Dołącz do czytelników
Brak wyników

Miejsca skrzyżowań napięć – punkty kluczowe w terapii manualnej – część 2

Artykuły z czasopisma | 27 listopada 2019 | NR 110
12

Sposób, w jaki człowiek ustawia ciało, bezpośrednio wpływa na to, jak działa jego system komunikacji: układ nerwowy, układ krążenia, układ trawienia oraz pozostałe układy. Łączy się to także z jego stanem psychoemocjonalnym. Część emocjonalna człowieka w niezwykły sposób łączy się z ciałem oraz na nie oddziałuje. Przejawia się to tym, że w każdej sekundzie ciało człowieka reaguje na otoczenie poprzez układ dokrewny i nerwowy.

Często ciało człowieka ulega urazowi, traumie. Reakcję można odnaleźć w każdym z systemów. W badaniu manualnym najłatwiej to wyczuć w systemie mięśniowo-powięziowym. Należy zwrócić uwagę głównie na mniejsze mięśnie. One mają dużo większą pamięć urazu niż duże mięśnie, a przez to większy wpływ na całe ciało. Gdy duże mięśnie ulegają urazowi, wykazują stosunkowo silną, lecz krótkotrwałą reakcję. Powstałe blizny nie mają dużego wpływu na ciało. Problemy dotyczące dużych mięśni są prawie zawsze problemami wtórnymi, powstają w wyniku kompensacji będących następstwem dysfunkcji występujących w innym miejscu w ciele. 
O niektórych dużych mięśniach, szczególnie o mięśniu biodrowo-lędźwiowym, mięśniu czworobocznym lędźwi, mięśniu czworobocznym grzbietu czy przeponie, mówi się jak o koszu na śmieci. Zbierają się w nich napięcia pochodzące z układu mięśniowo-szkieletowego, dokrewnego oraz strefy psychoemocjonalnej. 
Dlatego w leczeniu pacjenta ważne jest postrzeganie i analizowanie całego człowieka, wszystkich układów i narządów wewnętrznych. W terapii manualnej warto zwrócić uwagę na kluczowe miejsca, w których częściej dochodzi do napięć, utraty ruchomości tkankowej, ruchomości narządu czy ruchomości stawowej. Miejsca te są ważne i pomocne w terapii pacjenta. 
To miejsca skrzyżowań napięć – miejsca w ciele, w których dochodzi do zmiany kierunków napięć, miejsca, w których kumulują się połączenia mięśniowo-powięziowe, żylne czy nerwowe. Znajduje się tu więcej proprioreceptorów czy neuroreceptorów. Są to punkty kluczowe w terapii manualnej. Należy zwrócić uwagę i oddziaływać manualnie na struktury powięziowe, ścięgniste, więzadła, układ nerwowy, zarówno współczulny, jak i przywspółczulny, naczynia krwionośne – żyły, tętnice, układ limfatyczny, funkcjonowanie narządów trzewnych oraz emocje.
Zadaniem terapeuty jest utrzymywanie pacjenta w stanie, w którym nie ma on dolegliwości. Lecząc pacjenta, trzeba pamiętać, że organizm jest całością, struktury i funkcje są wzajemnie powiązane.
Wybrane miejsca powyżej przepony: 

  • połączenie głowy i szyi, 
  • przejście szyjno-piersiowe, 
  • górny otwór klatki piersiowej, 
  • klatka piersiowa, napięcia żebrowe i trzewne (tchawica, wątroba),
  • wybrane punkty w obręczy barkowej (staw barkowo-obojczykowy, powięź obojczykowo-piersiowa, nerw pachowy),
  • kość promieniowa.

Poniżej przepony ważnymi, kluczowymi punktami w terapii są m.in.:

  • okolica podprzeponowa i wybrane narządy wewnętrzne (pęcherzyk żółciowy, centrum ścięgniste, sieć mniejsza żołądka i inne), 
  • przejście piersiowo-lędźwiowe,
  • mięśnie biodrowo-lędźwiowe,
  • stawy biodrowe,
  • stawy kolanowe,
  • kość strzałkowa
  • stawy stopy.

Staw barkowo-obojczykowy, obojczyk i struktury więzadłowo-mięśniowo-powięziowe

Staw barkowo-obojczykowy to jeden z kluczowych stawów w leczeniu dolegliwości bólowych i ograniczenia ruchu barku. Wyrostek barkowy łączy się tu z końcem dalszym obojczyka. Można powiedzieć, że jest to miejsce, gdzie łączy się kończyna górna, której funkcjonalną częścią składową jest łopatka, z obojczykiem, który jest częścią klatki piersiowej, a dokładnie górnego otworu klatki piersiowej. Powierzchnie stawowe pokryte chrząstką włóknistą są rozdzielone przez niepełny, klinowaty krążek stawowy, występujący u ok. 33% populacji. Powierzchnia obojczykowa jest zwrócona do dołu i do boku, powierzchnia barkowa – w górę i przyśrodkowo. Torebka stawowa jest luźna, przypomina rękaw. Staw ten jest wzmacniany przez więzadła, a do kości go tworzących przyczepiają się duże mięśnie wykonujące często antagonistyczne funkcje.

Więzadła

Więzadła barkowo-obojczykowe to włókniste pasma rozciągnięte pomiędzy wyrostkiem barkowym a obojczykiem. Biegną poprzecznie i równolegle do płaszczyzny obojczyka. Tylne włókna, silniejsze, dzielą się na część górną i dolną. Wzmacniają staw barkowo-obojczykowy.
Więzadło kruczo-obojczykowe to silne dwuczęściowe więzadło, które łączy wyrostek kruczy łopatki z obojczykiem, zakotwicza obojczyk na wyrostku. Składa się z więzadła stożkowego i czworobocznego, które często są oddzielone od siebie kaletką.
Więzadło stożkowe jest ułożone w płaszczyźnie czołowej, ma kształt odwróconego trójkąta – podstawa jest ustawiona na powierzchni dolnej obojczyka, a wierzchołek jest skierowany w dół, w kierunku nasady wyrostka kruczego. 
Więzadło czworoboczne to włóknista blaszka o grubości 3–6 mm ułożona w płaszczyźnie strzałkowej. Przyczepia się do powierzchni górnej wyrostka kruczego i biegnie do kresy czworobocznej na powierzchni dolnej obojczyka lub przedniej. Te dwa więzadła łączą się ze sobą, bocznie przylega do nich mięsień podobojczykowy. 
Więzadło kruczo-obojczykowe przyśrodkowe jest cienkie, włókniste i przebiega od górnej powierzchni wyrostka kruczego łopatki wzdłuż przedniej bruzdy mięśnia podobojczykowego, gdzie łączy się z rozcięgnem tego mięśnia. 
Omawiane więzadła często są zaangażowane w napięcia mięśnia podobojczykowego. Ma to niekorzystny wpływ na krążenie w przebiegających poniżej naczyniach. 

Mięśnie i powięzi

Warto zwrócić uwagę na budowę obojczyka i wpływające na niego mięśnie. Do jednej trzeciej dalszej części od góry przyczepia się część zstępująca mięśnia czworobocznego. Jak wiadomo, jest to mięsień toniczny, posiada więcej włókien wolnokurczliwych i ma tendencję do wzmożonego napięcia i skrócenia. Jego napięcie jest odzwierciedleniem stanu emocjonalnego i napięć o podłożu psychicznym. Restrykcja tego mięśnia nie będzie miała wpływu na ogólny stan pacjenta, poza rzadkimi przypadkami naderwania, gdy ulegnie on urazowi. Rozciąganie mięśnia czworobocznego może przyjemnie rozluźniać, lecz efekt będzie krótkotrwały i nie ma większego wpływu na całego człowieka.
Od dołu do części dalszej obojczyka przyczepia się mięsień naramienny, jego część przednia – obojczykowa. Mięsień czworoboczny wykonuje ruch uniesienia, rotacji ku tyłowi i stabilizacji od tyłu części dalszej obojczyka, a mięsień naramienny obniża i rotuje do przodu. Z obojczyka, a także z wyrostka barkowego i grzebienia łopatki na mięsień naramienny zstępuje powięź naramienna. Liczne przegrody biegnące od powięzi głębokiej wnikają między pęczki włókien tego mięśnia.
Od dołu do części bliższej obojczyka przyczepia się akton obojczykowy mięśnia piersiowego większego. Tu przyczepia się także powięź piersiowa, która pokrywa mięsień piersiowy większy i biegnie do dołu wraz z powięzią przedniej ściany brzucha. Bocznie powięź piersiowa opuszcza boczny brzeg mięśnia piersiowego większego i przechodzi w powięź pachową. 
Pod powięzią piersiową i mięśniem piersiowym większym znajduje się głębiej położona warstwa powięzi – powięź obojczykowo-piersiowa, która zstępuje z obojczyka i otacza mięsień podobojczykowy i mięsień piersiowy mniejszy. Przez powięź leżącą między tymi mięśniami przechodzi nerw piersiowy boczny, który zaopatruje głównie mięsień piersiowy większy. Powięź obojczykowo-piersiowa otacza mięsień podobojczykowy, łącząc się z jego rozcięgnem, skórą dołu pachowego i rozcięgnem ramiennym na poziomie mięśnia naramiennego i głowy krótkiej mięśnia dwugłowego ramienia. Powięź ta może być wykorzystywana do rozciągania rozcięgna środkowego szyi oraz pracy na mięśniu podobojczykowym. Terapia tej powięzi jest szczególnie ważna u pacjentów z bólem tej okolicy, promieniowaniem od obojczyka w dół ciała oraz po upadkach na bark i bok klatki piersiowej.
Mięsień podobojczykowy leży prawie poziomo, gdy ramię znajduje się w pozycji anatomicznej. Przyczep początkowy ma na chrząstce pierwszego żebra, przyczep końcowy – na jednej trzeciej bocznej powierzchni bocznej obojczyka. Włókna mięśniowe biegną w górę do boku i w tył i kończą się na dolnej krawędzi obojczyka. Przebieg mięśnia jest podobny do przebiegu więzadła żebrowo-obojczykowego. Boczne włókna przyczepiają się mocnym ścięgnem między więzadłem stożkowatym a czworobocznym. Podczas rozluźniania mięśnia podobojczykowego terapeuta wpływa na te więzadła....

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy