Dołącz do czytelników
Brak wyników

Fizjoterapia pediatryczna

23 sierpnia 2022

NR 138 (Lipiec 2022)

Rehabilitacja dziecka z CVI

0 360

Rehabilitacja dziecka z CVI powinna być wieloaspektowa, gdyż oprócz zaburzenia funkcji wzroku jednoczasowo występują inne problemy. Rehabilitacja ruchowa, rehabilitacja wzroku, integracja sensoryczna oraz indywidualne podejście do dziecka powinny się przeplatać, aby proces terapeutyczny był kompleksowy i skuteczny.

Korowe uszkodzenie widzenia (cortical visual impairment) to uszkodzenie kory wzrokowej mózgu. CVI charakteryzuje się zaburzeniami widzenia lub całkowitym niewidzeniem, lecz nie dotyczy to uszkodzenia struktur oka. CVI wynika z uszkodzenia dróg wzrokowych, kory wzrokowej lub innych obszarów kory mózgowej. Dziecko cierpiące na niepełnosprawność wzroku rozwija się wolniej pod względem motorycznym. Ciało dziecka funkcjonuje inaczej, gdyż zmysł wzroku nie działa prawidłowo. Gdy dziecko jest niewidzące, nie rusza gałką oczną lub gałkami ocznymi. W efekcie nie porusza głową w trzech płaszczyznach. Kolejnym następstwem będzie ograniczenie ruchów rotacji w tułowiu. Te wszystkie trudności sprawiają, że dziecko później zacznie siadać, wykonywać wysoki podpór i się przemieszczać. Zmysł wzroku jest zmysłem równowagi, więc kamienie milowe motoryki dużej będą osiągane przez dziecko znacznie później.
Dodatkowo dzieci z niewykształconym zmysłem wzroku odczuwają lęk przed zmianą pozycji, przed obrotami, pochylaniem głowy i gwałtownymi ruchami ciała.
Mali pacjenci z CVI potrzebują cierpliwości w ćwiczeniach i dłuższego oczekiwania na odpowiedź na bodziec. Kluczem do efektywnej rehabilitacji jest umiejętne użycie światła w gabinecie. Podczas rehabilitacji ruchowej można jednocześnie wpływać na rozwój zmysłu wzroku i odwrotnie – stymulując wzrok światłem, można wywołać u dziecka ruch częścią ciała, np. skręt głowy lub jej uniesienie.
Światło jest niezbędnym elementem w rehabilitacji ruchowej dziecka z CVI, nawet jeśli fizjoterapeuta nie zajmuje się zawodowo rehabilitacją wzroku. Blask światła wpływa na zmotywowanie dziecka do ruchu i aktywizację gałek ocznych. Poprzez dobranie i zastosowanie odpowiednich bodźców wzrokowych terapeuta pobudza układ nerwowy i wpływa na jego stopniowy rozwój.
Przed przystąpieniem do ćwiczeń z dzieckiem z CVI należy nawiązać odpowiedni kontakt słowny i wzrokowy, jeśli jest na to nawet niewielka możliwość. Bardzo często dziecko z CVI reaguje gałkami ocznymi na błysk światła, próbując delikatnie nimi poruszać. Te ruchy u noworodka i dwu–trzymiesięcznego niemowlęcia są niewielkie. Warto zbliżyć swoją twarz i oświetlić ją światłem. Gdy dziecko pozna głos i dotyk rąk terapeuty, można przejść do ćwiczeń.

Ćwiczenia w pozycji siedzącej na piłce tyłem do terapeuty

Należy przyjąć pozycję wyjściową do ćwiczeń. Gdy dziecko poczuje się w niej pewnie, terapeuta pokazuje mu elementy świetlne. Gdy dziecko z CVI oswoi się z pozycją i światłem, będzie gotowe wykonać ruch (zdj. 1).
 

Zdj. 1. Oswajanie z piłką


Wówczas można zmienić położenie rąk na takie, które będzie odpowiednie do torowania ruchu. Na zdj. 2 prawa ręka terapeuty stabilizuje bark i wykonuje docisk do piłki, aby dać dziecku odczucie stabilizacji ciała, natomiast lewa ręka terapeuty chwyta lewą kończynę górną pacjentki pod stawem łokciowym i wspomaga wysuwanie kończyny górnej ku zabawce. Ważne, aby posadzić dziecko bokiem do wyznaczonego celu. Wówczas jest możliwość uzyskania ruchu rotacji w tułowiu podczas ruchu sięgnięcia po zabawkę.
 

Zdj. 2. Torowanie ruchu


Ćwiczenie wykonuje się na obie kończyny górne (zdj. 3).
 

Zdj. 3. Wspomaganie ruchu do sięgnięcia zabawki


Po wielokrotnym wykonaniu ćwiczenia należy spróbować zmniejszyć ingerencję, zostawiając jedynie stabilizację barku. Dziecko próbuje samo wykonać ruch kończyną (zdj. 4).
 

Zdj. 4. Samodzielny ruch kończyny górnej


Dzieci z CVI mają trudność w uzyskaniu aktywności w linii środkowej ciała i poruszaniu się w niej. Dlatego ćwiczenia wykonywane oburącz są bardzo istotne.
W tym przypadku pozycją wyjściową będzie pozycja siedząca na kolanach terapeuty, tyłem do niego (zdj. 5). Kończyny dolne będą szeroko rozstawione, a dłonie dziecka będą podparte na kolanach terapeuty. Nie jest to pozycja łatwa dla dziecka z CVI, ponieważ dziecko z zaburzeniami widzenia nie czuje się dobrze z pochyloną głową. Należy to mieć na uwadze.
 

Zdj. 5. Ćwiczenie w linii środkowej ciała


Wykonanie ćwiczenia będzie polegało na uchwyceniu kończyn górnych dziecka i poruszaniu nimi w linii środkowej ciała, co daje zupełnie inne odczucia sensoryczne niż dotychczas i inne informacje są wysyłane do mózgu, co stymuluje go do rozwoju (zdj. 6).
 

Zdj. 6. Pozycja wyjściowa z podporem dłoni


Po ćwiczeniach w orientacji linii środka ciała kolejnym elementem rehabilitacji będzie przekroczenie LŚC w pozycji siedzącej. Utrzymując docisk lewej kończyny górnej dziecka do nogi terapeuty, wykonuje się ruch prawą kończyną górną w kierunku światła lub zabawki, przecinając LŚC (zdj. 7).
 

Zdj. 7. Przekroczenie linii środkowej ciała


Należy pamiętać, aby ruch był dodatkowo wykonywany w różnych kierunkach – wysoko, nisko (zdj. 8). Wówczas gałki oczne będą pracowały intensywniej.
 

Zdj. 8. Sięganie wysoko do przedmiotu


Pozycja siedząca przodem do terapeuty Dziecko z CVI czuje się bezpiecznie w pozycji siedzącej, gdy jest blisko znanej mu osoby i czuje jej ciało. Dobrze jest wykorzystać możliwość ćwiczeń z pozycji kolan terapeuty. Terapeuta zajmuje miejsce na macie, a kończyny dolne ma lekko zgięte w stawach biodrowych i kolanowych. Jest gotowy do przejęcia dziecka. Sadza dziecko przodem do siebie, trzymając je stabilnie za tułów (zdj. 9).
 

Zdj. 9. Pozycja siedząca przodem do terapeuty


Wykonując ruch swoim ciałem na boki, porusza ciałem dziecka. Wówczas ciało pacjenta może przybrać różne pozycje – wydłużenie i skrócenie boków tułowia + rotacja tułowia. Terapeuta wychyla ciało na dwie strony (zdj. 10).
 

Zdj. 10. Wychylenie tułowia w pozycji siedzącej


Cały czas utrzymuje kontakt wzrokowy z dzieckiem, a do ustabilizowania wzroku i dziecka wykorzystuje światło. W pomieszczeniu powinno być ciemno. W tej pozycji można wykonywać wychylenia tułowia do tyłu w niewielkim zakresie. Wtedy aktywizuje się mięśnie brzucha dziecka i chin tuck (zdj. 11).
 

Zdj. 11. Wychylenie tułowia w tył


Korzystając z tej pozycji ćwiczebnej, można wykonywać kolejne ćwiczenia. Terapeuta stabilizuje rękoma tułów pacjenta. Wykorzystując po raz kolejny zabawkę z efektem świetlnym i sterując swoim ciałem, w tym przypadku głową, może wywołać ruch u pacjenta. Aby dziecko chciało aktywnie sięgnąć po przedmiot i wyciągnąć ręce przed siebie, terapeuta nachyla głowę. W takim ćwiczeniu osiąga się aktywizację kończyn górnych pacjenta w przód i powyżej linii wzroku (zdj. 12).
 

Zdj. 12. Sięganie po przedmiot


Dziecko czuje się bezpiecznie, gdyż jest w bliskim kontakcie z terapeutą, jest stabilnie trzymane. Dzieci z CVI charakteryzują się dużą sztywnością tułowia. Sztywność ta jest często pozorna i wynika bardziej z asekuracji ciała spowodowanego zaburzeniami widzenia niż ze wzmożonego napięcia mięśniowego. Niezależnie od przyczyny sztywności ograniczone są ruchy tułowia, obroty ciała i rotacje w różnych pozycjach. Poprzez przeniesienie ciężaru ciała dziecka bocznie można uzyskać dodatkową komponentę ruchową, jaką będzie właśnie ruch rotacji w tułowiu. Po przeniesieniu ciężaru ciała dziecka na bok terapeuta aktywizuje skręt tułowia, uzyskując pożądany ruch rotacji (zdj. 13).
 

Zdj. 13. Komponenta rotacyjna


Zdarza się, że dziecko ma uszkodzenie tylko po jednej stronie i tylko jedno oko jest niedowidzące bądź niewidzące. Jeśli jest to oko lewe, dziecko nie chce kierować gałek ocznych w lewą stronę, a także nie obraca głowy w lewo. Powstaje ograniczenie ruchomości, a także bardzo często sztywność w obrębie szyi i całej obręczy barkowej. Uwidacznia się asymetryczna postawa. Aby zachować prawidłową ruchomość, należy od razu po stwierdzeniu CVI jak najszybciej włączyć ćwiczenia w obrębie odcinka szyjnego. Trzymając dziecko na wprost i utrzymując z nim kontakt wzrokowy, terapeuta przesuwa głowę, aby zaktywizować u dziecka maksymalny ruch rotacji odcinka szyjnego kręgosłupa. Następnie głowa terapeuty wraca do linii środka ciała i przesuwa się w drugą stronę. Głowę ustawia on na różnych wysokościach. Celem ćwiczenia jest także ruch zgięcia w odcinku szyjnym (zdj. 14, 15).
 

Zdj. 14. Ruch rotacji w odcinku szyjnym kręgosłupa

 

Zdj. 15. Ćwiczenie skrętu głowy


Pozycja siedząca na wałku

...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy