Dołącz do czytelników
Brak wyników

Techniki manualne w pracy na mięśniach pochyłych

Artykuły z czasopisma | 23 lipca 2018 | NR 71
450

Nazwa mięśnie pochyłe (musculi scaleni) pochodzi od pochyłego ułożenia i skośnego przebiegu włókien tych mięśni. Scalene z greki oznacza: różnoboczne – nie równoległe i nie prostopalde. Kątowe ułożenie mięśni pozwala im nie tylko na wykonywanie rotacji i skłonów głowy na boki, ale również nadaje im funkcje ułożenia w pozycji pionowej i stabilizacji kolumny odcinka szyjnego – podobnie jak olinowanie masztu jachtu. 

Skośne ułożenie mięśni pochyłych powoduje, że pełnią one znaczącą funkcję w wielu zachowaniach karku, ramion i żeber. Taka jest ich rola, gdy są w równowadze. Gdy są skrócone bądź sztywniejsze z jednej strony, ich kątowe ustawienie lewa/prawa i przód/tył może spowodować skrzywienie karku i górnych żeber. 

Oznacza to, że mięśnie pochyłe odgrywają rolę w takich posturalnych i pozycyjnych problemach, jak:

  • torticollis (kręcz szyi) – przewlekłe i często bolesne skręcenie karku, zwykle połączone z niesymetrycznym spazmem i sztywnością mięśni pochyłych,
  • w obu przypadkach ustawienia głowy –
  • wysunięcia do przodu i „wdowim garbie” – przednie mięśnie pochyłe są często twarde, sztywne i skrócone, pociągają dolne kręgi szyjne w usztywnioną pozycję zgięcia (zdj. 1),
  • zwykle uważane są za zginacze szyi, ale gdy kark jest wyciągnięty (tak jak ma to miejsce w pogłębionej lordozie szyjnej, która towarzyszy ułożeniu głowy w wysunięciu do przodu), mięśnie pochyłe stają się prostownikami szyi. Ta zmiana funkcji jest wynikiem przesunięcia się ich zarówno górnych, jak i dolnych przyczepów do tyłu od wygięcia, czyniąc niemożliwym dla mięśni pochyłych równoważenie skrócenia tkanek z tyłu karku (rys. 3). Skrócenie mięśni pochyłych w tym przypadku pogłębia i utrwala lordozę szyjną.

Inne role mięśni pochyłych

Mięśnie pochyłe cierpią często przy urazach biczowych karku, szczególnie gdy występują siły boczne. Mimo że praca na mięśniach pochyłych po urazie biczowym przyspiesza powrót do zdrowia, to masaż jest najbardziej wskazany dla „zimnego” urazu – zablokowanego, chronicznego, starego. Bezpośrednie techniki manualne na mięśniach pochyłych, gdy zostaną zaaplikowane zbyt szybko, zbyt agresywnie czy wykonywane będą, gdy występowały objawy „gorącego” urazu (spazm mięśni, pobudzenie układu autonomicznego, niestabilność i reakcje obronne), mogą jedynie pogorszyć objawy urazu biczowego1. Ponieważ mięśnie pochyłe unoszą pierwsze dwa żebra, wspomagając wymuszone oddychanie, często są chronicznie przykurczone, gdy występują problemy z układem oddechowym, np. astma.

Mięśnie pochyłe stabilizują podstawę karku i równoważą niesymetryczne siły związane z byciem prawo- lub leworęcznym. Dlatego osoby, które zwykle używają siły preferowaną ręką (np. terapeuci manualni), często będą miały zgrubiałe mięśnie pochyłe po przeciwnej stronie do ręki dominującej. 

Głębokie więzadła opłucnej (rys. 4, transversopleural, vertebropleural i niepokazany costopleural) to włókniste wiązki mocujące powięź wewnątrz klatki piersiowej dookoła płuc z kręgami C7, T1 i pierwszym żebrem. Położone są głębiej i mniej więcej równolegle do skośnego przebiegu mięśni pochyłych. Z tego powodu więzadła te mogą mieć podobny efekt do pochyłych, jeśli chodzi o ich wpływ na ułożenie i ruchomość podstawy karku.

Ponieważ nerwy splotu ramiennego przechodzą pomiędzy mięśniami pochyłym przednim i środkowym, ich napięcie może prowadzić do objawów ucisku nerwowo-naczyniowego (tak jak zespół górnego otworu piersiowego). Praca na mięśniach pochyłych jest wskazana, gdy występują objawy cierpnięcia i mrowienia w obszarach dystrybucji nerwu łokciowego (mały i serdeczny palec oraz środek dłoni, rys. 6). Szczególnie, gdy objawy pogarszają się w trakcie wymuszonego wdechu (dodatkowy „łyk” na szczycie wdechu – co powoduje aktywację mięśni pochyłych) lub przy rotacji karku (co ściska splot ramienny pomiędzy mięśniami pochyłymi przednimi i środkowymi, rys. 5).

Techniki manualne w pracy z mięśniami pochyłymi przednimi

Pracę nad mięśniami pochyłymi powinno włączać się za każdym razem, gdy pracuje się na tkankach karku. Jednak bezpośrednia praca na nich jest nie lada sztuką. Mięśnie pochyłe często są zaciśnięte i gęstsze niż tkanki je otaczające. Janda klasyfikował mięśnie pochyłe jako mięśnie toniczne, mając na myśli, że gdy są obciążone, mają tendencję raczej do sztywności niż osłabienia, co może tłumaczyć ich częste napięcie2. Mięśnie pochyłe położone są blisko wrażliwych nerwów splotu ramiennego (rys. 4). Ta kombinacja sztywności i bliskości nerwów stwarza problemy w użyciu nacisku lub przesuwania się po nich bez powodowania promieniującego bólu nerwowego.

Jednak jeśli terapeuta będzie się starał po nich nie przesuwać i wcześniej poluzuje je poprzez zbliżenie ich przyczepów, może zadziałać na nie głębiej i w bardziej komfortowy dla pacjenta sposób. Aby to osiągnąć, należy rozpocząć od przytrzymania głowy pacjenta w dłoni (zdj. 2). Drugą dłonią trzeba użyć szerokiego dotyku poduszkami kilku złączonych palców, tak aby zaraz powyżej obojczyka i głębiej pod mięśniem mostkowo-sutkowo-obojczykowym poczuć twarde, podłużnie ułożone brzuśce przednich i środkowych mięśni pochyłych. Najtwardsza struktura, którą można tutaj poczuć, a która nie jest kością, to zwykle mięśnie pochyłe przednie.

Następnie należy unieść głowę, delikatnie zginając kark dookoła statycznej dźwigni dłoni. W trakcie tego ruchu można wyczuć brzuśce mięśni pochyłych naciskające na palce. Aby przeciwstawić się temu ruchowi mięśni pochyłych i niższych kręgów szyjnych w przód, trzeba użyć wystarczającego nacisku do tyłu. Ta kombinacja wektorów zagina przednie mięśnie pochyłe dookoła dźwigni dłoni i wymusza na kręgach szyjnych ruch ku tyłowi, redukując tym samym ich tendencję ruchu ku górze (rys. 7).


 

Jeśli powoduje to niepokój pacjenta lub gdy podczas nacisku czuje on mrowienie w palcach dłoni, należy ułożyć go tak, aby było to dla niego wygodne. Zwykle wystarcza przesuniecie lekko ku środkowi. Zbyt dalekie lub zbyt wysokie przesunięcie ku środkowi spowoduje nacisk w pobliżu tętnicy i żyły szyjnej lub nerwu błędnego – żadna z tych tkanek nie lubi ucisku. Fizjoterapeuta powinien utrzymywać swój...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy