Dołącz do czytelników
Brak wyników

Stawy skroniowo-żuchwowe
Diagnostyka i leczenie z wykorzystaniem terapii manualnej

Artykuły z czasopisma | 11 lipca 2018 | NR 91
37

Zaburzenia w obrębie stawów skroniowo-żuchwowych wraz z towarzyszącymi im objawami to problem niezwykle powszechny w obecnej populacji. Aparat ruchowy narządu żucia jest systemem, który odpowiada za przeżuwanie, artykulację, połykanie, oddychanie, a także za odczuwanie smaku. Nazywany jest także układem stomatognatycznym i jest strukturą niezwykle złożoną. Jego prawidłowe funkcjonowanie jest uwarunkowane zależnościami między pniem mózgu, mózgowiem oraz obwodowym układem nerwowym. 

Według światowych badań epidemiologicznych częstość występowania zaburzeń aparatu żucia ocenia się na 60−80%. Wśród tej grupy pacjentów dominują kobiety, które dolegliwości aparatu żucia dotykają zdecydowanie częściej (2,3:1). Przebieg choroby jest utajony.

Pacjent nie zdaje sobie sprawy z istniejącego problemu aż do momentu pojawienia się specyficznych i trudnych do zniesienia dolegliwości bólowych. Bezskuteczne okazują się niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ). Dolegliwości przekładają się na negatywne codzienne funkcjonowanie w życiu prywatnym, jak i zawodowym. Długotrwale utrzymujące się dolegliwości doprowadzają do pogarszającego się stanu fizycznego i psychicznego. Stan taki może w dalszej kolejności doprowadzić do zaburzenia funkcjonowania innych narządów i wpływać przez to na ich nieprawidłową pracę. Dysfunkcje aparatu żucia mogą dotyczyć samych stawów skroniowo-żuchwowych, jak również struktur kostnych, mięśni oraz układu nerwowego. Dla skutecznego leczenia zaburzeń aparatu żucia powinno się postrzegać pacjenta jako całość. Ułatwi to postawienie prawidłowej diagnozy i szerokie spojrzenie na problem, z którym zgłosił się pacjent. Według Bumanna leczenie fizjoterapeutyczne jest wystarczające w 48% przypadków. Rola fizjoterapii w leczeniu dysfunkcji układu żucia jest istotna i jej znaczenie stale rośnie [4, 6, 7].

Etiologia dolegliwości

Jako czynniki zwiększające ryzyko powstania patologii stawów skroniowo-żuchwowych można wyróżnić:

  • mikrourazy powstające podczas jedzenia, ziewania, śmiechu, zaburzenia równowagi mięśniowej mogą prowadzić do artrozy stawów skroniowo-żuchwowych oraz do degeneracji krążka stawowego,
  • urazy powstające w wyniku silnego uderzenia w bok szczęki lub podbródek, usuwanie zębów, które ma wpływ na odpowiedni zgryz, a także urazy typu biczowego odcinka szyjnego kręgosłupa,
  • wady zgryzu powstałe na skutek usunięcia zębów, zabiegi stomatologiczne, paradontoza, zgrzytanie zębami,
  • bruksizm − chroniczne gryzienie i zgrzytanie zębami spowodowane nadmiernym stresem, wadami zgryzu, zabiegami stomatologicznymi,
  • wady postawy, np. nadmierne wysunięcie głowy ku przodowi wraz z nadmiernym wyprostem odcinka szyjnego kręgosłupa,
  • stany zapalne, np. zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK); ok. 32% pacjentów chorujących długo na ZZSK ma problemy ze stawami skroniowo-żuchwowymi oraz chroniczne zapalenie wielostawowe [4−6].

Anatomia

Oba stawy eliptyczne znajdują się z przedniej strony otworu słuchowego. Staw skroniowo-żuchwowy jest złożony z powierzchni stawowej należącej do podstawy czaszki oraz powierzchni stawowej ramienia żuchwy. Na kości skroniowej powierzchnię stawową tworzy dołek stawowy ograniczony od strony tylnej przez otwór słuchowy zewnętrzny. Powierzchnia stawowa na kości skroniowej od strony przedniej jest wypukła, a od strony tylnej wklęsła. Ma to duże znaczenie dla biomechaniki stawu skroniowo-żuchwowego. Jama stawu jest przedzielona na dwie części przez krążek stawowy połączony z torebką stawową. Jest to elastyczny element chrzęstno-włóknisty o dwuwklęsłym kształcie, o grubości od 1,5 mm (w części centralnej) do 2,5 mm (na obrzeżach). Wykonuje on przesunięcia względem obu powierzchni stawowych. Ustawienie krążka stawowego kontroluje wędzidełko krążka, które znajduje się pomiędzy częścią bębenkową kości skroniowej a jej tylną krawędzią. W trakcie zamykania ust krążek stawowy pociągany jest ku tyłowi przez wędzidełko. 

Torebka stawowa jest stosunkowo obszerna i zapewnia dużo swobody dla ruchów w stawie. Ma kształt lejkowaty, skierowany wierzchołkiem do dołu. Od góry obejmuje guzek i dołek stawowy do szczeliny skalisto-bębenkowej, a od dołu szyjkę żuchwy. Obie komory jamy stawowej mają oddzielną błonę maziową, którą wyścielona jest od wewnętrznej strony błona włóknista. 

W stawie skroniowo-żuchwowym występują trzy więzadła. Więzadło boczne jest mocne i ma trójkątny kształt. Wzmacnia torebkę stawową.

Jego początek znajduje się na podstawie wyrostka jarzmowego kości skroniowej (część szersza więzadła), a koniec na bocznej i tylnej stronie szyjki żuchwy (część węższa więzadła). Więzadło klinowo-żuchwowe (cienkie pasmo) ma swój początek na kolcu kości klinowej i szczelinie skalisto-bębenkowej kości skroniowej. Koniec znajduje się na wewnętrznej powierzchni żuchwy na języczku żuchwy, obejmując dodatkowo początek bruzdy żuchwowo-gnykowej. Więzadło rylcowo-żuchwowe rozpoczyna się razem z więzadłem rylcowo-gnykowym na wyrostku rylcowatym, a kończy się na kącie i brzegu tylnym gałęzi żuchwy. Jest ono pasmem powięzi policzkowo-gardłowej. 

Za zamykanie szczęki odpowiedzialne są trzy mięśnie: mięsień skroniowy, mięsień żwacz i mięsień skrzydłowaty przyśrodkowy. Mięsień skroniowy to szeroki i płaski mięsień o kształcie wachlarzowatym znajdujący się na całej powierzchni dołu skroniowego. Ścięgno przebiega pod wyrostkiem jarzmowym i kończy się przyczepem na wyrostku dziobiastym żuchwy. Mięsień żwacz swój początek bierze na dolnej krawędzi łuku jarzmowego, a jego koniec znajduje się na bocznej powierzchni kąta żuchwy. Przyczep początkowy mięśnia skrzydłowatego przyśrodkowego znajduje się na przyśrodkowej powierzchni wyrostka skrzydłowatego i kończy na przyśrodkowej powierzchni kąta żuchwy. 

Mięśnie otwierające szczękę dzieli się na mięśnie podgnykowe i nadgnykowe. Połączone są one kością gnykową i chrząstką tarczową, które są zawieszone pomiędzy tymi mięśniami, pełniąc funkcję „przekaźników” pomiędzy żuchwą a pierwszym żebrem i rękojeścią mostka.

Grupa mięśni podgnykowych łączy kompleks tarczowy z obręczą barkową oraz mostkiem. Mięśniami podgnykowymi są: mięsień tarczowo-gnykowy, mięsień mostkowo-gnykowy i mięsień łopatkowo-gnykowy. Mięsień tarczowo-gnykowy ma przyczep początkowy na kości gnykowej i kresie ukośnej chrząstki tarczowej, a końcowy na rękojeści mostka. W części dolnej tworzy on ciągłość z mięśniem mostkowo-tarczowym. Mięsień mostkowo-gnykowy przyczep początkowy ma na mostku, bocznie od przyczepu mi...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy