Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

12 września 2019

NR 108 (Wrzesień 2019)

Miejsca skrzyżowań napięć – punkty kluczowe w terapii manualnej

0 35

Ciało człowieka, jego układ mięśniowo-szkieletowy, potrzebuje ogromnej ilości energii do funkcjonowania, utrzymania postawy i poruszania się. Jeśli się go nadużywa, przez co marnuje się energię, obciąża się poszczególne części ciała: kręgosłup szyjny, lędźwiowy, stawy biodrowe, kolanowe czy stopy, dochodzi do nadmiernej eksploatacji tych okolic.

Sposób, w jaki człowiek ustawia ciało, bezpośrednio wpływa na to, jak działa jego system komunikacji: układ nerwowy, układ krążenia, układ trawienia oraz pozostałe układy. Łączy się to także z nastrojem i stanem emocjonalnym. Część emocjonalna człowieka ma niezwykłe połączenie z ciałem oraz oddziaływanie na nie. Przejawia się to w ten sposób, że w każdej sekundzie ciało człowieka reaguje na otoczenie poprzez układy dokrewny i nerwowy.
Ciało daje informację o przeciążeniu poprzez ból i utratę ruchomości. Utrata ruchomości jednej części ciała poprzez system powięziowy przenosi napięcie na inne, nawet – wydawałoby się – odległe części ciała, np. utrata ruchomości stawów stopy poprzez mięśnie strzałkowe, pasmo biodrowo-piszczelowe, mięsień pośladkowy wielki, powięź piersiowo-lędźwiową, mięsień najszerszy grzbietu i stawy, które po drodze spotyka, może spowodować dysfunkcję i ból barku.
Z innej strony dysfunkcja jednego z narządów wewnętrznych może wpływać na zmianę napięć w układzie mięśniowym, więzadłowym, stawowym i powięziowym, a także trawiennym, oddechowym, naczyniowym, nerwowym czy moczowo-płciowym. Poprzez odruchy trzewno-somatyczne i somatyczno-trzewne narządy wewnętrzne, układ mięśniowo-szkieletowy, a także sfera emocjonalna ściśle na siebie oddziałują. Narządy trzewne poprzez system nerwowy mogą wpływać na ruchomość stawów kręgosłupa, napięcia mięśniowe lub powodować dolegliwości bólowe, np. wątroba poprzez nerw przeponowy (C3–C5) może wpływać na bóle barku, a żołądek generować ból pomiędzy łopatkami.
Dlatego w leczeniu pacjenta ważne jest zwracanie uwagi na całego człowieka, na wszystkie układy i narządy wewnętrzne. W terapii manualnej warto zwrócić uwagę na kluczowe miejsca, w których częściej dochodzi do napięć, utraty ruchomości tkankowej, ruchomości narządu czy ruchomości stawowej. Miejsca te są ważne i pomocne w terapii pacjenta.
To miejsca skrzyżowań napięć – miejsca w ciele, w których dochodzi do zmiany kierunków napięć, miejsca, w których kumulują się połączenia mięśniowo-powięziowe, żylne czy nerwowe. Znajduje się tu więcej proprioreceptorów czy neuroreceptorów. Są to punkty kluczowe w terapii manualnej. Zwraca się uwagę i oddziałuje manualnie na struktury powięziowe, ścięgniste, więzadła, układ nerwowy współczulny oraz przywspółczulny, naczynia krwionośne – żyły, tętnice, układ limfatyczny, funkcjonowanie narządów trzewnych oraz emocje.
Poprzez badanie manualne szuka się napięć, których źródła mogą być różne. Przyczyna problemu pacjenta może mieć pochodzenie genetyczne, wynikać z ułożenia w macicy, pojawić się podczas porodu, powstać w wyniku infekcji, zabiegu chirurgicznego, urazu fizycznego czy emocjonalnego. Na ciało wpływają też czynniki zewnętrzne: nieprawidłowa dieta, zanieczyszczenia środowiska, nieodpowiedni styl życia itp. Należy utrzymywać pacjenta w stanie, w którym nie ma dolegliwości. Podczas leczenia pacjenta należy pamiętać, że organizm jest całością i wzajemnym powiązaniem struktury i funkcji. Dlatego nie należy traktować leczenia pacjenta jako zajmowania się tylko jego ciałem. Trzeba pamiętać, że pracuje się nad całym jego życiem.

Gdzie zacząć?

Prostym badaniem funkcjonalnym jest przesuwanie powięzi na różnych poziomach, głębokościach. Ruch ułatwiony pokazuje miejsce, gdzie pojawia się utrata ruchomości i gdzie być może warto rozpocząć terapię. W terapii należy zwrócić uwagę na kluczowe miejsca skrzyżowań napięć. Punkty te pomagają skuteczniej i szybciej leczyć pacjenta z dolegliwościami bólowymi i ograniczeniami ruchu.
 

Wybrane miejsca powyżej przepony:

  • połączenie głowy i szyi,
  • przejście szyjno-piersiowe,
  • górny otwór klatki piersiowej,
  • klatka piersiowa, napięcia żebrowe i trzewne (tchawica, wątroba),
  • wybrane punkty w obręczy barkowej (staw barkowo-obojczykowy, nerw pachowy),
  • kość promieniowa.

Poniżej przepony ważnymi kluczowymi punktami w terapii są m.in.:

  • okolica podprzeponowa i wybrane narządy wewnętrzne (pęcherzyk żółciowy, centrum ścięgniste, sieć mniejsza żołądka i inne),
  • przejście piersiowo-lędźwiowe,
  • mięśnie biodrowo-lędźwiowe,
  • stawy biodrowe,
  • stawy kolanowe,
  • kość strzałkowa,
  • stawy stopy.


Połączenie głowy i szyi

Połączenie potylicy i górnego kręgosłupa szyjnego – kręg C2 – to miejsce obrotowe dla głowy. Powyżej kręg C1, dźwigając czaszkę, obraca się na powierzchni kręgu C2. Tutaj znajduje się i leczy niezwykle wrażliwe mięśnie podpotyliczne, łączące cały kompleks potylica – kręg szczytowy – kręg obrotowy.
Mięśnie podpotyliczne, położone w warstwie głębokiej górnego odcinka szyjnego z tyłu, są odpowiedzialne za kreowanie balansu między stronami oraz utrzymują głowę w prawidłowym ułożeniu względem reszty ciała. Odgrywają ważną rolę proprioreceptywną. Znajduje się tu więcej receptorów ruchowych niż w jakiejkolwiek innej części ciała.
Mięśnie podpotyliczne to cztery mięśnie znajdujące się pod mięśniami półkolcowymi głowy: dwa mięśnie głowy tylne (większy i mniejszy) oraz dwa mięśnie skośne głowy (górny i dolny). Łączą one kręgi C1 lub C2 z potylicą lub jak mięsień skośny głowy dolny – kręgi C1 i C2. Wszystkie cztery mięśnie są unerwiane przez tylną gałąź nerwu potylicznego (C1) znajdującego się w trójkącie podpotylicznym. Rozluźnia się je poprzez warstwę powierzchowną mięśni, układając palce w odpowiednich kierunkach.
Z drugiej pętli szyjnej wychodzi nerw potyliczny większy. Pojawia się poniżej mięśnia skośnego głowy dolnego i dociera do tylnej części czepca ścięgnistego. Podąża ku tyłowi i do góry. Można go wypalpować w przejściu pod zagięciem potylicy, w wyjściu pomiędzy mięśniami podpotylicznymi oraz na skórze głowy. Unerwia on skórę pokrywającą szyję i kość potyliczną. To ważna struktura, która często bierze udział w dolegliwościach bólowych okolicy głowy i potylicy. Przebiega przyśrodkowo od tętnicy potylicznej, współdziała z nerwem trójdzielnym 
(V nerwem czaszkowym). Z kolei nerw trójdzielny zawsze jest zaangażowany w napięcie na poziomie czaszki, lecz nie musi być on bezpośrednią przyczyną bólu. Jest bardzo czuły na problemy mechaniczne, dysbalans hormonalny, zaburzenia układu trawiennego, zmiany barometryczne i emocjonalne.
Rozluźnianie okolicy podpotylicznej wpływa na układ nerwowy, a także na układ tętniczy i żylny. Należy zwrócić uwagę, że ten system naczyniowy jest połączony w obrębie otworu wielkiego z zatokami w obrębie czaszki i tymi, które znajdują się w obrębie otworu międzykręgowego. W problemach przewlekłych w rejonie odcinka szyjnego dochodzi do zastojów w obrębie splotu żylnego, co z kolei może powodować nieodpowiednie ukrwienie oraz napięcie na strukturach nerwowych tej okolicy.
Przyczyn dolegliwości bólowych okolicy głowy i szyi może być wiele. Za powstawanie migren w wielu przypadkach odpowiadają hormony – estrogen i progesteron. Ból głowy może być związany z układem trawiennym, z jelitami – wtedy jest to krótki ból i szybko znika. Ból związany z wątrobą jest silny, trwa dwa–trzy dni, jest mechaniczny. Wiele kręczów karku i problemów z odcinkiem szyjnym jest związanych ze stanem zapalnym uzębienia – poprzez nerw trójdzielny, który jest połączony z nerwem potylicznym większym, które dają dolegliwości do stawów wyrostkowych.
Lecząc tę okolicę, należy pamiętać o sprawdzeniu napięcia na mięśniach podgnykowych (mięśniach dwubrzuścowych, mięśniach żuchwowo-gnykowych i mięśniach bródkowo-gnykowych) oraz ruchomości kości gnykowej. Ważne jest także zachowanie równowagi napięć mięśni wokół stawu skroniowo-żuchwowego, m.in. mięśnia żwacza, mięśnia skroniowego, dostępnych palpacyjnie na przednio-bocznej stronie głowy, oraz mięśni dostępnych palpacyjnie wewnątrz jamy ustnej.
Okolica podpotyliczna jest kluczowym miejscem wpływającym na ustawienie głowy i całego ciała, na sposób poruszania się człowieka. To miejsce ważne w leczeniu bólu głowy oraz napięć okolicy szyjnej kręgosłupa i niżej położonych części ciała.

Dolne żebra, okolica podprzeponowa i wybrane narządy wewnętrzne podprzeponowe

Kolejnym ważnym miejscem do terapii są dolne żebra oraz rozluźnianie okolicy pomiędzy łukami żeber. Dolne żebra, głównie po prawej stronie ciała, to miejsce, przez które wpływa się na wątrobę. Do wątroby schodzą się żyły od przełyku po odbyt. To prawie 2000 km żył ludzkiego ciała. Zmniejszona wiscoelastyczność wątroby, utrata ruchomości (np. po zapaleniu wątroby, przy nieprawidłowej diecie, siedzącym trybie życia) powoduje zwiększenie ciśnienia w żyle wrotnej, przez co powstają zastoje żylne, co w konsekwencji może przyczyniać się do powstawania m.in. żylaków przełyku czy hemoroidów wewnętrznych – żylaków odbytu. Prawidłowa ruchomość wątroby wpływa na drenaż żylny każdej części ludzkiego ciała. Chcąc drenować jakąś okolicę ciała, czy to w procesie zapalnym, np. dysku, czy zastoju żylnym, obrzękach, należy poprawić ruchomość wątroby. Sugeruje się, że dysfunkcje wątroby przyczyniają się do powstawania zapalenia zatok, zapalenia dziąseł czy podniesienia poziomu amoniaku, co źle wpływ na mózg, powoduje złe samopoczucie i zaburzenia emocjonalne oraz psychicznie.
Wątroba jest u...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy