Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

4 września 2018

NR 85 (Lipiec 2017)

Indywidualne wkładki ortopedyczne
możliwości zastosowania i projektowanie

453

Co zrobić, kiedy pacjent narzeka na bóle stóp oraz kolan, a jednocześnie widoczne jest nierówne ścieranie podeszwy w noszonym przez niego obuwiu? Oprócz prowadzenia terapii manualnej i zalecenia odpowiednich ćwiczeń warto wysłać pacjenta do specjalisty zajmującego się indywidualnym doborem wkładek ortopedycznych.

Na rynku istnieje szeroki wybór wkładek – od gotowych, które od ręki można zakupić w sklepie obuwniczym czy rehabilitacyjnym, po dobierane indywidualnie do stóp pacjenta. W tym miejscu pojawia się pytanie, które z nich są lepsze. Jak powszechnie wiadomo, to, co jest dopasowane do konkretnej osoby, zawsze jest lepsze i korzystniejsze. Ta sama zasada sprawdza się również w kwestii doboru wkładek, co potwierdzają badania naukowe [1]. Istnieje wiele systemów dobierania wkładek, lecz nie ma badań naukowych porównujących skuteczność zastosowania każdego z nich. Bardzo istotne jest, aby indywidualnie dobierane wkładki wykonywane były przez specjalistę, który zna biomechanikę nie tylko stopy, lecz także całego ciała oraz chodu.

Spektrum zastosowania ortopedycznych wkładek indywidualnych

Wkładki „szyte na miarę” mają bardzo szerokie zastosowanie, m.in. dzięki możliwości doboru różnej ich twardości i wielkości oraz możliwości dopasowania elementów korekcyjnych do potrzeb stopy. Wkładki ortopedyczne zmniejszają bądź w pełni likwidują negatywne i nieprzyjemne skutki długotrwałych nieprawidłowych przeciążeń w obrębie stóp u dzieci i dorosłych, jak również osób aktywnie uprawiających sport. Wkładki mają ogromne znaczenie w przypadku chorych na cukrzycę, zwłaszcza w zespole stopy cukrzycowej, a także w przebiegu chorób reumatycznych oraz w tzw. stopie reumatoidalnej czy neuropatycznej. Wkładki stosować można w leczeniu m.in. metatarsalgii, płaskostopia podłużnego, stopy wydrążonej, entezopatii rozcięgna podeszwowego, nadmiernej pronacji lub supinacji stopy, zapalenia ścięgna Achillesa oraz w bólach stawów kolanowych i kręgosłupa mogących wynikać z nieprawidłowego ustawienia stopy i stawu skokowego. 

W leczeniu metatarsalgii, czyli dolegliwości bólowych okolicy strony podeszwowej głów kości śródstopia spowodowanych przez m.in. płaskostopie poprzeczne, neuralgię Mortona [2] czy też schorzenia ogólnoustrojowe, stosuje się najczęściej wkładki z dodatkową amortyzacją w okolicy przodostopia oraz z umieszczoną w odpowiednim miejscu pelotą metatarsalną, która spowoduje uniesienie i tym samym odciążenie głów kości śródstopia (zdj. 1, 2) [3].

W leczeniu płaskostopia podłużnego stosowane są wkładki o twardości dopasowanej do potrzeb pacjenta z korekcją ustawienia tyłostopia oraz łuku przyśrodkowego stopy. Celem zastosowania wkładek jest prawidłowe utrzymanie wysklepienia stopy oraz wymuszenie prawidłowej funkcji, w miarę możliwości zbliżonej do prawidłowego stereotypu przetoczenia stopy, a co za tym idzie prawidłowa dystrybucja obciążeń na podeszwowej stronie stopy, co zmniejsza ryzyko urazów wynikających z przeciążeń (zdj. 3) [4, 5].

W leczeniu entezopatii rozcięgna podeszwowego oraz przewlekłego zapalenia ścięgna Achillesa najczęściej wykorzystuje się wkładki z dodatkową amortyzacją w okolicy pięty w połączeniu z korekcją ustawienia tyłostopia. Wkładka ma za zadanie na tyle skorygować ustawienie stopy oraz zmniejszyć siłę nacisku na miejsca nadmiernie obciążone [6], aby nie dochodziło do patologicznych napięć mięśni i ścięgien powodujących powtarzające się przeciążenia i zaplenia. 

Wkładki zalecane są osobom aktywnie uprawiającym sport, przede wszystkim: bieganie, sporty „na korcie” (tenis, squash, koszykówka) oraz uczęszczającym na zajęcia fitness. Indywidualnie dopasowane wkładki poprawiają pracę układu mięśniowo-szkieletowego oraz znacznie zmniejszają ryzyko urazów wynikających z przeciążeń u osób z nieprawidłową biomechaniką ciała podczas aktywności [7]. Sportowcom zaleca się wkładki o zwiększonej stabilności, zapewniające jednocześnie odpowiednią kontrolę motoryczną, sprężystość oraz amortyzację. Warto podkreślić, że obecnie coraz więcej osób postanawia być aktywnymi i wysportowanymi bez wcześniejszego przygotowania ciała do nowych wyzwań, w związku z czym coraz więcej jest pacjentów zgłaszających problem dolegliwości bólowych podczas aktywności. Kolejny problem stanowi także nieprawidłowe dopasowanie obuwia sportowego do stopy pacjenta, co przyczynia się do pogłębienia zaburzeń biomechaniki ciała podczas chodu i aktywności. Dowodem na to jest szeroki wachlarz możliwości wyboru tzw. obuwia dla biegaczy, niestety często są one dobierane bez badania stóp, co skutkuje powtarzającymi się przeciążeniami i w konsekwencji urazami.

Wkładki są wskazane zwłaszcza dla chorych na cukrzycę, których stopa szczególnie narażona jest na zaburzenia ze strony układu nerwowego i ukrwienia. U chorych tych wkładka ma przede wszystkim na celu zmniejszenie siły nacisku w miejscach nadmiernie obciążanych na podeszwowej stronie stopy [8, 9] i powinna być stosowana jako profilaktyka ran i owrzodzeń [10]. Wkładka przeznaczona dla cukrzyków powinna być wyjątkowo miękka, zapewniać bardzo dobrą amortyzację wstrząsów przy jednoczesnej odpowiedniej stabilizacji stopy, a zwłaszcza tyłostopia i okolicy głów kości śródstopia.

Wkładka dobierana dla stopy reumatycznej, podobnie jak dla stopy cukrzycowej, powinna zapewniać wyjątkową amortyzację przy jednoczesnym dobrym utrzymaniu stabilizacji stopy. Stopa reumatyczna jest wyjątkowo „kapryśną” stopą – mało podściółki tłuszczowej w okolicy pięty, deformacje przodostopia, śródstopia i tyłostopia z tendencją do szybkiego ich pogłębiania. Z tego powodu wkładka powinna bardzo dobrze utrzymywać wysklepienia stopy przy jednoczesnym zapewnieniu odciążenia newralgicznych punktów, aby patologie nie pogłębiały się w tak szybkim tempie. 

Istnieje także możliwość dopasowania wkładki o długości ¾, pozwalającej na korekcję w obrębie tyłostopia oraz śródstopia. Wkładka ta ma niestety ograniczoną możliwość korekcji przodostopia. Przeznaczona jest do zastosowania w dobrze dopasowanym, nisko zabudowanym obuwiu, np. w butach na obcasie. Wkładki do obuwia na obcasie dobierane są głównie w przypadku okazjonalnego ich noszenia bądź gdy tryb pracy kobiety nie pozwala jej na noszenie obuwia innego niż na obcasie, a odczuwa ona dolegliwości bólowe stóp (zdj. 4).

Oprócz wymienionych wyżej zastosowań wkładek indywidualnych, zalecane są one również:

  • osobom otyłym [11],
  • kobietom w ciąży,
  • osobom pracującym w pozycji stojącej,
  • osobom z wadami postawy [13].

Jak zaprojektować wkładkę, czyli jak powinno wyglądać badanie stopy na potrzeby dopasowania idealnych wkładek

Wykonanie wkładek ortopedycznych wymaga ogromnej wiedzy na temat biomechaniki całego ciała człowieka. Osoba dobierająca wkładki powinna także umieć przeprowadzić badanie kliniczne stopy i stawu skokowego oraz mieć wiedzę na temat patologii i deformacji w obrębie stopy. Przed dopasowaniem wkładki należy przeprowadzić kolejno: wywiad z pacjentem, badanie kliniczne, badanie obciążeń stopy, a dopiero w ostatniej części wizyty projektować wkładki.

Badanie kliniczne

W trakcie badania klinicznego należy przeprowadzić testy pozwalające ocenić ruchomość stawów stopy i stawu skokowego oraz sprawdzić siłę i wydolność mięśniową. Istotna jest także analiza funkcjonalna łańcucha biokinematycznego chodu, dzięki której możliwa jest ocena specyfiki budowy i obciążania stopy. W tej części badania należy ocenić wygląd stopy pod względem obecności modzeli, odcisków oraz zmian skórnych. Poniżej wymieniono etapy badania funkcjonalnego pacjenta, wzorowanego na opracowanym w latach 70. XX w. przez dr. Charlie’ego Baycrofta, twórcę systemu wkładek Formthotics:

  • ocena stawu podskokowego i skokowego, ocena elastyczności ścięgna Achillesa (zdj. 5–8),
  • ocena ustawienia osi kończyn dolnych, ocena ustawienia tyłostopia (zdj. 9, 10),
  • ocena oporu supinacji i wysklepienia łuku podłużnego stopy (zdj. 11),
  • ocena integralności i dynamiki struktur podeszwowych, w tym rozcięgna podeszwowego – test Jacka (zdj. 12, 13),
  • ocena równowagi i tendencji...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy

    Katarzyna Bażant

    Jest doktorem nauk o zdrowiu, absolwentką Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Prowadziła wykłady dla studentów Oddziału Fizjoterapii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Już na studiach interesowała się fizjoterapią w ortopedii i od początku pracy zawodowej właśnie tym się zajmuje. Jest certyfikowanym terapeutą metody FDM. Specjalizuje się w fizjoterapii pooperacyjnej, pourazowej oraz zachowawczej stopy i stawu skokowego. Aktywnie uczestniczy w konferencjach naukowych z zakresu fizjoterapii i ortopedii. Prowadzi kursy poświęcone tematyce stopy i stawu skokowego. Jest kierownikiem zespołu fizjoterapeutów Poradni Chorób Stopy.

    Krzysztof Bryłka

    dr; Poradnia Chorób Stopy w Warszawie. Jest specjalistą ortopedii i traumatologii narządu ruchu, wykładowcą na zajęciach dla studentów Wydziału Lekarskiego i Oddziału Fizjoterapii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Obszary zainteresowania to chirurgia stopy i stawu skokowego, leczenie urazów kończyny dolnej. Jest autorem i współautorem 6 artykułów i publikacji naukowych.

    Michał Grzesiuk

    mgr Michał Grzesiuk

    Poradnia Chorób Stopy w Warszawie    

    Paweł Kołodziejski

    dr n. med.; Poradnia Chorób Stopy w Warszawie. Jest doktorem nauk medycznych, pracownikiem naukowo-dydaktycznym Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, wykładowcą na kursach kształcenia podyplomowego dla lekarzy, promotorem prac licencjackich i magisterskich z zakresu stopy i stawu skokowego. Specjalista ortopedii i traumatologii narządu ruchu, specjalizuje się w chirurgii stopy i stawu skokowego. Wyróżniony nagrodą II stopnia Rektora Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego oraz tytułem „Medycznej Filipiki 2004”. Jest autorem i współautorem 26 artykułów i publikacji naukowych. Członek Komitetu Naukowego Polskiego Towarzystwa Stopy i Stawu Skokowo-Goleniowego.