Dołącz do czytelników
Brak wyników

Nowoczesne metody fizjoterapii

5 lutego 2018

NR 84 (Czerwiec 2017)

Możliwości zastosowanie suchego igłowania w dystonii szyjnej

0 400

Termin „dystonia” został wprowadzony do medycyny w 1901 r. przez Destarca. W Polsce po raz pierwszy użył go neurolog Edward Flatau w 1911 r., opisując kurcz torsyjny. Medical Research Fundation definiuje dystonię jako wzmożoną aktywność mięśni utrzymującą się lub powtarzającą się często, która powoduje skręcające ruchy i zmianę postawy ciała. W piśmiennictwie medycznym dystonie należą do dyskinez, tzn. zaburzeń ruchowych.

Dystonie dzieli się ze względu na:

  • zasięg objętych dysfunkcją mięśni (ogniskowe, segmentalne, uogólnione),
  • lokalizację (głowę, szyję, kończyny i tzw. osiowe – zajmujące cały kręgosłup),
  • etiologię (pierwotną i wtórną).

Do dystonii ogniskowych zalicza się: kurcz powiek, kręcz karku, dystonię krtaniową, dystonię ustno-językowo-żuchwową oraz dystonie kończyn (w tym kurcz pisarski).

Dystonie segmentarne to: zespół Meige’a, dystonia szyjno-twarzowa, szyjno-ramieniowa, dystonia kończyn dolnych.

Wyróżnia się również dystonie połowicze, które są objawowe i związane są z wystąpieniem: udaru mózgu, zapaleniem mózgu, po mózgowym porażeniu dziecięcym, po urazie.

Do uogólnionej dystoni należą: dystonia torsyjna, choroba tików oraz dystonie objawowe.

Ze względu na etiologię wyróżnia się zaś: dystonie pierwotne, tzw. samoistne, a także wtórne (objawowe).

Przyczyną niektórych dystonii jest podłoże genetyczne. Wyodrębniono już 16 mutacji genów odpowiedzialnych za jej różne postacie. Geny te kodują białko, które związane jest ze szlakiem syntezy dopaminy, przewodnictwem synaptycznym, funkcjonowaniem cytoszkieletu, detoksykacją oraz metabolizmem energetycznym komórki. Wszystkie te czynniki wpływają na patomechanizm i różne postacie dystonii.

Patomechanizm dystonii powiązany jest z zaburzeniem funkcjonowania jąder podstawnych, które należą do układu pozapiramidowego. Miejscem dysfunkcji jest połączenie między gałką bladą a skorupą. Znaczącą rolę w dystonii odgrywa również układ czuciowy. Przykładem tego jest dystonia szyjna, gdzie dotknięcie określonego punktu na twarzy znosi ruchy patologiczne i umożliwia utrzymanie głowy w pozycji neutralnej.

Dystonia szyjna

Dystonia szyjna należy do grupy tzw. ogniskowych, występuje u 30 na 100 tys. osób. Etiologia choroby nie jest do końca poznana. Uważa się, że czynnikami sprzyjającymi są predyspozycje genetyczne (12% przypadków), pourazowe (10% przypadków) oraz silne sytuacje postresowe.

Charakterystycznymi objawami dystonii szyjnej są skurcze mięśni szyi prowadzące do typowego ustawienia głowy w pozycji skośnej pochylonej w prawą lub lewą stronę, w przód lub ku tyłowi. Na początku choroby skurcze mięśni powtarzają się z różną częstotliwością i występują o różnej porze dnia do momentu charakterystycznego ustawienia głowy.

W przypadku dystonii szyjnej mięśniami takimi są: mięsień płatowy głowy (splenius capitis), mięśnie pochyłe (m. scaleni), czworoboczny (m. trapezius) po stronie skrętu oraz mostkowo-obojczykowo-sutkowy (m. sterno-cleido-mastoideus) po stronie przeciwnej.

Obecnie w neurologii w leczeniu dystonii szyjnej stosuje się toksynę botulinową typu A (NTB – A) w postaci dwóch preparatów. Neurotoksyna botulinowa ma na celu zablokowanie płytki nerwowo-mięśniowej, która nadmiernie produkuje acetylocholinę (ACTH). Iniekcje z NTB wykonuje się w odstępach trzymiesięcznych, aby w organizmie nie wytworzyły się przeciwciała. Jeśli remisja wystąpi po pięciu latach, można uznać, że chory został wyleczony.

Powstawanie charakterystycznego ustawienia szyi u pacjentów z dystonią szyi (tzw. kręcz szyi) wynika również z zaburzeń w obrębie płytki motorycznej mięśnia. Skutkiem tego jest wystąpienie dolegliwości bólowych, tzw. punktów spustowych (tigger points – TrP) w różnych częściach mięśni objętych chorobą.

Rys. 1. Mięśnie obejmujące dystonię szyjną

Rys. 2. Mechanizm powstawania punktów spustowych

Mechanizm powstawania punktów spustowych powiązany jest z produkcją neuroprzekaźnika ACTH, który wytwarzany jest w synapsach na skutek urazów tkanek związanych z przeciążeniem. Zaburzone jest uwalnianie i resorpcja wapnia (Ca++). Zwiększony poziom Ca++ w komórce powoduje otwarcie kanałów jonowych i dalsze wydzielanie ACTH. Reakcja taka prowadzi do ischemii. Efektem tego jest brak produktów odżywczych i deficyt tlenowy komórki oraz zaburzenie produkcji ATP. Niedostateczna ilość ATP prowadzi do zablokowania usuwania jonów Ca++, dalszego otwarcia kanałów wapniowych i uwalniania ACTH.

Mechanizm powstawania punktów spustowych powstawania TrP uaktywnia się w warunkach:

  • przeciążenia mięśnia – jeśli mięsień pozostaje przez dłuższy czas w skurczu izometrycznym dochodzi do niedokrwienia, a przez to do kryzysu energetycznego komórki mięśniowej,
  • urazu, uszkodzenia, podrażnienia – podczas urazu do tkanek uwalniane są drażniące związki chemiczne, które w okolicznych tkankach prowadzą do wystąpienia obrzęku, a przez to ograniczonego dopływu krwi,
  • dolegliwości bólowych – ból powoduje wzmożone napięcie mięśniowe i wytwarza błędne koło: ból – napięcie – ból.

Najczęstszymi objawami TrP zgłaszanymi przez pacjentów są:

  • obecność wrażliwego miejsca podczas palpacji mięśnia,
  • miejscowe drżenie podczas przerywanej palpacji lub suchego igłowania w okolicy TrP,
  • wywołanie bólu w odległym miejscu podczas stymulacji TrP.

Terapia suchego igłowania (dry needling – DN) powstała w XX w. Jednym z jej prekursorów był Karel Lewit, który w 1979 r. stwierdził, że efektywność zastrzyków w terapii mięśniowo-powięziowej zawdzięcza się mechanicznej stymulacji igłą, a nie wstrzykiwanej substancji.

Celem DN jest wywołanie reakcji miejscowej w TrP w postaci drżenia mięśniowego, co prowadzi do dezaktywacji tegoż punktu. Eliminując ten konflikt energetyczny, uzyskuje się napływ krwi do ischemicznego obszaru, przywracając tkance stan homeostazy. Mechaniczna stymulacja igłą uruchamia również mechanizmy kontrolujące ból opisany przez Melzacka i Walla w „teorii bramki kontrolnej”.

Poniższe zdjęcia przedstawiają przygotowanie pacjenta do suchego igłowania wykonanego na mięśniu czworobocznym (m. trapezius) lewym. Jest to jeden z czterech mięśni o podwyższonym tonusie w dystonii szyjnej.

Przed wykonaniem zabiegu DN ważne jest, aby zachować zasady aseptyki:

  • odkazić powierzchnię zabiegową dwukrotnie w odstępie trzyminutowym,
  • bezpośrednio przed wykonywaniem zabiegu igłę należy wyciągnąć z opakowania, by była sterylna, natomiast prowadnicę należy odkazić jednokrotnie,
  • terapeuta powinien zdezynfekować ręce przed i po założeniu rękawiczek lateksowych, w których będzie wykonywać zabieg,
  • rękawiczki są niezbędne, ponieważ chronią terapeutę przed możliwością kontaktu z krwią bądź innymi płynami ustrojowymi pacjenta podczas wykonywania DN,
  • płyn odkażający winien być na bazie alkoholu,
  • użyte igły do zabiegu są jednokrotnego użytku,
  • po skończeniu zabiegu igły są wrzucane do odpowiedniego oznaczonego pojemnika,
  • miejsce,...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy