Dołącz do czytelników
Brak wyników

Rehabilitacja kardiologiczna na przykładzie postępowania w przewlekłej niewydolności serca

Artykuły z czasopisma | 12 stycznia 2014 | NR 46
0 2209

Współczesna medycyna kardiologiczna to przede wszystkim wysoki poziom profilaktyki oraz wysoka skuteczność leczenia chorób układu krążenia. W czasach fascynacji kardiologią interwencyjną oraz stale rozwijającą się farmakoterapią często zapomina się o narzędziu terapeutycznym, jakim jest rehabilitacja. Tymczasem coraz większa liczba publikacji naukowych wskazuje na istotną rolę rehabilitacji w przypadku chorych poddanych zabiegom kardiologii interwencyjnej i kardiochirurgii.

Podłożem efektywności rehabilitacji kardiologicznej jest nie tylko poprawa wydolności fizycznej, pozytywna korekta czynników ryzyka chorób oraz poprawa parametrów jakości życia, lecz również zmniejszenie śmiertelności z powodu przyczyn sercowych w stopniu porównywalnym do innych nowoczesnych metod terapii. Duża skuteczność rehabilitacji została potwierdzona także u chorych podwyższonego ryzyka z niewydolnością serca oraz depresją. Obecnie rehabilitacja kardiologiczna jest dziedziną z dorobkiem naukowym pozwalającym na zredagowanie zasad postępowania, które mogą stać się powszechnie przyjęte i stosowane w programach leczniczych i usprawniających [1, 2].

POLECAMY

Tempo życia, niezdrowa dieta, wysoki poziom stresu – to tylko kilka z czynników zwiększających ryzyko wystąpienia chorób układu krążenia. Coraz powszechniejsze choroby cywilizacyjne (m.in. nadciśnienie tętnicze, choroba wieńcowa) przyczyniają się do rosnącego nacisku na profilaktykę wtórną oraz rehabilitację. Obecnie w największym stopniu dąży się do zmniejszenia śmiertelności, jednak celem profilaktyki wtórnej jest także zapobieganie nawrotom choroby oraz powtórnym epizodom kardiologicznym. Rehabilitacja natomiast, wg definicji Światowej Organizacji Zdrowia (World Health Organization – WHO): „jest kompleksowym i skoordynowanym stosowaniem środków medycznych, socjalnych, wychowawczych i zawodowych w celu przystosowania chorego do nowego życia i umożliwienia mu uzyskania jak największej sprawności” [3, 4].

Tab. 1. Podstawowe cele, elementy oraz efekty rehabilitacji kardiologicznej [1, 6]
Cele Elementy Efekty
  • poprawa wydolności wieńcowej i układu krążenia
  • przeciwdziałanie skutkom bezruchu
  • zahamowanie postępu choroby niedokrwiennej serca
  • szybki powrót do pełnego funkcjonowania w społeczeństwie
  • poprawa ogólnej sprawności fizycznej i psychicznej
  • przywrócenie zdolności do pracy zarobkowej
  • poprawa jakości życia
  • stała ocena stanu klinicznego chorego
  • szczegółowa diagnostyka oraz zwalczanie czynników ryzyka
  • optymalizacja leczenia farmakologicznego
  • rehabilitacja fizyczna, tj. stopniowe podejmowanie wysiłku fizycznego, indywidualnie dobranego do aktualnego stanu pacjenta, pod stałą opieką fizjoterapeuty
  • rehabilitacja psychospołeczna, tj. nauka chorego funkcjonowania w społeczeństwie, radzenia sobie ze stresem oraz silnymi emocjami, nauka akceptacji ograniczeń wynikających z następstw choroby
  • edukacja pacjentów i ich rodzin – modyfikacja zachowań, stylu życia (zwalczanie złych nawyków, np. palenie tytoniu, zła dieta, brak aktywności fizycznej)
  • stałe monitorowanie procesu i efektów KRK
  • zwiększenie aktywności fizycznej
  • zmniejszenie czynników ryzyka chorób
  • modyfikacja stylu życia (zaprzestanie palenia, zdrowa dieta)
  • obniżenie wartości ciśnienia tętniczego
  • spadek masy ciała
  • poprawa metabolizmu węglowodanów
  • zmniejszenie insulinooporności
  • poprawa profilu lipidowego
  • poprawa czynności śródbłonka
  • poprawa wydolności układu krążeniowo-oddechowego
  • zahamowanie rozwoju lub regresja miażdżycy oraz jej klinicznych konsekwencji
  • poprawa wydolności narządu ruchu
  • poprawa stanu psychofizycznego

 

W przypadku osób cierpiących na choroby układu sercowo-naczyniowego najistotniejsza w programie rehabilitacyjnym jest jego kompleksowość. Kompleksowa rehabilitacja kardiologiczna (KRK) opiera się na holistycznej opiece nad chorym prowadzonej przez interdyscyplinarny zespół, w którego skład wchodzą: lekarz, pielęgniarka, fizjoterapeuta, psycholog, dietetyk oraz socjolog. Wśród podstawowych zasad KRK należy wyróżnić:

  • jak najszybsze rozpoczęcie rehabilitacji,
  • ciągłą kontynuację usprawniania,
  • rehabilitację prowadzoną wieloetapowo,
  • indywidualne dostosowanie programu terapeutycznego do pacjenta i stosowanie metod rehabilitacji w pełni akceptowanych przez pacjenta i otoczenie [1, 5, 6].

Rehabilitacja kardiologiczna powinna być wprowadzona możliwie jak najszybciej. Możliwy jest podział KRK na okres wczesnej rehabilitacji (w jego skład wchodzi etap I i etap II) oraz okres późnej rehabilitacji (etap III; tab. 2).

Tab. 2. Etapy kompleksowej rehabilitacji kardiologicznej [1]
Etap I Etap II Etap III
  • rehabilitacja szpitalna na oddziale (intensywnej opieki medycznej, kardiologii, chorób wewnętrznych, rehabilitacji kardiologicznej)
  • zakończenie etapu, gdy możliwe jest wypisanie chorego do domu
  • cele: przeciwdziałanie skutkom unieruchomienia oraz jak najszybsze osiągnięcie przez chorego samodzielności w codziennych czynnościach
  • zakończenie etapu próbą wysiłkową – na jej podstawie określenie dalszego leczenia oraz zasad rehabilitacji w II i III etap...

Pozostałe 90% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!

Przypisy

    Dorota Steczko

    Fizjoterapeutka, zawodowo związana z Centrum Medycznym MeaVita w Krakowie. Absolwentka kierunku fizjoterapia na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie oraz Uniwersytecie Medycznym im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. Specjalizuje się w rehabilitacji okołoporodowej, połogowej oraz uroginekologicznej. Certyfikowany terapeuta profilaktyki uroginekologicznej wg koncepcji BeBo. Pracuje głównie z kobietami w ciąży i po porodzie, pomagając im aktywnie i bezpiecznie przejść przez okres ciąży, przygotować się do porodu, a później sprawnie i świadomie wrócić do formy. Wykładowca w Szkole Rodzenia oraz współautor warsztatów dla kobiet związanych m.in. z ciążą, treningiem dna miednicy oraz rozejściem mięśnia prostego brzucha. Autorka licznych artykułów o tematyce rehabilitacyjnej oraz położniczo-ginekologicznej.

    Ewelina Bijak

    Fizjoterapeuta pracujący w Centrum Medycznym MeaVita w Krakowie. Absolwentka kierunku Fizjoterapia Collegium Medicum w Krakowie, który ukończyła z wyróżnieniem. Specjalizuje się w rehabilitacji okołoporodowej, połogowej, w tym także rehabilitacji blizny po cesarskim cięciu oraz uroginekologicznej. Certyfikowany terapeuta profilaktyki uroginekologicznej wg koncepcji BeBo. Autorka licznych artykułów z dziedziny fizjoterapii, w tym także rehabilitacji ginekologiczno-położniczej. W swojej pracy ma do czynienia z pacjentkami mającymi problemy m.in. z rozejściem mięśnia prostego brzucha, zaburzeniami w obrębie mięśni dna miednicy, nietrzymaniem moczu, obniżeniem narządów płciowych. Ponadto prowadzi zajęcia ruchowe mające na celu przygotowanie kobiet do okresu ciąży, porodu oraz połogu. Swoją wiedzę przekazuje podczas licznych warsztatów i szkoleń także jako wykładowca w szkole rodzenia.

    Piotr Bijak

    Lekarz, absolwent Wydziału Lekarskiego Collegium Medicum UJ w Krakowie. Autor licznych prac naukowych oraz artykułów, laureat Stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego za wybitne osiągnięcia. Na co dzień pracuje w Krakowskim Szpitalu Specjalistycznym im. Jana Pawła II. Jego główne zainteresowania to kardiologia, angiologia i ultrasonografia. Uczestnik wielu kursów doskonalących z tego zakresu.

    Mateusz Kózka

    Mateusz Kózka