Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

5 lutego 2018

NR 84 (Czerwiec 2017)

Kolana koślawe u dziecka Genu Valgum, czyli kolana w kształcie litery X rodzaje, przyczyny, leczenie, postępowanie i rehabilitacja

0 9

Kolana koślawe to wada kończyn dolnych. Wada, czyli odchylenie od ogólnie przyjętych cech postawy prawidłowej, właściwej dla danego wieku, płci i typu budowy. Wygięcie nóg w kształcie litery X można zaobserwować, gdy dziecko staje na baczność, jego kolana ocierają się wówczas o siebie, a między kostkami stóp jest przerwa. Jeśli przerwa ta nie przekracza 4 cm, nie ma powodów do zmartwień, gdyż jest to koślawość fizjologiczna. W takiej sytuacji należy jednak obserwować i systematycznie sprawdzać, czy odstęp się nie powiększa i czy wada się nie pogłębia.

Koślawość kolan jest odwrotnością szpotawości i występuje rzadziej niż kolana szpotawe. Staw kolanowy (articulatio genus) stanowi połączenie uda z podudziem i jest on największym stawem człowieka. Zachodzą w nim ruchy zgięcia i prostowania oraz ruchy odwracania i nawracania goleni przy jednoczesnym zgięciu kolana. Istotą funkcji stawu kolanowego jest to, że nie jest to prosty staw zawiasowy oraz że ruchy odbywające się w tym stawie mają charakter złożony. Cechą charakterystyczną stawu jest jego duża stabilność w wyproście i stopniowo wzrastająca ruchomość rotacyjna w trakcie zginania. Nie trzeba być lekarzem czy fizjoterapeutą, żeby zaobserwować u dziecka coś niepokojącego. Wystarczy trochę wiedzy praktycznej i obserwacji własnego dziecka, żeby stwierdzić coś niepokojącego. Im wcześniej zdiagnozowany problem, tym bardziej u mniejszego dziecka, tym łatwiejsze leczenie, które może umożliwić uniknięcie zabiegu operacyjnego czy też żmudnej i długotrwałej rehabilitacji. Wystarczy czasami zmienić sposób chodzenia, sposób siadania podczas zabawy czy też wprowadzać zabiegi korekcyjne w formie zabawy, żeby nie pogłębiać problemu ani do niego nie doprowadzić.

Krótko o anatomii kolana

Staw kolanowy tworzony jest przez kłykcie kości udowej oraz wklęsłe powierzchnie na kłykciach kości piszczelowej. W pozycji stojącej końce górne kości udowych są rozstawione na szerokość miednicy, natomiast końce dolne stykają się ze sobą. Dalszy odcinek kości udowej tworzą dwa zaokrąglone kłykcie udowe: przyśrodkowy (większy) i boczny, które ustawione są w stosunku do siebie rozbieżnie. W przedniej części pomiędzy kłykciami znajduje się powierzchnia rzepkowa, natomiast w tylnej kłykcie są rozdzielone przestrzenią. Koniec bliższy kości piszczelowej jest utworzony przez dwie bardziej płaskie powierzchnie kłykcia przyśrodkowego i bocznego. Powierzchnie te są przedzielone wyniosłością międzykłykciową z dwoma guzkami przyśrodkowym i bocznym, które są miejscem przyczepu więzadeł krzyżowych i łąkotek. Występują dwie łąkotki – przyśrodkowa i boczna oraz więzadła. Więzadła wzmacniające wewnętrzne: krzyżowe przednie i tylne oraz poprzeczne zewnętrzne: poboczne (piszczelowe, strzałkowe) i podkolanowe (skośne, łukowate) oraz troczki rzepki. Rzepka – największa trzeszczka w organizmie – jest spłaszczoną kością włączoną w aparat wyprostny kolana. Szersza jej część zwana jest podstawą, dalsza wierzchołkiem.

Koślawość kolan to wada kończyn dolnych, w której oś podudzia tworzy z osią ud kąt otwarty na zewnątrz, co oznacza, że odcinek obwodowy, jakim jest podudzie, znajduje się w odwiedzeniu. Koślawość mierzy się w stopniach lub taśmą centymetrową, oceniając rozstęp między kostkami przyśrodkowymi przy zwartych i wyprostowanych kolanach. Często u dzieci ma się do czynienia z koślawością fizjologiczną, czyli taką, która nie wymaga leczenia. Koślawość fizjologiczna to odchylenie od osi nie większe niż 10–15° lub rozstęp między kostkami wynoszący 4–5 cm. Jeśli odległość ta jest większa, dziecko powinno być poddane terapii.

Rodzaje koślawości:

  • wrodzona – koślawość wynikająca z wady wrodzonej stawów kolanowych,
  • pozapalna – wynikająca ze zniszczenia bocznego kłykcia kości udowej lub piszczelowej, częściowego uszkodzenia chrząstki nasadowej lub z pozapalnych blizn okołostawowych,
  • pokrzywicza – będąca konsekwencją krzywicy,
  • pourazowa – będąca wynikiem urazu stawu kolanowego,
  • porażenna – będąca wynikiem porażenia mięśni odpowiedzialnych za prawidłowe funkcjonowanie stawu kolanowego,
  • statyczna – koślawość wynikająca z przeciążenia kończyn dolnych, która powstaje przy nieleczonych stopach płasko-koślawych oraz w następstwie przykurczu biodra w przywiedzeniu, wówczas nacisk na stronę zewnętrzną, czyli na boczne kłykcie kości udowej i goleni oraz boczną część chrząstki nasadowej, jest większy, co w myśl prawa Wolfa-Delpecha powoduje zahamowanie wzrostu kości tej części i potęguje asymetrię kłykci, a w konsekwencji koślawy wzrost kolana.

Przyczyny koślawości:

  • koślawość kolan spowodowana jest zazwyczaj niewielką rotacją do wewnątrz kości udowych w stawach biodrowych,
  • krzywica to choroba, która może doprowadzić do koślawości kolan, występuje u dzieci, najczęściej pomiędzy 2. miesiącem a 3. rokiem życia dziecka, związana jest z zaburzeniami gospodarki wapniowo-fosforowej spowodowanymi najczęściej niedoborem witaminy D,
  • zapalenie stawów, zniszczenie stawów, nieprawidłowa budowa stawów, choroby stawów (np. reumatoidalne zapalenie stawów),
  • szybki wzrost dziecka może skutkować nierównomiernym wzrostem kończyn dolnych, w konsekwencji czego są one różnej długości, dochodzi wówczas także do nierównomiernego rozkład ciężaru, co sprzyja powstawaniu koślawości,
  • nadwaga lub otyłość także sprzyjają koślawości kolan,
  • porażenia mięśni lub obniżone napięcia mięśniowe,
  • złamania i urazy w okolicy stawu kolanowego,
  • wady stóp, najczęściej stopa płasko-koślawa,
  • koślawość statyczna, czyli koślawość wynikająca z przeciążenia kończyn dolnych.

Zmiany wynikające z koślawości doprowadzają do zmian kompensacyjnych, chorobowych, patologicznych w innych częściach ciała. Koślawe kolana mogą powodować:

  • koślawość stopy, kiedy pięta ulega skręceniu na zewnątrz i opiera się o podłoże brzegiem przyśrodkowym,
  • następuje wówczas rozciągnięcie więzadła i torebki stawowej przyśrodkowej, a skrócenie więzadła i torebki stawowej bocznej,
  • stopę płasko-koślawą, mowa tu o pozornym płaskostopiu, bowiem skośne ustawienie w stawach skokowych powoduje rotację wewnętrzną przodostopia, a to z kolei daje obraz płaskostopia podczas badania komputerowego stóp, stopa jest zrotowana, a nie spłaszczona, czyli sklepienie istnieje, a obraz płaskostopia wywołany jest koślawością stopy,
  • rotację wewnętrzną samego kolana, co w konsekwencji powoduje rozciągnięcie skóry i powięzi, a może to zaburzać czucie oraz rozciągnięcie naczyń, co może doprowadzić do ich zaciskania i niedożywienia stawu,
  • skoliozę, czyli boczne skrzywienie kręgosłupa, szczególnie jeżeli koślawość kolan jest jednostronna,
  • zmiany kostne – zmiany w kolanach koślawych polegają na przeroście kłykcia wewnętrznego kości udowej, zahamowaniu wzrostu kłykcia bocznego kości udowej (co potęguje asymetrię kłykci), skrzywieniu kości udowej lub piszczelowej, skręceniu na zewnątrz podudzia i przeprostu w stawie kolanowym,
  • zmiany mięśniowo-więzadłowe w kolanach koślawych – zmiany polegają na zmiażdżeniu łąkotki przyśrodkowej, rozcią...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy