Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dolegliwości bólowe odcinka szyjnego kręgosłupa

Artykuły z czasopisma | 11 lipca 2018 | NR 91
442

Na dolegliwości bólowe części szyjnej kręgosłupa spowodowane zarówno zmianami zwyrodnieniowymi, jak i stanami pourazowymi, skarży się duża część populacji. W ich leczeniu zaleca się kompleksowe podejście polegające na wykorzystaniu technik terapii manualnej oraz ćwiczeń fizycznych mających na celu rozciąganie mięśni skróconych i wzmacnianie osłabionych mięśni głębokich zginaczy odcinka szyjnego kręgosłupa.

Ocenia się, że 22−70% populacji skarży się na bóle szyi. Uważa się, że problem ten będzie narastał, a częstość występowania dolegliwości zwiększa się wraz z wiekiem i najczęściej dotyczy kobiet ok. 5. dekady życia.

Dolegliwości bólowe części szyjnej kręgosłupa mają różne przyczyny. Są to zmiany zwyrodnieniowe, choroby degeneracyjne krążków międzykręgowych, a także stany pourazowe, infekcje, bóle mięśniowo-powięziowe, kręcze karku różnego pochodzenia i uraz kręgosłupa szyjnego typu „smagnięcia batem” (whiplash) oraz wady wrodzone.

Zmiany zwyrodnieniowe stawów kręgosłupa określane są jako spondylosis i spondyloarthrosis. Pierwsze z nich dotyczą degeneracji krążka międzykręgowego i trzonów kręgowych. Drugie określenie odnosi się do zmian zwyrodnieniowych drobnych stawów międzykręgowych.

Zmiany zwyrodnieniowe w obrębie kręgów szyjnych mogą być przyczyną bólów miejscowych, a także promieniujących do głowy, barków lub kończyn górnych. Bóle szyjne spowodowane zwyrodnieniem stawów należy różnicować z przepukliną jądra miażdżystego kręgów szyjnych, zmianami zapalnymi (pochodzenia bakteryjnego lub reumatoidalnego), nowotworowymi i metabolicznymi (osteoporoza, osteomalacja) kręgów szyjnych czy z bólami pochodzenia mięśniowo-powięziowego. W diagnostyce należy także uwzględnić wrodzone zniekształcenia kręgosłupa szyjnego oraz bóle szyjne pochodzenia nerwicowego (psychogenne).

Należy też zwrócić uwagę na bóle rzutowane z narządów wewnętrznych, zwłaszcza z takich jak płuca, oskrzela, przełyk czy wątroba przy współistniejących schorzeniach.

Układ mięśniowy jest bardzo narażony na przeciążenia. Z jednej strony oddziałuje na niego wiele czynników zewnętrznych – bodźce płynące z otoczenia, z drugiej zaś jest wykonawcą poleceń świadomych i podświadomych sterowanych przez ośrodkowy układ 
nerwowy. 

Szczególnej uwagi i ostrożności wymaga pacjent, który zgłasza się z bólem karku i towarzyszącymi objawami neurologicznymi, czyli uszkodzeniem górnego oraz dolnego neuronu ruchowego. Objawy towarzyszące polegają na zaburzeniach czucia, siły mięśniowej i odruchów. Objawom bólowym odcinka szyjnego kręgosłupa mogą towarzyszyć objawy ze strony układu autonomicznego, np. zespół Hornera (opadnięcie powieki, zwężenie źrenicy oka, zapadnięcie gałki ocznej), zaburzenia wywołane różnymi patologiami lub podrażnieniem układu autonomicznego towarzyszące urazowi typu whiplash.

Dysfunkcje stawowe i mięśniowo-powięziowe w części szyjnej kręgosłupa

Zespół proprioreceptywny może być pierwotny lub wtórny. Polega na zaburzeniu gry stawowej w stawach międzywyrostkowych. Zmianom tym towarzyszy ból powodujący pogorszenie ruchomości. Jest on najprawdopodobniej wywołany wzmożonym napięciem ścięgnisto-powięziowym. Za przyczynę dysfunkcji, czyli utratę ruchomości na poziomie segmentu kręgosłupa, odpowiedzialne mogą być zmiany tkankowe dotyczące skóry, mięśni, powięzi oraz struktur trzewnych.

W części szyjnej kręgosłupa, podobnie jak i w innych stawach obserwuje się charakterystyczny wzorzec torebkowy. Według Cyriaxa polega on na symetrycznym ograniczeniu obustronnych ruchów, skłonów bocznych i rotacji, natomiast zgięcie jest pełne, lecz bolesne, a wyprost ograniczony.

Dolegliwości ze strony układu mięśniowo-szkieletowego pojawiają się często na skutek zaburzeń napięć mięśniowych, mięśni tonicznych, które mają tendencję do przykurczu i nadmiernego napięcia pod wpływem czynników zewnętrznych (stres, powtarzanie czynności, nieprawidłowa postawa ciała) i mięśni fazowych, które ulegają osłabieniu pod wpływem unieruchomienia. Tworzą one tzw. zespół skrzyżowania górnego, który charakteryzuje się nadmiernym napięciem mięśni położonych w tylnej części kręgosłupa szyjnego i przykurczem mięśni piersiowych oraz osłabieniem i rozciągnięciem głębokich zginaczy szyi, mięśni stabilizujących i zbliżających łopatki (tab. 1, rys. 1). 

W zespole skrzyżowania górnego występuje specyficznie pochylona postawa ciała z zaokrąglonymi plecami i wysuniętą do przodu głową. Kość potyliczna, C1−C2, ustawia się w przeproście, podbródek w protrakcji. Stwierdza się również wzmożone napięcie w górnej części kręgosłupa piersiowego. Dochodzi do rotacji i odwiedzenia łopatek. Mięsień dźwigacz łopatki oraz część zstępująca mięśnia czworobocznego pociągają barki do góry, a panewka stawu ramiennego skierowana jest do przodu. Efektem tego zespołu jest wzmożone napięcie okolicy szyjno-barkowej oraz powstałe dysfunkcje i dolegliwości bólowe odcinka szyjnego kręgosłupa, bóle barków i ramion, a także ograniczenie ruchomości klatki piersiowej i utrudnione oddychanie.

Dolegliwości mięśniowo-powięziowe często wiążą się z pojawieniem się mięśniowo-powięziowych punktów spustowych. Mięśniowo-powięziowy punkt spustowy (myofascial trigger point − TrP) jest to nadwrażliwy punkty zlokalizowany w obrębie mięśnia szkieletowego.

Wyczuwa się go palpacyjnie jako nadmiernie czuły, bolesny guzek w obrębie napiętego pasma mięśniowego. Powoduje ból promieniujący oraz inne objawy autonomiczne w obszarach ciała odległych od miejsca drażnienia.

Ból w obrębie szyi spowodowany aktywnymi TrP w mięśniach można podzielić w zależności od regionu. Dolegliwości tylnej części szyi (karku) wywołane mogą być aktywnymi TrP w: części zstępującej mięśnia czworobocznego, mięśniu wielodzielnym, mięśniu dźwigaczu łopatki, mięśniu płatowatym szyi, mięśniu podgrzebieniowym. Za dolegliwości przedniej części szyi i gardła odpowiedzialne mogą być aktywne TrP w: mięśniu mostkowo-obojczykowo-sutkowym (części obojczykowej), mięśniu dwubrzuścowym, mięśniu skrzydłowym przyśrodkowym.

Mięśnie hipertoniczne Mięśnie hipotoniczne
Strona grzbietowa:
  • mięśnie krótkie prostowniki głowy lub mięśnie podpotyliczne
  • mięsień czworoboczny część zstępująca (m. trapezius pars descendens)
  • mięsień dźwigacz łopatki (m. levator scapulae)
Strona grzbietowa:
  •  mięsień prostownik grzbietu w odcinku piersiowym
  • mięsień czworoboczny część środkowa i część wstępująca(m. trapezius pars...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy