny po drugiej stronie ustawiony niżej (np. prawa strona ustawiona niżej),
  • skośne ustawienie miednicy – kolec biodrowy przedni górny (np. lewy) i kolec biodrowy tylny górny (np. lewy) ustawione są niżej w stosunku do kolców przednich i tylnych drugiej strony.

Testy – badanie dynamiczne

Poza oceną statyczną wykonuje się również badanie dynamiczne, które obejmuje testy. Zastosowanie w zdiagnozowaniu patologii stawów krzyżowo-biodrowych mają poniższe testy [4, 5, 9–13].

Test wyprzedzania – standing flexion test (badanie funkcji stawu krzyżowo-biodrowego)

  • Wykonanie: Pacjent stoi tyłem do badającego z wyprostowanymi nogami w stawach kolanowych, obie stopy ustawione w linii prostej. Należy wyczuć kciukami oba kolce biodrowe tylne górne. Poleca się pacjentowi wykonanie skłonu się do przodu. W skłonie tułowia ocenia się położenie oraz ruchomość obu kolców.
  • Interpretacja: Kość krzyżowa przemieszcza się w stawach krzyżówo-biodrowych wzdłuż osi poziomej w stosunku do kości biodrowych (talerza miednicy). Ruch ten wymaga obniżenia się kości krzyżowej. W warunkach fizjologicznych, z powodu swobodnego ruchu w stawach krzyżowo-biodrowych przy końcu pochylania tułowia, kolce biodrowe znajdują się na tej samej wysokości jak na początku badania. Jeżeli staw krzyżowo-biodrowy po jednej stronie nie obniża się, to kolec biodrowy tylny górny wraz z kością krzyżową, w porównaniu z drugą stroną, przemieszcza się ku górze (wyprzedza). Brak obniżania się kolca albo obecność objawu wyprzedzania świadczą głównie o zablokowaniu stawu krzyżowo-biodrowego po stronie badanej. Obustronny objaw wyprzedzania może imitować obustronne skrócenie mięśni kulszowo-udowych.
  • Komentarz: Podczas objawu wyprzedzania należy...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy