Dołącz do czytelników
Brak wyników

Postępowanie fizjoterapeutyczne w przypadku torbieli (cysty) Bakera

Artykuły z czasopisma | 6 września 2012 | NR 31
39

Torbiel (cysta) jest to zamknięta struktura wypełniona galaretowatą, płynną lub półpłynną substancją, która normalnie nie występuje w organizmie. Występowanie torbieli jest jednak zjawiskiem dość powszechnym, może ona powstać u osób w różnym wieku, w różnych częściach ciała. Torbiele mogą mieć różne rozmiary – od niewielkich, kilkumilimetrowych, do dużych, mogących powodować ucisk na struktury wewnętrzne, łącznie z przesunięciem poszczególnych narządów.

Torbiel Bakera (cystis Bakeri) nazywana jest również torbielą podkolanową. Wypełniona płynem cysta powstaje w tylnej części stawu kolanowego, w dole podkolanowym, i zazwyczaj osiąga niewielkie rozmiary. W badaniu fizykalnym cystę wykrywa się palpacyjnie. W przypadku badań obrazowych jest widoczna w obrazie USG, TK, MRI.

POLECAMY

Staw kolanowy jest największym stawem organizmu człowieka. Ze względu na swoją budowę i funkcję bardzo często występują w nim stany patologiczne spowodowane przeciążeniami, urazami, zmianami zwyrodnieniowymi i innymi schorzeniami. Staw kolanowy jest stawem o 6 stopniach swobody, pełniącym zarówno funkcję podporową, jak i lokomocyjną. Otoczony jest torebką stawową zawierającą płyn stawowy służący jako substancja smarująca chrząstki stawowe. Podczas prawidłowego, niezaburzonego funkcjonowania ilość mazi stawowej wynosi kilka mililitrów. W przypadkach nadmiernej produkcji płynu wysiękowego objętość ta może wielokrotnie wzrosnąć. W warunkach nadmiernej produkcji nadciśnienie płynu doprowadza do ograniczenia ruchomości w stawie i stwarza możliwość do wzmożonej ucieczki płynu przez miejsca osłabionego oporu w torebce stawowej. Płyn ten może gromadzić się (w przypadku istnienia połączenia) w kaletkach dołu podkolanowego lub powodować tworzenie się przepuklin w słabszych miejscach torebki.

Według różnych doniesień naukowych, patologia ta występuje u 5–58% zgłaszających objawy dorosłych. Należy jednak pamiętać, że podobne zmiany zarysu dołu podkolanowego mogą być również pochodzenia naczyniowego (tętniaki, przetoki tętniczo-żylne, rozległe żylaki), mogą je wywoływać guzy lub inne zmiany nowotworowe. Obraz podobny do cysty daje również przerośnięta głowa mięśnia półbłoniastego.

Przyczyny powstawania torbieli podkolanowej nie zostały do tej pory jednoznacznie określone i wydają się różnić w zależności od metod badawczych, które zostały użyte do ich oceny. Różnice te wydają się wynikać również z budowy anatomicznej, wieku, w którym schorzenie występuje, współistnienia chorób ogólnoustrojowych czy wewnątrzstawowych. Torbiel podkolanowa powstaje najczęściej u dzieci w wieku 4–7 lat i u dorosłych w wieku 35–70 lat, a jej umiejscowienie w większości przypadków jest stałe: pomiędzy przyśrodkową głową mięśnia brzuchatego łydki a mięśniem półbłoniastym. Torbiel powstaje najczęściej u sportowców oraz u osób z nadwagą, przez to fakt ten wiązany jest z występującym i często zaznaczanym w wywiadzie przeciążeniem stawu kolanowego. Przyczynami powstania cysty mogą być również bezpośrednie urazy stawu kolanowego, stany zapalne, choroby przewlekłe: dna moczanowa, reumatoidalne zapalenie stawów, choroba zwyrodnieniowa.

W zależności od przyczyny powodującej powstawanie torbieli budowa jej ściany może się znacznie różnić. Torbiele podkolanowe histopatologicznie można podzielić na:

  • Włókniste – z dobrze zarysowaną i odgraniczoną, grubą na 1–2 mm ścianą, która ma gładką, błyszczącą powierzchnię wewnętrzną. Ściana torbieli zbudowana jest z tkanki włóknistej mocno wysyconej hyaliną.
  • Synowialne – słabiej odgraniczone od tkanek otaczających, posiadające grubą na 2–5 mm, mniej błyszczącą ścianę z tworami kosmkowymi. Tkanka łączna włóknista wewnątrz ściany jest mniej gęsta, a jej powierzchnia pokryta jest komórkami podobnymi do synowialnych. Komórki mają bardziej regularny, sześcienny kształt. 
  • Zapalne – otoczone bardzo grubą, nawet 8-milimetrową ścianą, pokrytą fibrynowymi wypustkami. Ściana nacieczona jest przez limfocyty, komórki plazmatyczne, histiocyty, a także komórki wielojądrowe. W tym rodzaju torbieli mogą tworzyć się chrzęstno- i kostnopodobne elementy.

Istnieją dwa podstawowe czynniki przyczyniające się do powstawania torbieli podkolanowej.

1. Pierwszy, mający decydujące znaczenie zarówno u dorosłych, jak i u dzieci – to nadmierna ilość płynu wysiękowego w stawie kolanowym.

Produkcja i resorpcja płynu w warunkach fizjologicznych odbywa się w równowadze dynamicznej, regulowanej przez błonę maziową. Pojemność stawu kolanowego zmienia się podczas jego ruchu – jest największa przy około 30 stopniach zgięcia i znacznie się zmniejsza wraz ze zwiększeniem kąta zgięcia. Niewielka ilość płynu, która normalnie znajduje się w stawie, nie powoduje zwiększenia ciśnienia podczas jego ruchu. Utrzymujący się w warunkach chorobowych nadmiar płynu podwyższa znacznie ciśnienie wewnątrzstawowe podczas zgięcia. Wydostający się ze stawu kolanowego płyn powoduje powstawanie torbieli podkolanowej. Tworzy on przepuklinę błony maziowej wychodzącą przez tylną część torebki lub powoduje powiększenie naturalnie połączonej ze stawem kaletki brzuchato-półbłoniastej.

Za główną przyczynę nadmiernej produkcji płynu wysiękowego u dorosłych uważa się współistniejące z torbielą podkolanową choroby wewnątrzstawowe.

Rys. 1. Torbiel Bakera (wg Wiktora Degi ortopedia i rehabilitacja)

 

Rys. 2. Torbiel Bakera (wg www.wilkipedia.org)

 

2. Drugim czynnikiem wpływającym na powstawanie i utrzymywanie się torbieli podkolanowej jest jednokierunkowy przepływ płynu wysiękowego, wymuszony przez istnienie mechanizmu zastawkowego torebki stawowej. U ponad 1/3 leczonych artroskopowo pacjentów w zachyłku tylnoprzyśrodkowym występuje połączenie stawu z kaletką brzuchato-półbłoniastą.

Zdj. 1. Torbiel Bakera, przykład I

 

Zdj. 2. Torbiel Bakera, przykład II

 

W badaniach prowadzonych techniką MRI częstość występowania połączenia może dochodzić nawet do 99%. Połączenie torbieli czy kaletki ze stawem występuje w miejscu osłabionego oporu tkanek torebki, pomiędzy naturalnymi wzmocnieniami, jakimi jest więzadło łukowate, mięsień półbłoniasty i głowa przyśrodkowa mięśnia brzuchatego łydki. Torebka stawowa wraz z błoną maziową nie są w stanie zapewnić anatomicznego wzmocnienia w tej okolicy.

Objawy torbieli:

  • ból okolicy podkolanowej,
  • ograniczenie ruchomości/zgięcia w stawie kolanowym,
  • uwypuklenie pod skórą odkształcające się pod palcem w czasie badania palpacyjnego (cysta wypełniona jest płynem),
  • nabrzmiała cysta może powodować drętwienie łydki, zwłaszcza gdy jest zlokalizowana pod mięśniem półbłoniastym albo brzuchatym łydki, co spowodowane jest uciskiem na przebiegające w tej okolicy liczne struktury nerwowe i naczyniowe (szczególnie gdy cysta jest stosunkowo duża),
  • ostry ból w okolicy dołu podkolanowego i łydki może wskazywać na pęknięcie torbieli i wylanie się jej zawartości do otaczających tkanek, płyn z torbieli zostanie wchłonięty, jednak sama torbiel w ciągu kilku dni ponownie zostanie wypełniona płynem,
  • zaczerwienie, podniesiona temperatura okolicy dołu podkolanowego.

Rozpoznanie na ogół nie sprawia trudności po przeprowadzeniu wywiadu lekarskiego i zbadaniu pacjenta. W wątpliwych przypadkach lub dla potwierdzenia diagnozy wykonuje się następujące badania:

  1. USG (ultrasonografia) – można określić rozległość i wewnętrzną strukturę zmiany, np. jej wielkość, gęstość. Jest to badanie podstawowe ze względu na swój nieinwazyjny charakter, powtarzalność i możliwość uzyskania precyzyjnych informacji.
  2. Badania obrazowe wykonane za pomocą rezonansu magnetycznego stwierdzają obecność torbieli podkolanowej u 5% do 38%, a nawet 55% zgłaszających objawy dorosłych. U pacjentów z wczesną gonartrozą torbiel występuje u ponad 35% badanych przypadków.
  3. Punkcja diagnostyczna – nakłucie cysty igłą i uzyskanie treści o konsystencji płynu stawowego.

POSTĘPOWANIE FIZJOTERAPEUTYCZNE W PRZYPADKU TORBIELI BAKERA W ZALEŻNOŚCI OD ZASTOSOWANEGO SPOSOBU LECZENIA 

W zależności od rodzaju torbieli, nasilenia objawów oraz wieku pacjenta można wybrać jedną z kilku metod leczenia. Gdy objawy są łagodne i nie przeszkadzają w życiu codziennym, stosuje się leczenie zachowawcze. Początkowe leczenie skierowane jest na skorygowanie źródła zwiększonej produkcji płynu.

Zdj. 3. Wynik badania USG – obraz torbieli Bakera (wym. 30/11/9 mm)

 

Zdj. 4. Wynik badania USG – obraz torbieli Bakera (wym. 32/7/7 mm)

 

Należy ograniczyć wysiłek fizyczny oraz obciążenie kolana. Nale...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy

    Joanna Mirecka

    Fizjoterapeuta pracuje w Sanatorium Słowacki w Busku-Zdroju. Pracuje z pacjentami neurologicznymi oraz ortopedycznymi. W 2008 roku ukończyła Uniwersytet Rzeszowski, wydział Fizjoterapii. Ukończyła kursy: IBITA Bobach dla dorosłych - kurs podstawowy i rozwijający, PNF - kurs podstawowy, PNF - kurs rozwijający, kurs Ackermana, Kinesiology Taping, Metoda Ruchu Rozwijającego bazującego na pracy Weroniki Sherborne, Kurs podstawowy Halliwick, Podstawy fizjoterapii w neurorehabilitacjii, Ćwiczenia oporowe i równoważne z zastosowaniem przyborów THERA-BAND, Korekcja wad postawy z zastosowaniem przyborów THERA-BAND. Jest w trakcie specjalizacji z fizjoterapii.

    Marek Wiecheć

    Dr n. med, absolwent kierunku rehabilitacja ruchowa Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie, certyfikowany terapeuta PNF, FED, Kinesiology Taping, absolwent wielu kursów w zakresie fizjoterapii. Kierownik Katedry Fizjoterapii WSBiP w Ostrowcu Świętokszyskim., pracownik naukowo-dydaktyczny WSBiP w Ostrowcu Świętokszyskim. Współautor trzech wydań Przewodnika metodycznego po wybranych zabiegach fizykalnych, współautor trzech rozdziałów w Wielkiej Fizjoterapii, autor i współautor rozdziałów w pięciu innych wydawnictwach książkowych, autor i współautor podad 60 artykułów, wystąpień i prac naukowych. Organizator kursów i wykładowca na kurach poświęconych fizykoterapii. Propagator zastosowania fizykoterapii w medycynie weterynaryjnej. Prowadzi własną praktykę fizjoterapeutyczną.

    Sylwia Czesna

    Magister fizjoterapii, absolwentka Uniwersytetu Rzeszowskiego Wydziału Medycznego (2011) w trakcie doktoratu i terapii manualnej niemieckiej. Dyplomowany Terapeuta PNF, po kursie pedagogicznym, kursie języka migowego, terapii tkanek miękkich, DNS, kinesiology taping. Pracuje z pacjentami neurologicznymi, ortopedycznymi.