Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

19 lipca 2018

NR 69 (Luty 2016)

Osteopatia i terapia manualna w usprawnianiu osób starszych

0 8

Proces starzenia się człowieka jest procesem złożonym zachodzącym w sferze psychologicznej, społeczno-socjalnej i przede wszystkim biologicznej. Starzenie się organizmu ludzkiego to zużywanie oraz uszkodzenia tkanek spowodowane działaniem wolnych rodników, zaburzeniami endokrynogennymi oraz zaprogramowaną śmiercią komórek. 

Wśród najczęstszych schorzeń wieku podeszłego można wymienić choroby układu krwionośnego (nadciśnienie i choroba niedokrwienna serca), chorobę zwyrodnieniową stawów obwodowych i choroby kręgosłupa, cukrzycę, nadwagę i otyłość.

Duże znaczenie w utrzymaniu lub przywróceniu dotychczasowej sprawności fizycznej ma fizjoterapia geriatryczna. Na poprawę funkcjonowania narządu ruchu u osób starszych mają ćwiczenia lecznicze, masaż czy fizykoterapia. Szczególnie skuteczne w usprawnianiu osób starszych są zabiegi manualne wywodzące się z osteopatii.

Usprawnianie narządu ruchu

Proces starzenia przyczynia się do szeregu zmian strukturalnych i czynnościowych w obrębie narządu ruchu. Do najczęstszych chorób geriatrycznych aparatu ruchu można zaliczyć zmiany zwyrodnieniowo-wytwórcze, osteoporozę starczą, reumatoidalne zapalenie stawów, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa. 

Biorąc pod uwagę intensywność i rodzaj dolegliwości bólowych, można zaobserwować, że z wiekiem zmienia się charakter bólu. Dolegliwości bólowe w obrębie klatki piersiowej i brzucha, a także bóle głowy, zmniejszają się wraz z wiekiem, natomiast bóle w obrębie stawów obwodowych zwiększają się. 

Na bóle kręgosłupa uskarża się ponad 27% populacji osób w podeszłym wieku, największe dolegliwości bólowe kręgosłupa lędźwiowego i szyi są charakterystyczne dla wieku 55–64, ale również osoby powyżej 65. roku życia zgłaszają ten problem. 

Proces zwyrodnieniowy jest nieodłącznym elementem starzejącego się organizmu, następstwem czego w strukturach stawowych zaczynają przeważać procesy destrukcyjne nad naprawczymi. Dochodzi do szeregu zmian zwyrodnieniowo-wytwórczych obejmujących nie tylko kościec, ale także tkanki miękkie (mięśnie, torebki stawowe, więzadła). 

Ponadto postępujące z wiekiem zmiany w ośrodkowym układzie nerwowym i pogarszające się funkcje narządu równowagi wiążą się z większą skłonnością do upadków i tym samym – do urazów narządu ruchu. 

Zwiększone ryzyko urazowości aparatu ruchu wśród osób starszych jest związane także z osteoporozą.

Dość częstym problemem jest złamanie osteoporotyczne, które powstaje najczęściej na skutek działania siły o niskiej energii w wyniku upadku nawet z niewielkiej wysokości.

Najczęstsze złamania osteoporotyczne to złamania:

  • kręgosłupa (trzonów kręgowych),
  • dalszych odcinków kości przedramienia,
  • bliższego końca kości udowej (złamania szyjki kości udowej, złamania przez- i międzykrętarzowe kości udowej),
  • bliższego końca kości ramiennej,
  • żeber,
  • miednicy,
  • bliższego końca kości piszczelowej.

Częstym wynikiem nagłego upadku czy zaawansowanych zmian zwyrodnieniowych u osób starszych jest endoprotezoplastyka stawów.

W związku z epidemiologią schorzeń celem terapii będą podniesienie stopnia usamodzielnienia oraz poprawa komfortu i jakości życia osób starszych.

Terapia manualna

Terapia manualna i techniki osteopatyczne będą pomocne głównie w zmniejszaniu dolegliwości bólowych oraz zwiększaniu ruchomości stawowej poprzez poprawę gry stawowej i likwidacje dysfunkcji mięśniowo-powięziowych. Uzupełnieniem tych zabiegów będą odtworzenie prawidłowych wzorców ruchowych, poprawa priopriorecepcji i równowagi. 

W postępowaniu terapeutycznym dolegliwości bólowych i zaburzeń w obrębie narządu ruchu u osób w podeszłym wieku należy uwzględnić specyfikę biologiczną starzejącego się organizmu. Należy przede wszystkim uwzględnić przeciwwskazania do terapii manualnej.

Przeciwwskazania do terapii manualnej u osób starszych: 

  • stany zapalne w fazie ostrej, 
  • świeże złamania, 
  • brak współpracy z pacjentem, 
  • brak możliwości przyjęcia pozycji wyjściowej, 
  • zaawansowana osteoporoza, 
  • nowotwory w miejscu wykonywania zabiegu, 
  • możliwe przerzuty nowotworowe,
  • inne.

Najbezpieczniejsze i najczęściej stosowane techniki w usprawnianiu narządu ruchu osób starszych to: techniki energii mięśniowej, techniki napięcia i przeciwnapięcia, techniki ułatwionego pozycyjnego rozluźniania, techniki rozluźniania powięziowego i więzadłowego, mięśniowo-powięziowe rozluźnianie, mobilizacje stawowe, techniki oddziaływania reflektorycznego.

W technikach energii mięśniowej wykorzystuje się napięcie mięśni. Do tych technik należą: hamowanie zwrotne (napięcie antagonistów przed rozciągnięciem), relaksacja poizometryczna (napięcie agonistów przed rozciągnięciem), bierne i czynne rozciąganie po napięciach izometrycznych, ekscentryczne izotoniczne rozciąganie. 

Inną delikatną techniką manualną jest technika napięcia i przeciwnapięcia (pozycyjne rozluźnienie). Polega ona na biernym wprowadzeniu leczonego stawu w kierunku ruchu ułatwionego. Terapeuta poszukuje pozycji największego komfortu, rozluźnienia struktur stawowych i mięśniowo-powięziowych. Diagnostyka oparta jest na punktach wrażliwych specyficznych dla każdego stawu i możliwych do wykrycia jedynie przez badanie palpacyjne. Znaleziona pozycja komfortu utrzymywana jest przez 60 do 90 s, po czym następuje wolny i stopniowy powrót do pozycji neutralnej.

Podobną techniką wykorzystującą pozycję komfortu jest technika ułatwionego pozycyjnego rozluźniania. Aby zaoszczędzić na 90 s, któryc...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy