Dołącz do czytelników
Brak wyników

Techniki mięśniowo-powięziowe używane w pracy na stawie skroniowo-żuchwowym

Artykuły z czasopisma | 24 lipca 2018 | NR 73
301

We wcześniejszych artykułach omówione zostały zagadnienia dysfunkcji stawu 
skroniowo-żuchwowego w świetle pracy na bardzo ważnych, a często pomijanych 
bocznych i przyśrodkowych mięśniach skrzydłowatych. Mimo że praca na tych
głębokich strukturach jest nieodzowna dla zredukowania symptomów bólowych, 
nie są to jedyne struktury wpływające na ułożenie szczęki. Niniejszy artykuł wyjaśnia, 
jak ocenić i umiejętnie wpływać na inne ważne struktury, które oddziałują 
na delikatną równowagę  tych stawów – są to w szczególności mięśnie żwacze, mięśnie skroniowe i mięśnie dwubrzuścowe.

Szczęka podwieszona jest pod czaszką za pomocą tkanek miękkich. Pozwala to na jej ruchomość potrzebną w akcie mowy, przeżuwaniu i połykaniu. Jednak poprzez możliwie zachodzącą nierównowagę mięśniowo-powięziową naraża ją na ustawienie skośne. Jeśli działania otaczających staw struktur miękkich nie są skoordynowane, a ruch ograniczony, wtedy ruchoma szczęka jest łatwo ściągana w jedną stronę od linii środkowej. Powoduje to dramatyczny wzrost napięcia w jej stawowej ruchomości (rys. 3 i 4), powodując ból i z czasem uszkadzając staw skroniowo-żuchwowy. 

Funkcja stawu skroniowo-żuchwowego 

Gdy szczęka funkcjonuje sprawnie, otwarcie ust (opadanie) łączy w sobie ruchy w przód i w tył. Gdy szczęka opada i przesuwa się w przód, krążek stawowy również musi się przesunąć (rys. 2 i 3). Dysk ten pływa w kapsule stawu i jest przytrzymywany przez przednią część błony stawowej (która jest ciągłością mięśni skrzydłowatych bocznych) i tylną część torebki stawowej.

Gdy szczęka przesuwa się w przód, krążek jest pociągany poprzez błony (rys. 4 i 5) do właściwej pozycji. Jeśli krążek jest zbyt bardzo ściśnięty lub przesunięty przez napięcie, uraz czy nieskoordynowany wzorzec ruchowy, staw zostaje podrażniony, co z kolei prowadzi do degradacji powierzchni stawowych kości.

Ograniczenia tkanek miękkich, dysfunkcyjne wzorce ruchowe i napięcia powięzi z odległych rejonów ciała mogą zakłócać delikatną równowagę stawu skroniowo-żuchwowego. Efekty niezrównoważenia i złego torowania szczęki wzmacniane są potężnymi siłami związanymi z aktami gryzienia i żucia, które mogą ścisnąć czy uwięzić krążek stawowy i otaczające go tkanki. Nierozwiązane podrażnienia tkanek i ból mogą prowadzić do zniszczenia powierzchni stawu i jego degeneracji. Na szczęście terapia manualna jest bardzo efektywna w zwalczaniu i zapobieganiu występowania objawów związanych z dysfunkcjami stawu skroniowo-żuchwowego.

Prowadzenie stawu skroniowo-żuchwowego i techniki uwalniania żwaczy 

Obserwacja bocznych ruchów szczęki w trakcie otwierania i zamykania czy „prowadzenie” tych ruchów są ważne zarówno przy ocenie, jak i w trakcie terapii. Terapeuta powinien usiąść bezpośrednio ponad głową leżącego pacjenta i upewnić się, że jest w równej linii z linią środkową jego ciała. Pacjentowi poleca się, aby powoli otworzył i zamknął usta, obserwując jednocześnie, czy nie występują boczne odchyły w ruchu szczeki (rys. 6). Jeśli występuje ból, odgłosy przeskakiwania czy w wywiadzie okazało się, że były dysfunkcje stawu, otwarcie ogranicza się do minimum i nie wymaga od klienta przekroczenia granicy komfortu. 

Technika na mięśnie żwacze

Żwacz i mięsień skroniowy (rys. 7) są jednymi z większych i najbardziej powierzchniowych struktur przechodzących przez staw skroniowo-żuchwowy. Jest to więc najbardziej logiczne miejsce rozpoczęcia terapii manualnej.

Aby uwolnić mięsień żwacz, należy zalecić pacjentowi, aby otworzył i zamknął żuchwę. Do wyczucia jakichkolwiek asymetrii w skurczu, zwłóknienia powięzi i brzuśców mięśni żwaczy używa się opuszków palców i dłoni (rys. 8). Warto pracować nad istniejącymi restrykcjami, aby uwolnić je kaudalnie w trakcie otwierania żuchwy (tzn. wydłużenie i uwolnienie ekscentrycznie). Można sobie wyobrazić taki ruch, jakby luzowało się lejce konia, który ciągnie w jedną stronę. Warto obserwować reakcje i symetrie ruchu żuchwy, by właściwie dopasować swoje bodźce manualne.

Technika uwalniania mięśnia skroniowego

Wykorzystując ten sam ruch otwierania i zamykania żuchwy, używa się opuszków palców, starając się wyczuć stan mięśnia skroniowego i otaczających go powięzi (rys. 9). Kontynuuje się ocenę prowadzenia szczęki w trakcie ruchu, tak jak pokazano na rys. 5. Należy zwrócić uwagę na odmienne partie mięśnia skroniowego, które są aktywowane w poszczególnych fazach wykowanego ruchu. Dla uwolnienia asymetrycznych skurczów używa się delikatnych ucisków. Skuteczne może być haczykowate zatopienie palców w masie powięzi skroniowej i następnie wykonanie lekkiego odchylenia w tył – gdy pacjent wykonuje otwarcie żuchwy, tkankę zbiera się w górę. Pacjentowi poleca się, aby powoli opuścił szczękę i zwrócił uwagę na zachodzące odczucie głębokiego rozciągania tkanek.

Jeśli po wykonaniu technik na mięśniach skroniowych i żwaczach w dalszym ciągu widoczne jest boczne skręcenie żuchwy lub gdy pacjent w dalszym ciągu odczuwa ból stawu, następnym krokiem jest praca na mięśniach dwubrzuścowych.

Techniki na mięśnie dwubrzuścowe przednie i tylne

Ponieważ mięśnie dwubrzuścowe zarówno opuszczają (otwierają), jak i cofają (zamykają) szczękę, jeśli mięsień z jednej strony jest bardziej napięty, to może pociągać żuchwę w tę stronę w trakcie jej otwierania. Napięte mięśnie dwubrzuścowe mogą również zablokować szczękę w stawie w tył, powodując tym kompresję na tylnej części powierzchni stawowej – częste miejsce występowania bólu w tym syndromie. 

Gdy pacjent aktywnie wysuwa i cofa szczękę, rozpoczyna się ocenę jej położenia. Obserwując znad jego głowy ruchy żuchwy, poleca się „delikatnie wypchnąć szczękę w przód – tak jak buldog”. Powinno się zaobserwować ruch w prostej linii, a nie zygzakowate ruchy na boki. Jeśli obserwuje się bocz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy