Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

5 lutego 2018

NR 84 (Czerwiec 2017)

Rehabilitacja skolioz we wczesnym stadium

0 440

Skolioza to schorzenie należące do grupy wad postawy ciała. Jest to wada postawy spowodowana przez trójpłaszczyznową deformację kręgosłupa, w której kąt skrzywienia przekracza 10°. To odchylenie od osi anatomicznej całego kręgosłupa lub jego odcinka w płaszczyźnie czołowej, które pociąga za sobą wtórne zmiany w układzie narządu ruchu i narządach wewnętrznych. Wada ta rozwija się dość długo i może wystąpić w każdym okresie wzrostu dziecka. W pewnych okresach ukazuje się szczególnie często. Są to tzw. okresy wzrostowe, czyli między 1. i 3., 7. i 9. oraz 12. i 15. rokiem życia. Dzieje się tak, ponieważ mięśnie nie nadążają za rozwojem kośćca i nie stanowią wystarczającej podpory dla kręgosłupa.

Kręgosłup dziecka do pierwszego roku życia zyskuje prawidłowe krzywizny i przybiera formę podwójnego S. Jednak ostateczny kształt zyskuje dopiero ok. 18. roku życia. Poprzez to wady postawy można łatwo korygować jeszcze u nastolatka. Jeżeli wada nie zostanie wcześnie zauważona, dziecko wkracza w dorosłość obarczone nieprawidłowościami. W większości przypadków jest to skolioza. Wykrycie wczesnego stadium skoliozy przy zastosowaniu odpowiednich zaleceń daje możliwość skutecznego zapobiegania powstania znacznych deformacji kręgosłupa, co może uchronić przed poważnymi konsekwencjami.

Przyczyny i rodzaje skolioz

Powstawanie i rozwój skoliozy zależy od dwóch czynników – etiologicznego oraz biomechanicznego. Pierwszy czynnik wpływający na skrzywienie może być w swej istocie różnorodny. Jednakże drugi jest niezmienny dla wszystkich skrzywień, bowiem działa zgodnie z prawami fizyki oraz prawami wzrostu. To od tego czynnika zależą dalsze postępy skoliozy. Poprzez czynnik przyczynowy dochodzi do zaburzenia równowagi układów, które odpowiadają za stabilizację kręgosłupa: biernie – więzadła, czynnie – mięśnie, co w konsekwencji prowadzi do powstania skoliozy.

Skrzywienie kręgosłupa sprawia, że kręgosłup ulega powolnemu wykrzywieniu w prawo albo w lewo. Łukowate wygięcie, tzw. pierwotne, w jednym z odcinków kręgosłupa zaburza równowagę tułowia i przesuwa środek ciężkości ciała. Na skutek wygięcia pierwotnego tworzą się powyżej bądź poniżej kręgosłupa tzw. wygięcia wtórne.

Jest wiele podziałów i rodzajów skolioz. Wśród nich wyróżnić można skoliozy ze względu na wiek, są to skoliozy:

  • niemowlęca,
  • dziecięca,
  • młodzieńcza,
  • dorosłych.

Skoliozy mogą być wrodzone lub nabyte, o znanej bądź nieznanej etiologii. Do przyczyn o znanej etiologii należą m.in. utrzymywanie nieprawidłowych pozycji, brak ruchu, noszenie ciężkich tornistrów bądź toreb szkolnych na jednym ramieniu. Zdarza się, że wada wynika z niewłaściwego ułożenia miednicy, np. w wyniku nierównej długości nóg, choroby stóp lub stawu biodrowego. Często bywa także skutkiem wad wrodzonych kręgosłupa, chorób mięśni lub układu nerwowego.

Skoliozy można podzielić również na:

  • czynnościowe, które charakteryzują się skrzywieniem tylko w płaszczyźnie czołowej i są one odwracalne,
  • strukturalne, które są wynikiem nieleczonej skoliozy czynnościowej i charakteryzują się kilkoma łukami wygięć kręgosłupa. Skrzywienie występuje w płaszczyźnie czołowej, strzałkowej oraz poprzecznej. Odpowiednie ćwiczenia rehabilitacyjne w skrzywieniach czynnościowych odgrywają bardzo ważną rolę, gdyż niekorygowana wada może doprowadzić do wytworzenia się zmian strukturalnych, co w konsekwencji prowadzi do powstania skoliozy strukturalnej.

Diagnostyka

Kręgosłup to kolumna składająca się z 33–34 kręgów, która stanowi podporę dla całego ciała człowieka. Elementy kręgosłupa ułożone są pod różnymi kątami i tworzą naturalne boczne krzywizny. Wypadkowa krzywizn pokrywa się z pionem, przez co człowiek może przybrać prostą sylwetkę.

Podstawowym testem, który powinien zostać przeprowadzony w celu stwierdzenia skoliozy, jest test Adamsa. To badanie wzrokowe mające wartość diagnostyczną tylko w przypadku istotnych zmian, które często w początkowej fazie skrzywienia mogą być mało zauważalne. Test polega na wykonaniu skłonu w przód. Dziecko badane stoi bez koszulki i wykonuje skłon do przodu, starając się dotknąć palcami podłogi. Plecy powinny być po obu stronach jednakowo wysklepione. Nadmierne wygięcie kręgosłupa jest przyczyną zaburzenia równowagi ciała oraz wpływa na przesunięcie środka ciężkości ciała. Przy skoliozie w budowie ciała można zauważyć nierówne, odstające łopatki. Wskutek wypchnięcia przez kręgi żeber pojawia się tzw. garb żebrowy z jednej strony pleców. Ramiona oraz biodra znajdują się na nierównej wysokości, a kąt taliowy z jednej strony jest wyraźniejszy niż z drugiej. Jak napisano wyżej, skolioza w swojej początkowej fazie nie daje widocznych sygnałów. Dlatego też poza testem Adamsa wykonuje się szereg innych testów. Ostatecznego rozpoznania dokonuje się zwykle na podstawie zdjęcia radiologicznego (RTG) kręgosłupa. Zdjęcie wykonuje się najczęściej w projekcji przód – tył oraz bocznej w pozycji stojącej. Obrazuje ono wiek kostny, stopień skrzywienia na podstawie kąta Cobba, ale także obecność innych nieprawidłowości w obrębie tkanki kostnej. Do określenia wielkości skrzywienia najczęściej stosuje się metodę Cobba. Kąt Cobba jest to kąt zawarty pomiędzy górnym kręgiem krańcowym a dolnym kręgiem krańcowym skrzywienia. Aby ocenić kąt, wykreśla się dwie proste przebiegające wzdłuż kręgów krańcowych, po czym rysuje się linie prostopadłe do wcześniej wykreślonych prostych. Kąt utworzony przez linie wskazuje kąt skrzywienia kręgosłupa. Skrzywienia poniżej 10° nazywa się postawą skoliotyczną. Jest to wczesne stadium choroby wymagające obserwacji i badań kontrolnych. Napięciem mięśni i utrzymywaniem skorygowanej postawy ciała można uzyskać pełną korekcję postawy. Skoliozy do 24° oparte są o indywidualnie dobrane ćwiczenia rehabilitacyjne. Skoliozy między 24–40° leczone są poprzez specjalistyczne metody rehabilitacyjne i stosowanie gorsetów. Natomiast skoliozy z kątem większym niż 50° leczone są operacyjnie. Skrzywienie w przedziale 40–50° wymaga indywidualnego podjęcia decyzji o dalszym leczeniu i ocenie ryzyka progresji.

Zmiany patologiczne

W początkowej fazie skrzywienie jest trudno zauważalne. Objawami sugerującymi boczne skrzywienie kręgosłupa są: większe odstawanie jednej z łopatek, większe uwypuklenie klatki piersiowej lub wału lędźwiowego po jednej stronie przy schylaniu do przodu. Oprócz uwydatnienia powyższych objawów podczas pogłębiania się skoliozy może pojawić się nierówne ustawienie barku, przesunięcie części tułowia względem miednicy, uwypuklenie jednego biodra z głębokim uwypukleniem talii po drugiej stronie. Dalszy postęp skoliozy wpływa już tylko na zwiększone zaakcentowanie tych zniekształceń i asymetrii tułowia. Dalsze zniekształcenia klatki piersiowej wywołują nacisk na narządy wewnętrzne, w tym płuca i serca, a w dalszym przebiegu dążą do niewydolności krążenia i oddychania.

Ćwiczenia w skoliozach

U osób z nieznacznym skrzywieniem kręgosłupa największą rolę odgrywa leczenie zachowawcze. Niewielkie skoliozy, czyli te nieprzekraczające 24°, leczone są w oparciu o specjalistyczne ćwiczenia, które dobierane są indywidualnie.

Poprzez leczenie zachowawcze rozumie się wszystkie metody, które wpływają na wzmocnieniu gorsetu mięśniowego. Wzmacniane są mięśnie prostownika grzbietu, mięśnie przykręgosłupowe, mięśnie ściągające łopatki, mięśnie brzucha oraz mięśnie pośladkowe. Mięśnie te ogrywają rolę liny, która utrzymuje i stabilizuje kręgosłup. Nie tak ważna jest ich siła, jak to, by były po obu stronach zrównoważone. Ważną formą są ćwiczenia oddechowe oraz elongacja kręgosłupa. Może ona być bierna, np. zwis na drabince, lub czynna, np. wyciąganie się. Jednak podczas ćwiczeń powinna dominować elongacja czynna. Elongacja bierna mimo korzyści nie powinna być nadmiernie stosowana, bowiem rozciąga mięśnie nie tylko strony przykurczonej, ale również te osłabione, przez co zmniejsza stabilizację kręgosłupa. Indywidualny dobór ćwiczeń jest bardzo ważny ze względu na to, że źle dobrane ćwiczenia mogą wpływać na pogłębianie się zaburzeń. Przy skoliozach jednołukowych stosuje się ćwiczenia asymetryczne. Podczas ćwiczeń należy skracać wybiórczo mięśnie strony wypukłej skrzywienia, a rozciągać przykurczone mięśnie po stronie wklęsłej – kifotyzować i równocześnie derotować kręgosłup, oddziaływać korygująco na wszystkie trzy płaszczyzny skrzywienia oraz przywrócić prawidłowe wygięcie kręgosłupa w płaszczyźnie strzałkowej. Natomiast skolioza dwułukowa jest bardziej problematyczna i dlatego wymaga bardzo dokładnej analizy. Ważnym elementem rehabilitacji są ćwiczenia wpływające na poprawę ogólnej sprawności, ćwiczenia oddechowe, których zadaniem jest poprawa wydolności mięśni oddechowych, jak i ruchomości klatki piersiowej oraz zwiększenie pojemności płuc.

Podsumowanie

W wadzie postawy, jaką jest skrzywienie kręgosłupa, nie uargumentowano wpływu działa...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy